1 hour ago
1
Quảng Cáo
0943778078
Không chỉ tên lửa hay UAV, thủy lôi là mối lo ngại lớn ở Eo biển Hormuz bởi vũ khí bất đối xứng giá rẻ này đủ sức làm gián đoạn tuyến dầu mỏ huyết mạch của thế giới.
Khi Iran nhắm mục tiêu vào tàu bè tại Eo biển Hormuz bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV), tuyến hàng hải huyết mạch này gần như tê liệt. Điều đó gây ra những hệ lụy đáng báo động cho nền kinh tế toàn cầu, khi 20% lượng dầu thô toàn cầu vận chuyển qua Eo biển Hormuz.
"Chúng tôi sẽ không cho phép dù chỉ một lít dầu đi qua Eo biển Hormuz vì lợi ích của Mỹ và các đồng minh", đài truyền hình nhà nước Iran IRIB ngày 11/3 dẫn lời một người phát ngôn của lực lượng vũ trang nước này.
Theo trang web theo dõi Marine Traffic, lưu lượng giao thông qua eo biển đã giảm 90% trong cuộc khủng hoảng. Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) cho biết 13 tàu đã bị tấn công ở khu vực này kể từ khi Mỹ và Israel mở chiến dịch tập kích Iran ngày 28/2.
Ảnh tàu hàng Mayuree Naree bốc khói đen sau khi bị tấn công gần Eo biển Hormuz được công bố ngày 11/3. Ảnh: Hải quân Thái Lan
Mối lo hiện tại không chỉ là tên lửa hay UAV, mà còn về khả năng Iran triển khai hạm đội tàu rải thủy lôi để khiến tuyến đường này không thể đi qua, theo giới quan sát. Theo một quan chức Mỹ được tiếp cận thông tin tình báo, Iran đã bắt đầu sử dụng các tàu nhỏ hơn để thực hiện hoạt động rải thủy lôi ở Eo biển Hormuz từ ngày 12/3.
Bộ trưởng Quốc phòng Anh John Healey cũng nhận định rằng Iran có thể đã bắt đầu rải thủy lôi ở Eo biển Hormuz. Ông thêm rằng Anh có một số hệ thống tự động rà phá thủy lôi trong khu vực và đang thảo luận thêm các lựa chọn khác với đồng minh.
Thủy lôi là một trong số những vũ khí đơn giản nhất nhưng có sức tàn phá khủng khiếp nhất mà Hải quân Mỹ từng đối mặt, làm hư hại nhiều tàu chiến hơn bất kỳ phương thức tấn công nào khác kể từ Thế chiến II, theo báo cáo của Viện Hải quân Mỹ cách đây vài năm.
Chúng về cơ bản là những khối kim loại được nhồi thuốc nổ, nằm im lìm dưới làn nước biển, chờ đợi "con mồi" đi ngang qua để kích nổ. Chúng được thiết kế để neo lơ lửng hoặc chìm dưới đáy biển, hay trôi dạt theo dòng hải lưu, sử dụng cơ chế chạm nổ hoặc các loại ngòi nổ phức tạp hơn như cảm ứng từ trường, âm thanh, áp suất.
Điểm hẹp nhất trên Eo biển Hormuz chỉ rộng gần 34 km, luồng hàng hải để tàu đi qua càng hẹp hơn, khiến nguy cơ từ thủy lôi trên biển trở nên nghiêm trọng. Tàu thuyền qua đây gần như không có nhiều không gian để cơ động và khả năng va phải các thiết bị nổ này cao hơn.
"Khi kích nổ, thủy lôi có thể bẻ gãy sống tàu làm đôi", Scott Savitz, chuyên gia về tác chiến hải quân tại RAND, nói. "Chúng có uy lực mạnh hơn tên lửa và một quả thủy lôi giá vài nghìn USD có thể gây thiệt hại hàng triệu USD".
Trung tâm Strauss thuộc Đại học Texas cho hay 77% tổn thất phương tiện của Hải quân Mỹ kể từ năm 1950 là do thủy lôi gây ra.
Tháng 4/1988, tàu khu trục USS Samuel B. Roberts của Mỹ đã va trúng thủy lôi của Iran ở Vịnh Ba Tư khi đang hộ tống tàu chở dầu trong Chiến dịch Earnest Will thời Chiến tranh Iran-Iraq. Vụ nổ đã làm gãy sống tàu, khiến nước biển tràn vào phòng máy, cũng như gây ra đám cháy lớn suýt phá hủy con tàu. Hơn 60 thủy thủ bị thương.
Chuẩn đô đốc Mark Montgomery, từng là chỉ huy nhóm tác chiến tàu sân bay Mỹ và hiện là chuyên gia cao cấp tại Quỹ Phòng thủ Dân chủ (FDD), cho biết tình hình hiện tại phức tạp và nguy hiểm hơn cuối thập niên 1980, bởi kho vũ khí hiện tại của Iran còn có nhiều tên lửa và UAV.
"Đây là công cụ hữu hiệu của chiến tranh bất đối xứng", Jahangir E. Arasli, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Phát triển và Ngoại giao tại Azerbaijan, nói về thủy lôi.
