Khám phá khu bảo tồn thiên nhiên Thạnh Phú: 6 kiểu rừng giữa 2 cửa sông

6 kiểu rừng ven biển và nhiều loài động vật quý hiếm

Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Thạnh Phú nằm tại địa bàn huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre cũ nay thuộc 2 xã Thạnh Hải và Thạnh Phong, tỉnh Vĩnh Long. 

Khu bảo tồn này được Thủ tướng Chính phủ thành lập theo ngày 13.11.1998, với quy mô là 4.510 ha. Đến năm 2005, UBND tỉnh Bến Tre (cũ) xin điều chỉnh lại ranh giới và quy mô còn lại 2.584 ha đã được Thủ tướng phê duyệt.

Khu bảo tồn thiên nhiên Thạnh Phú có diện tích 2.584 ha

ảnh: nam long

Ngày 30.10.2014, Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định số phê duyệt quy hoạch hệ thống rừng đặc dụng cả nước đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030, trong đó đã chuyển khu bảo tồn thiên nhiên Thanh Phú thành khu bảo vệ cảnh quan Thanh Phú cũng với quy mô 2.584 ha và giữ ổn định cho đến nay.

Với điều kiện tự nhiên đặc biệt, nằm giữa cửa sông Hàm Luông, sông Cổ Chiên và Biển Đông, khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Thạnh Phú tạo nên một vùng chuyển tiếp đặc biệt giữa sông và biển ở vùng ven biển Vĩnh Long. Tại đây đã đã hình thành 6 cảnh quan rừng gồm: cảnh quan rừng ngập mặn tự nhiên; cảnh quan rừng trồng đước; cảnh quan rừng trồng bần; cảnh quan rừng trồng mắm; cảnh quan rừng trồng phi lao và cảnh quan rừng trồng dừa lá.

Rừng bần và rừng mắm tại khu bảo vệ cảnh quan Thạnh Phú

ảnh: nam long

Trên diện tích 2.584 ha, cảnh quan khu bảo tồn Thạnh Phú liên tục thay đổi từ rừng ngập mặn tự nhiên đến những cánh rừng đước, bần, mắm, phi lao và dừa lá. Dưới những tán rừng và vùng đất ngập nước là nơi sinh sống của nhiều loài động vật, trong đó có những loài quý hiếm đang đứng trước nguy cơ suy giảm.

Theo ông Bùi Quốc Thống, Giám đốc Ban quản lý rừng, khu bảo vệ cảnh quan Thạnh Phú nằm tiếp giáp biển nên sóng và gió lớn kết hợp với dòng thủy triều gây xói lở bờ biển tạo nên những bãi cát ngập triều thấp ở ven biển và đẩy cát tràn vào sâu phía trong đất liền, gây nhiều tổn thất cho các hoạt động canh tác nông – lâm – ngư nghiệp ở ven bờ biển. Đáng chú ý, còn có hiện tượng cát tràn vào vùi lấp hệ rễ rừng đước trồng gây nên tình trạng rừng chết đứng hàng loạt.

Người dân nuôi hàu trên sông giữa khu rừng

ảnh: nam long

Tuy nhiên đi cùng với quá trình xói lở là bồi tụ, hàng năm vùng ven biển khu vực rừng này được tiếp nhận lượng lớn phù sa từ các nhánh sông Hàm Luông và Cổ Chiên. Khi nước triều xuống mực nước biển rút ra xa để lại bãi biển khá bằng phẳng được cấu thành từ cát, bột sét, mùn bã thực vật và xác vỏ các loài giáp sát, khi triều xuống, bãi biển ngập sâu khoảng 1 m. Rất thích hợp cho việc nuôi các loài nghêu, sò…

Khu vực bãi bồi và rừng phi lao tại cồn Bửng

ảnh: nam long

Ngoài ra, phù sa từ các dòng sông chảy vào các vùng bưng sau giồng đã được hình thành nhờ các đê cát thấp tạo nên các bưng được bồi tụ có bề dày khác nhau, là nơi thích hợp cho các loài thủy sinh vật và các loài cây ngập mặn sinh trưởng. Khu vực bồi tụ diễn ra mạnh từ đuôi Cồn Bửng đến vàm Khâu Băng và khu vực từ rạch Cừ đến rạch Vàm Rỗng, mức bồi tụ khoảng 90 - 100 ha.

