Cử nhân công nghệ mê trồng mắc ca

Quảng NinhDưới chân núi Yên Tử, anh Nguyễn Văn Liêm phát triển vùng trồng mắc ca, vận hành nhà máy chế biến đạt chuẩn ISO và ứng dụng kinh tế tuần hoàn.

Anh Nguyễn Văn Liêm, 36 tuổi, quê Hải Phòng, tốt nghiệp cử nhân Công nghệ thông tin. Làm nghề ở thành phố nhiều năm, đến năm 2022, anh bén duyên với mắc ca.

Một lần được người quen tặng lọ mắc ca tự trồng, tự chế biến thấy rất ngon, anh Liêm tò mò hỏi chuyện mới biết loại cây này có tiềm năng kinh tế lớn. Nhiều tháng anh lên mạng đọc tài liệu rồi đi Phú Thọ, Lai Châu, Sơn La thăm các mô hình trồng cây tạo ra loại hạt được mệnh danh là nữ hoàng này.

Khác với vùng trồng khu vực Tây Nguyên, cây mắc ca tại miền Bắc chỉ cho thu hoạch một vụ mỗi năm. Cây thường ra hoa vào tháng 2-3 và thu hoạch từ tháng 8 đến tháng 10. Thời gian tích lũy dưỡng chất dài giúp hạt có độ đậm đà. Trong đó, điều kiện khí hậu thổ nhưỡng tại Yên Tử với các đồi dốc thoát nước tốt rất phù hợp để cây phát triển bền vững, anh Liêm cho hay.

Anh Liêm báo cáo kết quả mô hình kinh doanh để được công nhận là doanh nghiệp Khoa học Công nghệ của tỉnh Quảng Ninh hồi cuối năm 2025. Ảnh: Viết Lâm

Nhận thấy cơ hội khởi nghiệp, năm 2022 anh dồn hết tiền tiết kiệm, vay mượn thêm để đầu tư trồng mắc ca tại phường Vàng Danh. "Lúc đó tôi đã có vợ và hai con. Từ bỏ công việc đang ổn định ở thành phố, về rừng núi trồng cây là quyết định khá phiêu lưu, có thể mất trắng. May mắn là gia đình và chính quyền địa phương rất ủng hộ", anh kể.

Tháng 6/2023, anh Liêm thành lập Công ty Cổ phần Mắc Ca Yên Tử. Thay vì đi theo lối mòn xuất khẩu thô với giá trị thấp, anh chọn con đường khó hơn nhưng bền vững hơn là chế biến sâu đạt chuẩn quốc tế. Ngoài chăm sóc, phát triển cây tạo vùng nguyên liệu, doanh nghiệp đầu tư nhà máy chế biến diện tích gần 1.000 m2 để kiểm soát toàn bộ quy trình từ khâu chọn giống, chăm sóc đến chế biến thành phẩm tới tay người tiêu dùng.

Có nền tảng công nghệ, ngay từ đầu anh Liêm đã chú trọng vào hệ thống máy móc hiện đại, tối ưu hóa các khâu chế biến. Thay vì nhập máy công nghiệp trị giá hàng tỷ đồng từ nước ngoài, anh cùng cộng sự làm máy sấy lạnh, máy chế biến theo công nghệ riêng, vận hành tự động hóa, đạt tiêu chuẩn ISO về quản lý chất lượng và an toàn thực phẩm. "Hệ thống máy móc do chúng tôi nghiên cứu chế tạo đã được gửi hồ sơ lấy bằng sáng chế", anh tự hào khoe.

Doanh nghiệp của anh Liêm được Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Ninh và Trường Đại học Ngoại thương chọn triển khai thí điểm mô hình "Kinh tế tuần hoàn áp dụng chuyển đổi số trong lĩnh vực nông nghiệp và du lịch" để tối ưu hóa nguồn tài nguyên và bảo vệ môi trường. Theo đó, vỏ xanh và vỏ nâu được xử lý thành phân bón hữu cơ và than hoạt tính để quay lại nuôi dưỡng cây. Hoa mắc ca để nuôi ong lấy mật, tạo thêm dòng sản phẩm tự nhiên.

Anh Liêm chia sẻ chặng đường khởi nghiệp, đặc biệt là từ nông nghiệp không bằng phẳng. Có lúc vợ chồng phải vay tiền bố mẹ để trang trải cuộc sống. "Làm nhỏ thì không đáng, khó bứt phá. Làm tới nơi tới chốn thì vốn là vấn đề làm chùn bước nhiều người muốn khởi nghiệp từ nông nghiệp công nghệ cao", anh nói.

Khi có vốn, công nghệ, thiên tai là rủi ro lớn nhất anh phải đối mặt. Tháng 9/2024, siêu bão Yagi đổ bộ khiến phần lớn cây đổ gãy và tới 20% trên tổng số cây mắc ca đang phát triển trên đồi bị chết. Doanh nghiệp phải trồng bổ sung, gia cố hệ thống cọc chống và điều chỉnh quy trình chăm sóc nhằm phục hồi vùng nguyên liệu.

Sau hơn 4 năm, gần 500 cây mắc ca của anh trồng sinh trưởng tốt, cao hơn 2 m và đang ra hoa đậu quả vụ đầu tiên. Ảnh: Lê Tân

Trong thời gian chờ vùng nguyên liệu tự trồng đến thời gian thu hoạch, anh Liêm liên kết, hướng dẫn quy trình trồng, chăm bón, phòng trừ sâu bệnh hại và thu mua đầu ra cho bà con nông dân các tỉnh từ Quảng Ninh, Thái Nguyên, Phú Thọ, Mộc Châu, Sơn La, Điện Biên... Hiện doanh nghiệp cung ứng ra thị trường 4 dòng sản phẩm chính là mắc ca nứt vỏ, nhân mắc ca, muối vừng mắc ca và thanh gạo lứt mắc ca. Các sản phẩm đã đạt chứng nhận OCOP từ 3 đến 4 sao, sản phẩm tiêu biểu công nghiệp nông thôn của tỉnh Quảng Ninh năm 2025.

Sau hơn 4 năm khởi nghiệp, gần 500 cây mắc ca của anh Liêm sinh trưởng tốt, cao hơn 2 m và đang ra hoa đậu quả vụ đầu tiên. Mô hình tạo việc làm ổn định cho 10-20 lao động tại địa phương với thu nhập 8-10 triệu đồng mỗi tháng.

Ghi nhận quyết tâm cũng như cách làm khoa học của anh Liêm, chính quyền địa phương, Sở Khoa học Công nghệ tỉnh Quảng Ninh đã tạo điều kiện đưa các sản phẩm của công ty đi giới thiệu tại các hội chợ, triển lãm lớn để phát triển thị trường. Thương hiệu mắc ca Yên Tử đã dần có chỗ đứng trong nước.

"Ngoài việc mở rộng khách hàng nội địa, tôi đang liên kết với các đối tác để xuất khẩu. Đó mới là bước đi lâu dài, hiệu quả", anh chia sẻ.

Với những đóng góp của mình, anh Liêm được vinh danh doanh nhân Khoa học và Công nghệ năm 2025, công ty anh là một trong 35 doanh nghiệp Khoa học Công nghệ của Quảng Ninh, được hưởng các ưu đãi về thuế, đất đai và tín dụng.

Lê Tân