Thế giới của Mikel Arteta

Thay vì kiên nhẫn chờ đợi kế nhiệm Pep Guardiola ở Man City, cuối năm 2019, Mikel Arteta quyết định ra đi, để rồi tạo dựng nên một thế giới của riêng ông ở Arsenal.

Ba tháng sau khi trở lại dẫn dắt Arsenal, Arteta đã yêu cầu mua một cây ô liu lâu năm, có tuổi đời tương đương với CLB (ra đời năm 1886) rồi mang về trồng tại vị trí dễ thấy nhất ở trung tâm huấn luyện London Colney. Đó như lời nhắc nhở hàng ngày ông muốn dành cho các học trò về gốc rễ CLB và văn hóa đang gầy dựng. Cây ô liu đã phải chống chọi với thời tiết khắc nghiệt của nước Anh để sinh tồn, và các cầu thủ của Arteta cũng phải làm được điều tương tự.

"Chúng tôi cần một giá trị hiện hữu mỗi ngày để cùng nhìn vào và hành động, vì vậy tôi đã mua một cây ô liu", Arteta kể lại trên báo Anh Guardian vào tháng 4/2026. "Trong môi trường của chúng tôi, mọi thứ cần sự chi tiết và tâm huyết tối đa. Bởi phong độ luôn có lúc trồi sụt, và một ngày nào đó giông bão sẽ ập đến. Chúng ta sẽ phản ứng thế nào đây? Khi trời quang mây tạnh, nước nôi đủ đầy thì mọi chuyện quá dễ. Nhưng lúc gió lớn nổi lên, lúc vạn vật đóng băng, chúng ta sẽ chăm sóc cái cây ấy ra sao? Đó chính là cách tôi dùng một sinh mệnh sống để hình tượng hóa điều này".

Arteta chỉ đạo các cầu thủ Arsenal ở trận đấu Sporting Lisbon tại Champions League mùa này. Ảnh: Reuters

Điều gì đã khiến Arteta nảy sinh ý tưởng đó? Khi mới đến Emirates đúng một tuần trước Giáng sinh 2019, nhà cầm quân người Tây Ban Nha đã thuê một nhân sự riêng làm việc trong ba tháng chỉ để yêu cầu toàn bộ nhân viên ở mọi phòng ban Arsenal viết ra suy nghĩ thật của họ về CLB, với ý định có thể xuất bản thành một cuốn sách vào một ngày nào đó.

Nhưng những câu chữ nhận về khi ấy lại khiến ông không khỏi chạnh lòng. Chi chít là các từ khóa "toxic" (độc hại). "Tôi không thích từ đó, nó cần phải được thay đổi", Arteta nhớ lại. Và đó là lúc cây ô liu được mang về. Đi kèm với nó, là ba giá trị cốt lõi mà ông kiên cường nuôi dưỡng: tôn trọng, cống hiến và đam mê.

Trong một kỳ chuyển nhượng gần đây, báo Anh Telegraph tiết lộ về một cuộc gặp giữa Arteta với một trong những mục tiêu theo đuổi hàng đầu của Arsenal. Ở đó, nhà cầm quân người Tây Ban Nha không có ý định để tán gẫu. Ông đưa cầu thủ này vào phòng riêng và những gì diễn ra sau cánh cửa đóng sầm lại là chuỗi âm thanh kỳ lạ. Những người bên ngoài có thể nghe thấy tiếng Arteta đập bàn, đấm tường, nhảy bổ khắp phòng và hò hét. Bài thuyết trình về việc cầu thủ ấy sẽ ăn khớp vào hệ thống Arsenal ra sao được HLV 44 tuổi truyền tải với sự cuồng nhiệt như thể muốn rút hết ruột gan.

Và dù thương vụ ấy đổ bể vì những lý do về điều khoản hợp đồng, nhưng khi cả hai cùng bước ra, cầu thủ kia mắt chữ O mồm chữ A, gương mặt thất thần. Cảm giác như anh vừa trải qua một cuộc "tẩy não". Anh chưa bao giờ giải thích cặn kẽ với các cố vấn của mình về những gì đã nghe, nhưng lập trường của anh thì rõ ràng hơn bao giờ hết: "Tôi muốn thi đấu dưới trướng Arteta", anh khẳng định với người đại diện.

Nếu đó chỉ là một giai thoại được Telegraph thêu dệt, thì những người trong cuộc như Riccardo Calafiori, Declan Rice, Martin Odegaard, Martin Zubimendi... có thể đưa ra những sự thật có phần tương đồng về kỹ năng thu phục tâm trí và linh hồn của Arteta.

