30 minutes ago
2
XEM NHẸ BẢN QUYỀN, HỆ QUẢ KHÔN LƯỜNG
Việc Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03) Bộ Công an vừa khởi tố 5 vụ án về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan, quy định tại điều 225 bộ luật Hình sự khiến vấn đề bản quyền, đặc biệt là bản quyền âm nhạc, "nóng" trở lại. Không ít nghệ sĩ tên tuổi lên tiếng phản ánh việc bị đơn vị khác đánh cắp bản quyền trên các nền tảng số và bị "đánh gậy" ngay chính những sản phẩm do mình sáng tạo.
Liveshow Ngày trở về của nhạc sĩ Phạm Duy tổ chức năm 2006 do Phương Nam Phim thực hiện
Ảnh: Phương Nam Phim
Đơn cử trường hợp của nhóm MTV. Ca sĩ Thiên Vương tiết lộ suốt 26 năm làm nghề với vài trăm bài hát được thu âm, có nhiều bản hit trên thị trường, nhưng thu nhập của nhóm chỉ qua hình thức biểu diễn trực tiếp, không đến từ nền tảng số. Anh giải thích thời điểm nhóm phát hành những bài hát, album bằng hình thức vật lý, phải thông qua một đơn vị phát hành. Về sau, khi nhóm bắt đầu đăng lại những bài hát trên nền tảng số và bị "đánh gậy" bản quyền liên tục với lý do vi phạm bản quyền, họ mới phát hiện những đơn vị phát hành album cho MTV trước kia đã tự ý bán bản audio cho các đơn vị phát hành trên nền tảng số. Bên cạnh việc bị nền tảng "đánh gậy" bản quyền, phải xin whitelist (quyền sử dụng nội dung mà không bị đánh bản quyền) đối với những sản phẩm do chính mình làm ra, họ còn bị mất khoản thu lớn từ các nền tảng số.
Theo bà Phan Mộng Thúy - Giám đốc Phương Nam Phim, thành viên Ban chấp hành Hiệp hội Công nghiệp ghi âm VN (RIAV) - nhiều tranh chấp bản quyền hiện nay xuất phát từ việc hiểu chưa đúng hoặc chưa đầy đủ về pháp luật. Vị này nhận định luật Sở hữu trí tuệ VN đã liên tục được sửa đổi để phù hợp với thực tế đời sống và tiệm cận thông lệ quốc tế. Tuy nhiên, đây vẫn là lĩnh vực phức tạp, công chúng, người sử dụng và ngay cả những người đang hoạt động trong ngành cũng chưa chắc hiểu đầy đủ về quyền lợi và trách nhiệm của mình.
Liveshow Rơi lệ ru người gồm các ca khúc Trịnh Công Sơn do Phương Nam Phim thực hiện năm 2007
Ảnh: Phương Nam Phim
Về hệ lụy của việc chưa quan tâm đến vấn đề bản quyền, bà Phan Mộng Thúy cho rằng rủi ro không chỉ nằm ở thiệt hại kinh tế mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín cá nhân, thương hiệu doanh nghiệp và cả trách nhiệm pháp lý. Thậm chí, với một số trường hợp nghiêm trọng, hành vi vi phạm còn có thể bị xử lý hình sự.
Trong khi đó, luật sư Phan Vũ Tuấn (Văn phòng luật sư Phan Law) với thâm niên theo đuổi các vụ việc liên quan đến bản quyền, nhìn nhận việc người sáng tạo chưa thực sự quan tâm, chưa ý thức được tầm quan trọng của vấn đề bản quyền dẫn đến cả ba hệ lụy song song: thiệt hại kinh tế, mất niềm tin giữa nghệ sĩ, và sự méo mó của môi trường sáng tạo. Theo ông, nếu nghệ sĩ còn chưa quan tâm đúng mức với sản phẩm sáng tạo của bản thân thì rất khó xây dựng được một môi trường âm nhạc chuyên nghiệp và bền vững.
ĐỪNG ĐẶT QUY ĐỊNH CỦA NỀN TẢNG LÊN TRÊN PHÁP LUẬT
Theo luật sư Phan Vũ Tuấn, để thị trường âm nhạc phát triển lành mạnh, điều đầu tiên nghệ sĩ, nhà sản xuất hay đơn vị tổ chức cần làm là thay đổi cách nhìn nhận về vấn đề bản quyền. Một nội dung có thể phù hợp với cơ chế của nền tảng nhưng vẫn vi phạm pháp luật VN nếu sử dụng trái phép tác phẩm của người khác hoặc lạm dụng quyền sở hữu. Vì vậy, mọi hoạt động mua bán, cấp phép hay khai thác âm nhạc đều cần được thực hiện dựa trên quy định pháp luật VN. Trong đó, các quy định trên những nền tảng lớn như YouTube nhận được sự quan tâm hàng đầu. Theo ông, nhiều người hiện nay đang đặt câu hỏi: "Làm vậy có đúng với YouTube không?", trong khi điều quan trọng hơn phải là: "Có đúng với pháp luật hay không?".
Ca sĩ Thiên Vương tiết lộ sản phẩm âm nhạc của MTV bị đơn vị khác chiếm bản quyền để rồi chính nhóm bị “đánh gậy” vi phạm đối với những sản phẩm do họ sáng tạo
Ảnh: NVCC
"Quy định của YouTube chỉ là luật chơi của một nền tảng. Điều quan trọng nhất vẫn phải là pháp luật VN. Có thể đúng với YouTube nhưng sai với pháp luật VN thì vẫn là sai. Bản quyền không chỉ là vấn đề kỹ thuật số hay quy định của nền tảng, mà là quyền tài sản gắn với toàn bộ giá trị sáng tạo của nghệ sĩ", luật sư này nhấn mạnh.
Ông Tuấn phân tích nguyên nhân sâu xa của phần lớn tranh chấp hiện nay đều bắt nguồn từ hợp đồng thiếu chặt chẽ hoặc người sáng tạo tự ký kết khi chưa hiểu rõ các điều khoản pháp lý. Nhiều nghệ sĩ, nhà sáng tạo ký kết các thỏa thuận chuyển nhượng, khai thác hoặc phát hành tác phẩm mà không có đội ngũ tư vấn chuyên môn đồng hành. Từ đó, luật sư Tuấn khuyến cáo người làm sáng tạo cần thay đổi tư duy bảo vệ tài sản trí tuệ của chính mình, chủ động tìm đến luật sư, chuyên gia hoặc các đơn vị chuyên môn như Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc VN (VCPMC) hay Cục Bản quyền tác giả để được hỗ trợ trước khi ký kết các hợp đồng liên quan đến bản quyền.
Ngoài ra, luật sư Phan Vũ Tuấn nhận định hệ thống pháp luật VN hiện nay đã tương đối tương thích với quốc tế khi VN tham gia các điều ước như WIPO Copyright Treaty (WCT) và WIPO Performances and Phonograms Treaty (WPPT). Vì vậy, vấn đề không còn nằm ở pháp luật mà làm sao để ứng dụng pháp luật cho hiệu quả, đến gần hơn với nghệ sĩ và người làm sáng tạo thông qua hoạt động tuyên truyền, tập huấn và hướng dẫn thực tế.
Còn theo bà Phan Mộng Thúy, ngoài quyền tác giả, quyền liên quan của nhà sản xuất bản ghi và người biểu diễn cũng cần được chú trọng hơn. Hiện nay Trung tâm Quản lý và khai thác bản ghi VN trực thuộc RIAV sẽ đại diện cho các hội viên, các chủ sở hữu bản ghi ủy quyền để bảo vệ quyền liên quan.
