'Trẻ em hiện nay thiếu thời gian đọc sách'

Tiến sĩ Trịnh Đặng Nguyên Hương cho rằng các em nhỏ không có nhiều thời gian cho những cuốn sách bởi lịch học quá dày đặc.

Tại tọa đàm Văn học thiếu nhi từ góc nhìn của người viết trẻ, diễn ra hôm 8/5 ở, Tiến sĩ Trịnh Đặng Nguyên Hương cho rằng thị trường văn học thiếu nhi không thiếu tác phẩm hay, nhưng một trong những lý do là trẻ đã kiệt sức khi trở về nhà. Không chỉ theo học chương trình chính khóa, các em còn dành thời gian cho những lớp học thêm, lớp kỹ năng. Áp lực học tập, tốc độ sống của toàn xã hội gấp gáp khiến trẻ thiếu khoảng lặng tinh thần để hoàn toàn đắm chìm vào những cuốn sách.

Nhà phê bình Bùi Việt Thắng chỉ ra văn học thiếu nhi Việt Nam đang có "dư địa văn hóa rất lớn", là ''mảnh đất'' mà các nhà văn có thể khai thác liên tục. Tuy nhiên, ông nhận thấy một nghịch lý rằng văn hóa đọc của người Việt còn thấp. Trung bình mỗi năm, một người chỉ đọc khoảng bốn cuốn, phần lớn là sách giáo khoa.

Để phát triển văn học thiếu nhi, các diễn giả cho rằng cần có những chính sách, giải pháp hiệu quả, nhằm thúc đẩy môi trường sáng tác và tiếp nhận tác phẩm. Theo ông Bùi Việt Thắng, cần có sự quan tâm, đầu tư một cách rộng rãi cho việc sáng tạo nghệ thuật. Ông cho rằng chính sách cho văn học càng hào phóng bao nhiêu thì càng có lãi về giá trị tinh thần, ý nghĩa giáo dục.

Tiến sĩ Nguyên Hương đề xuất có các giải thưởng nghiên cứu, phê bình văn học thiếu nhi. Bên cạnh đó, nhà trường cần đổi mới phương pháp để trẻ hứng thú đọc sách, qua việc mở những cuộc tranh luận, phản biện, gợi mở góc nhìn đa dạng, từ đó khơi gợi niềm yêu thích tự nhiên với các tác phẩm.

Dù xã hội biến đổi không ngừng, văn học thiếu nhi vẫn giữ được những giá trị cốt lõi. Theo chị Trịnh Đặng Nguyên Hương, mảng sách này luôn là ''địa chỉ kép'', nơi trẻ em và người lớn đều có thể đọc, tìm thấy sự hồn nhiên, niềm tin vào cuộc sống. Chị nêu những cuốn sách gối đầu giường của bao độc giả như Dế Mèn phiêu lưu ký (Tô Hoài), Totto-chan bên cửa sổ (Kuroyanagi Tetsuko), sau nhiều năm vẫn chứa đựng giá trị văn hóa, tinh thần, gửi gắm ước mơ của thế hệ trước.

Tiến sĩ Trịnh Đặng Nguyên Hương, Viện Văn học, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam. Ảnh: Khoa Văn học, trường Đại học KHXHNV, ĐHQGHN

Tọa đàm dành một phiên để bạn đọc giao lưu các tác giả trẻ, lắng nghe họ kể về cơ duyên sáng tác cho thiếu nhi. Cây bút Giáp Thị Thùy Dương - giải nhì tại giải thưởng Văn học Kim Đồng lần thứ nhất (2023-2025) với tác phẩm Người đàn ông có chiếc xe tải màu hồng - cho biết chọn viết để giãi bày những cảm xúc, ký ức cá nhân, mong muốn tạo ra những cuốn sách cho bản thân, như một cách thấu hiểu chính mình. Qua các sáng tác, chị hy vọng độc giả nhỏ tuổi cũng thấy đồng cảm.

Ở tuổi 40, Nguyễn Hoàng Diệu Thủy mới có cuốn sách đầu tiên. Tuy nhiên, tác giả cho rằng không bao giờ muộn để bắt đầu khi bản thân có đam mê. Diệu Thủy đọc sách từ nhỏ, khi trưởng thành, chị bận rộn với công việc biên tập viên, đọc duyệt bản thảo, hỗ trợ nhiều tác giả hoàn thiện tác phẩm của họ. Sau một thời gian ''nạp'' quá nhiều, đến một lúc, chị quyết định trở thành người kể chuyện.

Tham gia giải thưởng Văn học Kim Đồng lần đầu tiên, Nguyễn Hoàng Diệu Thủy nhận giải tư với sáng tác Cuốn cổ thư của một mẫu thần. Tác giả trân trọng những thế hệ nhà văn đi trước đã góp phần bồi đắp nhận thức, tư duy ngôn ngữ, làm giàu trí tưởng tượng. Chị gửi lời cảm ơn những em nhỏ trong gia đình của mình giúp nuôi dưỡng không khí trẻ thơ, tươi sáng, tạo nên một thế giới đầy màu sắc.

Tác giả, biên tập viên Nguyễn Hoàng Diệu Thủy bên sách ''Cuốn cổ thư của một mẫu thần''. Ảnh: Khoa Văn học, trường Đại học KHXHNV, ĐHQGHN

Trong khuôn khổ sự kiện, bà Vũ Thị Quỳnh Liên - Phó Giám đốc, Tổng biên tập Nhà xuất bản Kim đồng - giới thiệu về giải thưởng Văn học Kim Đồng lần thứ hai (2025-2027). Ban tổ chức mở rộng đối tượng độc giả gồm nhi đồng, thiếu niên và thanh thiếu niên với hai hệ thống giải thưởng dành cho tác phẩm viết cho thiếu nhi và người trẻ. Ở mùa giải đầu tiên, cây bút Giai Du đoạt giải nhất với truyện dài Nên làm gì khi trời nổi gió, nhận phần thưởng 100 triệu đồng.

Nhà phê bình Bùi Việt Thắng ở tọa đàm. Ông tốt nghiệp khoa Ngữ văn, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (nay là khoa Văn học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội), trở thành giảng viên của khoa từ năm 1974 đến khi nghỉ hưu năm 2011. Ông từng xuất bản nhiều tác phẩm như ''Bình luận truyện ngắn'', ''Tiểu thuyết đương đại'' (Tiểu luận - Phê bình), ''Từ điển tác giả, tác phẩm văn học Việt Nam''. Ảnh: Khoa Văn học, trường Đại học KHXHNV, ĐHQGHN

Phương Linh