50 minutes ago
5
Khi một hiệu trưởng phụ trách nhiều trường hoặc điểm trường, phó hiệu trưởng trực tiếp điều hành một cơ sở, thì bộ máy quản lý cũng phải được vận hành theo hướng phân quyền và tăng tính tự chủ. Theo đó, vai trò của tổ trưởng chuyên môn vì thế cũng được nâng lên, trở thành một trong những yếu tố quyết định chất lượng dạy học và hiệu quả quản trị.
Một tiết thao giảng của tổ chuyên môn ngữ văn ở một trường THPT tại TP.HCM
ảnh: N.T
Vì sao tổ chuyên môn có vai trò đặc biệt trong mô hình trường học mới?
Ở mô hình trước đây, hiệu trưởng có điều kiện theo sát hầu hết hoạt động của một trường: từ dự giờ, kiểm tra chuyên môn, chỉ đạo các tổ đến giải quyết những công việc phát sinh hằng ngày. Phó hiệu trưởng là người hỗ trợ, phụ trách từng mảng công việc theo sự phân công.
Khi quy mô quản lý được mở rộng sau sáp nhập, vai trò của ban giám hiệu cũng thay đổi. Hiệu trưởng sẽ chuyển từ người điều hành trực tiếp sang người lãnh đạo và quản trị hệ thống. Trọng tâm công việc là xây dựng chiến lược phát triển, phân bổ nguồn lực, thiết lập quy chế, kiểm soát chất lượng và phát triển đội ngũ. Phó hiệu trưởng sẽ trở thành người trực tiếp điều hành từng trường hoặc từng điểm trường, bảo đảm mọi hoạt động diễn ra thông suốt theo định hướng chung. Trong khi đó, hoạt động chuyên môn (yếu tố cốt lõi quyết định chất lượng giáo dục) lại không thể chỉ dựa vào ban giám hiệu. Chính khoảng trống này khiến vai trò của tổ chuyên môn trở nên đặc biệt quan trọng.
Có thể nói, nếu hiệu trưởng là người "vẽ bản đồ", phó hiệu trưởng là người "điều phối hành trình", thì tổ chuyên môn là nơi trực tiếp tạo nên chất lượng của từng giờ dạy, từng bài học và từng giáo viên.
Tổ chuyên môn sẽ trở thành trung tâm dẫn dắt học thuật của nhà trường. Đây là nơi xây dựng kế hoạch giảng dạy, thống nhất phương pháp, chia sẻ kinh nghiệm, nghiên cứu bài học và triển khai các yêu cầu đổi mới của chương trình giáo dục phổ thông. Khi hiệu trưởng không thể thường xuyên dự giờ ở nhiều cơ sở, tổ trưởng chuyên môn sẽ là người gần gũi nhất với giáo viên, hiểu rõ những khó khăn trong giảng dạy để kịp thời hỗ trợ.
Tổ chuyên môn là cầu nối bảo đảm sự thống nhất giữa các cơ sở. Trong mô hình nhiều trường hoặc nhiều điểm trường do một hiệu trưởng quản lý, nguy cơ mỗi nơi thực hiện một cách là điều có thể xảy ra. Một tổ chuyên môn hoạt động hiệu quả sẽ giúp thống nhất kế hoạch dạy học, kiểm tra đánh giá, sử dụng học liệu, triển khai đổi mới phương pháp và ứng dụng công nghệ, qua đó giữ được chất lượng đồng đều trong toàn hệ thống.
Tổ trưởng chuyên môn sẽ trở thành "thủ lĩnh học thuật" của đội ngũ giáo viên. Công việc của tổ trưởng sẽ không chỉ dừng ở việc phân công chuyên môn hay kiểm tra hồ sơ như trước đây. Quan trọng hơn, họ phải biết truyền cảm hứng, bồi dưỡng giáo viên trẻ, hỗ trợ đồng nghiệp còn hạn chế, tổ chức sinh hoạt chuyên môn có chiều sâu và xây dựng văn hóa học tập trong tổ.
Có thể nói, chất lượng giáo dục trong mô hình trường học mới sẽ phụ thuộc rất lớn vào chất lượng hoạt động của các tổ chuyên môn. Một tổ mạnh sẽ tạo nên một đội ngũ giáo viên mạnh; từ đó góp phần tạo nên một nhà trường mạnh.
ảnh: Tuyết Mai tạo bởi AI
Để tổ chuyên môn hoạt động hiệu quả
Trên thực tế, ở không ít trường học hiện nay, hoạt động của tổ chuyên môn vẫn còn mang nặng tính hành chính. Nhiều buổi sinh hoạt chủ yếu dành để phổ biến văn bản, kiểm tra hồ sơ, giải quyết công việc thường nhật, trong khi thời gian dành cho trao đổi chuyên môn, nghiên cứu bài học hay bồi dưỡng giáo viên còn khá khiêm tốn.
Ở một số nơi, tổ trưởng chuyên môn vẫn được xem như người "làm thay" ban giám hiệu hơn là một nhà lãnh đạo học thuật. Quyền hạn chưa rõ, trách nhiệm nhiều nhưng cơ chế hỗ trợ và chế độ đãi ngộ còn hạn chế khiến vai trò của tổ trưởng chưa được phát huy đúng mức. Những hạn chế đó sẽ trở thành rào cản nếu áp dụng mô hình trường học mới sau sáp nhập.
Điều đầu tiên cần làm là xác định lại vị trí của tổ chuyên môn trong cơ cấu quản trị nhà trường. Tổ chuyên môn cần được nhìn nhận là đơn vị nòng cốt về học thuật, không chỉ là nơi triển khai mệnh lệnh hành chính. Cùng với đó, cần trao quyền thực chất cho tổ trưởng chuyên môn. Khi đã được giao trách nhiệm về chất lượng chuyên môn của tổ, họ cũng cần có quyền chủ động xây dựng kế hoạch, đề xuất giải pháp, tổ chức các hoạt động bồi dưỡng giáo viên và tham mưu trực tiếp với ban giám hiệu.
Một yêu cầu quan trọng khác là bồi dưỡng năng lực lãnh đạo cho tổ trưởng chuyên môn. Người tổ trưởng trong giai đoạn mới không chỉ cần giỏi chuyên môn mà còn phải có kỹ năng quản trị, điều hành cuộc họp, giải quyết mâu thuẫn, hướng dẫn đồng nghiệp, sử dụng dữ liệu để đánh giá chất lượng và dẫn dắt đổi mới.
Đặc biệt, cần xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa hiệu trưởng, phó hiệu trưởng và tổ trưởng chuyên môn. Hiệu trưởng tập trung vào chiến lược và phát triển hệ thống; phó hiệu trưởng điều hành hoạt động tại từng cơ sở; còn tổ trưởng chuyên môn chịu trách nhiệm dẫn dắt hoạt động học thuật. Ba mắt xích này phải có sự phân quyền rõ ràng, phối hợp thường xuyên và cùng chịu trách nhiệm về chất lượng giáo dục.
Ngoài ra, cũng cần có cơ chế đánh giá và chế độ đãi ngộ tương xứng với vai trò ngày càng lớn của tổ trưởng chuyên môn. Khi khối lượng công việc tăng lên, nếu không có chính sách phù hợp thì rất khó thu hút những giáo viên có năng lực đảm nhận vị trí này.