Eo biển Hormuz. Đồ họa: WSJ
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), đơn vị giám sát Hạm đội 5 đóng tại Bahrain, tuần này đăng video trên X cho thấy lực lượng nước này đã phá hủy 16 tàu rải thủy lôi của Iran. Nhưng các chuyên gia nói với NPR lưu ý rằng các loại thủy lôi chạm nổ hoặc thủy lôi từ tính giá rẻ, dễ triển khai trong kho vũ khí của Iran có thể được thả từ đuôi của hầu như bất kỳ loại tàu nào.
Giới quan sát cho biết Iran chủ yếu rải thủy lôi bằng cách sử dụng người nhái trên các tàu nhỏ giống như tàu đánh cá thông thường. Lực lượng dân quân biển khó có thể bị nhận diện hay đối phó triệt để.
"Chỉ là một tiếng rơi tõm xuống mặt nước", chuyên gia Savitz nói về hoạt động rải thủy lôi. "Tàu bè lúc nào cũng thả thứ này thứ kia xuống biển".
Không giống như tên lửa hay UAV, thứ mà thủy thủ có thể nhìn hoặc nghe thấy, thủy lôi là sát thủ hoàn toàn thầm lặng. Một số thủy lôi được thiết kế để bỏ qua những tàu đầu tiên, chỉ kích nổ với tàu thứ năm, để các phương tiện rà phá có thể đi qua an toàn, nhưng tàu dầu đi sau nó sẽ "dính đòn".
Điều này gieo rắc nỗi sợ hãi về sự bất định đối với các thủy thủ tàu dầu, ngay cả khi họ có tàu chiến hoặc tàu quét mìn đi theo hộ tống. Nỗi sợ đó khiến các chủ tàu dầu không dám cho phương tiện đi qua Eo biển Hormuz, ngay cả khi rủi ro trúng thủy lôi không quá cao.
Đối với Iran, thủy lôi không quan trọng ở mức độ thiệt hại cụ thể mà chúng gây ra cho tàu đi ngang qua, bởi vì "mục tiêu chính của chúng là gây gián đoạn" hoạt động vận tải và kinh tế toàn cầu, theo Arasli.
Anas Alhajji, đối tác điều hành tại Energy Outlook Advisors, cho biết thủy lôi cũng có thể được rải để răn đe Mỹ thực hiện một cuộc tấn công đổ bộ.
Khi hàng nghìn con tàu đang neo đậu chờ đợi được đi qua eo biển an toàn, áp lực đè nặng lên Mỹ trong việc tổ chức các đội tàu hộ tống.
Việc phát hiện thủy lôi sẽ là một phần của nhiệm vụ hộ tống. Các tàu hải quân sẽ theo sau tàu trang bị thiết bị phát hiện, né hoặc phá từng quả thủy lôi. Những thiết bị này sử dụng sóng siêu âm để định vị mục tiêu.
Năm ngoái, Hải quân Mỹ công bố loạt hợp đồng thiết bị chống thủy lôi, bao gồm cả khả năng săn mìn bằng robot. Nó được mô tả là "thiết bị nổi không người lái chạy bằng dầu diesel", có thể triển khai từ các tàu chiến đấu ven biển.
Mỹ hiện có ít nhất ba tàu chiến đấu ven biển (LCS) trong khu vực Vịnh Ba Tư. Hải quân Mỹ tuyên bố LCS được thiết kế để thực hiện hai nhiệm vụ then chốt, gồm tác chiến mặt nước và chống thủy lôi. Tuy nhiên, các tàu LCS đã gặp hàng loạt vấn đề về kỹ thuật và độ tin cậy, cũng như thiếu vũ khí để làm nhiệm vụ và dễ tổn thương trước hỏa lực phòng thủ bờ của đối phương, đặc biệt là tên lửa và UAV.
"Chừng nào Iran còn sở hữu UAV và tên lửa, cũng như tiếp tục phóng chúng, tôi nghĩ nhiều chủ tàu thương mại sẽ cho rằng việc đi qua eo biển là quá nguy hiểm, ngay cả khi có tàu hộ tống", Matthew Kroenig, giám đốc điều hành Trung tâm Chiến lược và An ninh Scowcroft thuộc Hội đồng Đại Tây Dương, nói.
Các xuồng IRGC di chuyển quanh một tàu chở dầu trong cuộc diễn tập trên eo biển Hormuz ngày 17/2. Ảnh: AFP
Nick Childs, chuyên gia cao cấp về Lực lượng Hải quân và An ninh Hàng hải tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) tại London, nói rằng Mỹ "có lẽ hy vọng ngăn chặn kịp thời mọi nỗ lực rải thủy lôi tập trung của Iran". Bởi nếu Iran có thể rải lượng lớn thủy lôi, "có thể mất hàng tuần hoặc hàng tháng để dọn sạch chúng".
Montgomery nói rằng tình hình ở Vùng Vịnh khiến Nhà Trắng đối mặt tình thế tiến thoái lưỡng nan. Một mặt là rủi ro chính trị, bởi eo biển càng đóng cửa lâu, áp lực toàn cầu và trong nước yêu cầu ông Trump hành động sẽ càng lớn.
Nhưng ông cũng phải đối mặt rủi ro về quân sự. "Nếu hoạt động hộ tống bắt đầu quá sớm, bạn có thể mất một tàu chở dầu hoặc một tàu chiến của Mỹ", Montgomery cảnh báo.
Thanh Tâm (Theo NPR, WSJ, NBC News)