Arteta (trái) đứng bên ngoài đường biên cạnh Pep Guardiola trong trận Arsenal đấu Man City ở Ngoại hạng Anh trên sân Etihad ngày 31/3/2024. Ảnh: Reuters

Khi lần đầu trò chuyện với Calafiori, Arteta bước vào phòng với những bức ảnh về gia đình của hậu vệ người Italy và yêu cầu anh chia sẻ ý nghĩa của họ đối với mình. Rice cũng bị thuyết phục ngay từ cuộc đối thoại đầu tiên. Còn Odegaard từng phải thốt lên: "Thật lòng mà nói, tôi thách bất kỳ ai bước ra khỏi phòng họp với Arteta mà không tin sái cổ vào mọi điều ông ấy nói".

Arteta thừa biết Zubimendi có một chú chó cưng tên là Lea. Vì vậy, chiến lược gia sinh năm 1982 đã chào đón tân binh từ Real Sociedad bằng sự xuất hiện của Win, một cô chó thuộc giống Labrador màu nâu của CLB. Win ngay lập tức chạy đến và nũng nịu lăn lộn dưới chân tiền vệ này.

Trong thế giới của Arteta, ông có vô vàn những phát kiến và hình tượng để khơi gợi tâm trí và tinh thần các học trò. Từ chiếc bóng đèn Edison, những tay móc túi chuyên nghiệp được thuê, những phi công Hoàng gia Anh được mời về thuyết giảng, cho đến những chiếc bút dạ được kẹp giữa các ngón tay cầu thủ trên sân tập... Mọi thứ đã có lúc bị mỉa mai, bị nghi ngờ khi Arsenal cứ mãi về nhì. Nhưng chính trong gian truân thử thách ấy, niềm tin của chính Arsenal dành cho Arteta lại càng thêm sắt đá.

Ông không hề đòi hỏi việc được thăng chức từ "HLV trưởng" (head coach) lên "quản lý" (manager). Ban lãnh đạo Arsenal chủ động làm điều đó để đưa ông vào các cuộc thảo luận chiến lược cấp cao. Đột nhiên, Arteta được tiếp cận với các số liệu thương mại và dữ liệu kinh doanh cốt lõi của CLB. Chúng giúp ông thấu hiểu rằng ban lãnh đạo đang nỗ lực tối đa để giúp đội bóng vươn tầm nhanh nhất có thể.

Sau khi để thua cả ba trận mở màn mùa giải 2021-2022, ống kính máy quay phim tài liệu đã ghi lại cuộc trò chuyện giữa đồng sở hữu Josh Kroenke và Arteta. "Những người duy nhất anh có thể tin tưởng vào lúc này là những người đang ở trong căn phòng này cùng anh", doanh nhân người Mỹ của Arsenal trấn an. "Tin tôi đi, chúng tôi luôn tin tưởng anh".

Nhà Kroenke luôn ủng hộ Arteta, lần lượt từ trái qua: bà Ann Walton Kroenke, Josh Kroenke và Stan Kroenke (đeo kính đen). Ảnh: Reuters

Trong những mùa giải đầu tiên, Arteta từng cho các học trò xem bức ảnh một chiếc thuyền đua và thách thức họ chỉ mặt gọi tên bất kỳ cá nhân nào đang chèo ngược hướng. Mùa này, sau thất bại trước Man Utd, Arteta một lần nữa quay trở lại với hình tượng "chiếc thuyền Arsenal". "Hãy lên thuyền cùng tôi", ông từng nhắn gửi đến các CĐV lẫn các học trò trong một buổi họp báo. "Bởi chuyến hành trình này sẽ thú vị lắm".

Những CĐV Arsenal đã phải luôn sống trong sự hoài nghi, luôn cảm thấy tại sao việc được hưởng niềm vui lại khó khăn đến thế, luôn bị đè nén bởi nỗi sợ để tuột mất chiến thắng, cùng ý chí bấu víu bằng mọi giá đã tích tụ suốt 22 năm qua. Phải mất một thời gian, họ mới hoàn toàn "lên thuyền" cùng Arteta.

Bước ngoặt đến ngay trước giờ bóng lăn trận bán kết Champions League tiếp Atletico Madrid trên sân nhà. Emirates đã chứng kiến bầu không khí có lẽ là cuồng nhiệt và dữ dội nhất lịch sử. Trên khán đài, một tấm tifo khổng lồ được giăng lên với hình ảnh chiếc thuyền Arsenal đang vượt gió rẽ sóng, cùng thông điệp cùng sát cánh "băng qua đại dương, vượt cả đất liền" (over land and sea).

