Tôi chẳng biết sống thế nào nếu 10 năm nữa thất nghiệp

Nếu 10 năm nữa bị mất việc, thất nghiệp, già đi trong cảnh đói kém, vô tích sự, tôi sẽ đối mặt với tuổi già thế nào?

Tôi năm nay 44 tuổi. Ở độ tuổi này, người ta thường nói nhiều về thành công, về sự nghiệp, về những gì đã đạt được sau hai thập kỷ đi làm. Nhưng thú thật, điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất lại không phải là hiện tại, mà là tuổi già của chính mình.

Một buổi tối cách đây không lâu, tôi được nghe câu chuyện của một người bạn cùng thế hệ chia sẻ rằng chị sợ một ngày nào đó mình già đi trong cảnh "đói kém, vô tích sự". Câu nói ấy khiến tôi trăn trở rất lâu, vì nó phản ánh một nỗi lo thường trực của rất nhiều người đang bước qua tuổi tứ tuần. Nếu 10 năm nữa bị mất việc, thất nghiệp, chúng tôi sẽ đối mặt với tuổi già thế nào?

Chúng ta đang sống thọ hơn cha mẹ mình. Đó là thành tựu của y học, của phát triển kinh tế, của các chính sách chăm sóc sức khỏe ngày càng tốt hơn. Nhưng sống lâu hơn không đồng nghĩa với sống hạnh phúc hơn. Điều đáng sợ nhất là cảm giác mình trở nên không còn cần thiết. Là khi mỗi sáng thức dậy không còn ai gọi tên mình cho một công việc nào đó.

Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ rất nhanh. Những người sinh ra từ năm 1980 đến 1990 sẽ là lớp người cao tuổi của hai hoặc ba thập kỷ tới. Nếu không chuẩn bị từ hôm nay, chúng ta sẽ đối diện áp lực rất lớn lên hệ thống y tế, bảo hiểm xã hội, quỹ hưu trí và mạng lưới an sinh cộng đồng. Trong khi đó, ở không ít nơi, người lao động vừa bước sang tuổi 50 đã bắt đầu cảm nhận áp lực bị đào thải. Nhiều người dù còn đủ năng lực vẫn lo lắng mình sẽ bị gạt khỏi thị trường lao động trước khi thực sự già.

>> Tiền dưỡng già vài trăm nghìn đồng mỗi tháng từ tuổi 22

Tôi cho rằng, tuổi tác không nên trở thành ranh giới vô hình đẩy con người ra bên lề xã hội. Trái lại, tuổi già cần được xem như một giai đoạn khác của hành trình cống hiến. Một người có thể không còn đủ sức để làm việc như thời trẻ, nhưng vẫn có thể truyền nghề, cố vấn, chia sẻ kinh nghiệm, tham gia các hoạt động cộng đồng hoặc đơn giản là tiếp tục lan tỏa những giá trị tốt đẹp cho thế hệ sau. Xã hội nào càng biết tận dụng nguồn lực đặc biệt ấy, ở đó càng giàu có về vốn tri thức và nhân văn.

Tôi nghĩ đã đến lúc chúng ta cần nhìn nhận vấn đề người cao tuổi dưới góc độ phát triển chứ không chỉ dưới góc độ bảo trợ. Bảo trợ là cần thiết. Nhưng bảo trợ thôi là chưa đủ. Một người nhận trợ cấp hàng tháng vẫn có thể cảm thấy bất hạnh nếu họ cho rằng mình vô dụng. Ngược lại, một người ở tuổi 70 vẫn có thể cảm thấy cuộc sống ý nghĩa nếu mỗi ngày họ còn được làm điều mình yêu thích

Từ góc độ chính sách, Việt Nam cần xây dựng một hệ sinh thái việc làm dành cho người cao tuổi. Không phải ai cũng đủ sức khỏe để làm việc toàn thời gian. Nhưng rất nhiều người có thể làm việc bán thời gian, tư vấn chuyên môn, đào tạo nghề, cố vấn doanh nghiệp hoặc tham gia các hoạt động xã hội. Thay vì chỉ bàn cách nuôi người già, chúng ta cần bàn cách tạo điều kiện để người già tiếp tục tạo ra giá trị. Đó mới là tư duy phát triển bền vững.

Vũ Thị Minh Huyền