Rừng phi lao được trồng trên khu bãi bồi ven biển

ảnh: nam long

Theo Ban quản lý rừng, do biến đổi khí hậu, nước biển dâng, diện tích sinh sống và kiếm ăn của các loài thú ở khu bảo vệ cảnh quan Thạnh Phú bị thu hẹp dần. Hiện tại, các loài động vật rừng đang bị đe dọa tuyệt chủng nghiêm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại (nhóm IB) có 5 loài gồm: rắn hổ mang chúa; rái cá lông mượt; rái cá thường; bồ nông chân xám và cò lạo xám. Các loài động vật rừng có nguy cơ bị đe dọa (nhóm IIB) có 2 loài: cầy hương và mèo rừng. Đây là những loài sinh sống nhiều trong khu vực Thạnh Phú trước đây nhưng hiện nay các báo cáo khảo sát cho thấy số lượng, cơ hội nhìn thấy chúng đã giảm đi rất nhiều.

Các túi cát (kè mềm) được đặt dọc bờ biển chống xói lở và tạo nên bãi bồi

ảnh: nam long

Phát triển du lịch sinh thái kết hợp bảo tồn

Ông Bùi Quốc Thống cho biết thêm, hiện nay có trên 407 hộ dân với khoảng 1.385 nhân khẩu sinh sống và canh tác đan xen trong rừng, nhưng địa phương không có quỹ đất và nguồn tài chính để di dời; đa phần các hộ dân đều là hộ nghèo, không có đất canh tác, đời sống người dân hoàn toàn phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên. Vì vậy, dưới áp lực về phát triển sản xuất và đời sống, người dân thường vi phạm về phá rừng, lấn chiếm đất rừng trái phép để nuôi thủy sản và sản xuất nông nghiệp. Từ đó tạo ra xung đột giữa phát triển kinh tế với bảo vệ rừng, bảo tồn hệ sinh thái đất ngập nước.

Lực lượng bảo vệ rừng tuần tra ngày đêm hạn chế các vi phạm về rừng

ảnh: nam long

Đến hiện tại có 2.192/2.584 ha được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trong khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Thạnh Phú. Còn lại hơn 391,77 ha chưa được cấp với lý do còn tranh chấp với người dân và tổ chức nên theo Luật Đất đai chưa thể cấp cho Ban Quản lý rừng.

Ban Quản lý rừng cũng đã thực hiện khoán bảo vệ rừng cho 204 hộ gia đình tại địa phương với diện tích hơn 1.343 ha. Với mức chi trả kinh phí khoán bảo vệ rừng đang áp dụng tại khu rừng đặc dụng Thạnh Phú là 450.000 đồng/ha/năm. Trong giai đoạn năm 2018 - 2023, Ban Quản lý rừng đã tổ chức trồng được 2,19 ha; chăm sóc rừng 34,47 ha trên địa bàn xã Thạnh Hải và Thạnh Phong.

Người dân canh tác giữa khu bảo tồn thiên nhiên Thạnh Phú

ảnh: nam long

Mới đây, Sở Nông nghiệp - Môi trường Vĩnh Long đã có tờ trình xin chủ trương thực hiện đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí trong rừng giai đoạn 2026 - 2030 trên toàn bộ diện tích đất lâm nghiệp và rừng phòng hộ, đặc dụng, sản xuất trên địa bàn các xã ven biển có rừng thuộc phạm vi quản lý của Ban quản lý rừng. Tổng diện tích của dự án toàn tỉnh lên đến hơn 10.675 ha.

Điều kiện tự nhiên thuận lợi để triển khai đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí trong rừng

ảnh: nam long

Theo ông Lê Đình Trung, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp - Môi trường Vĩnh Long, mục tiêu của đề án, hướng đến khai thác hiệu quả, bền vững tiềm năng du lịch sinh thái, cảnh quan thiên nhiên và đa dạng sinh học của hệ sinh thái rừng ngập mặn, xây dựng thành điểm đến du lịch sinh thái đặc sắc, góp phần thực hiện mục tiêu đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng của tỉnh Vĩnh Long.

Dự án cũng hướng đến thống nhất cơ chế quản lý, bảo vệ và phát triển rừng bền vững; bảo tồn nghiêm ngặt các giá trị đa dạng sinh học, cảnh quan tự nhiên gắn với gìn giữ bản sắc văn hóa, tín ngưỡng cộng đồng địa phương. Bên cạnh đó là giải quyết việc làm, chuyển đổi cơ cấu nghề nghiệp, tăng thu nhập và nâng cao toàn diện đời sống vật chất, tinh thần cho cộng đồng dân cư khu vực đệm, đảm bảo an ninh trật tự và an sinh xã hội tại địa phương.