Ngày Arsenal chia tay Emirates với trận cuối mùa giải trước Burnley, sau tiếng còi mãn cuộc, Arteta cùng các học trò đã tụ họp lại trên thảm cỏ để tri ân người hâm mộ theo truyền thống. Lúc micro được trao tay, Arteta đứng đó, một tay đút túi quần, gương mặt đầy vẻ mãn nguyện trong tiếng hát vang dội tên ông từ các khán đài.

Giọng ông nghẹn lại, xúc động gọi đây là "niềm hạnh phúc tột cùng khi được nhìn thấy sự lột xác" của sân Emirates, "thành thánh đường tuyệt vời nhất để chơi bóng". Bầu không khí tại đây đã thay đổi mãi mãi so với những năm tháng cuối cùng u ám thời Arsene Wenger hay giai đoạn ngắn ngủi của Unai Emery.

Cũng buổi tối trước Burnley ấy, bàn thắng duy nhất Arsenal ghi – như rất nhiều pha lập công khác mùa này – đến từ một tình huống cố định, khi Kai Havertz bật cao đón phạt góc của Bukayo Saka để đánh đầu tung lưới đối thủ.

Sẽ không nhiều người nói rằng chức vô địch Ngoại hạng Anh 2025-2026 của Arsenal là đẹp khi họ chỉ ghi 69 bàn đến nay và đến 28 lần trong số ấy là từ bóng chết, với 18 bàn từ phạt góc. Nhưng trong thế giới của Arteta, vẻ đẹp ở đây nằm ở chính hành trình hồi sinh, một quá trình tái thiết đầy tỉ mỉ và kiên trung của một thế lực từng suy thoái.

Arsenal của Arteta không bỏ sót bất kỳ chi tiết nào để tìm kiếm lợi thế cạnh tranh. Họ chủ động đối thoại với Howard Webb và Cơ quan Trọng tài Ngoại hạng Anh (PGMOL), thử nghiệm các ý tưởng để định hình và khai thác tối đa ranh giới của những gì được phép trong luật bàn thắng.

Arteta phát biểu sau trận đấu thắng Burnley ở vòng 37, trận cuối cùng của Arsenal trên sân nhà Emirates mùa giải 2025-2026. Ảnh: Reuters

Khác với đội bóng cũ, Arteta tìm ra một con đường khác để chiến thắng. Ông có thể vay mượn các chất liệu từ mô hình của Guardiola, nhưng đẩy tính kiểm soát và sự an toàn lên một nấc thang cao hơn. Sức sát thương từ các bóng sống của Arsenal có thể không bằng Man City, nhưng hiệu suất từ các tình huống cố định chính là thứ vũ khí hủy diệt tương đương.

"Tôi muốn chiến thắng. Cách chúng tôi chuẩn bị cho các trận đấu và cách chúng tôi muốn chơi là theo bản sắc của mình. Nhưng phải hiểu rõ hoàn cảnh. Tôi cũng muốn đi dép tông, mặc quần đùi và áo phông lắm chứ, nhưng giữa trời mưa tầm tã ư? Nếu làm vậy thì tôi quá ngốc rồi", Arteta từng nói vào năm 2024 sau trận đấu tử thủ với 10 người trước Man City.

Arteta chọn rời bỏ Man City không chỉ bởi ông muốn tự mình lèo lái một dự án riêng, mà còn là sự gắn kết sâu sắc về mặt tình cảm với Arsenal. Tại Emirates, ông đã xây nên một tập thể có tham vọng lớn dần theo tầm vóc của chính ông. Không ít chiến lược gia ở các CLB lớn đã đánh mất phương hướng sau khởi đầu hứa hẹn, nhưng với Arteta tại Arsenal, biểu đồ luôn giữ vững thế đi lên theo từng năm.

Ngay trên chính mảnh đất nơi thế hệ bất bại (Invincibles) từng tung hoành một thời giờ đây là khu căn hộ Highbury Square. Ở đó, hơi thở của những tượng đài Arsenal quá khứ ẩn hiện trong những bức tường của chốn xưa. Tiếng lách cách từ đinh giày của các cầu thủ trong đường hầm chật hẹp như tiếng vọng lại tên tuổi và chiến tích của các nhà vô địch năm nào.

Hai thập kỷ sau ngày rời xa mái nhà xưa, thành công đã cắm rễ tại Emirates. Và làm nên nền móng ấy, có đôi tay tỉ mỉ của Arteta.

Hoàng Thông