Hệ quả của chứng mất ngủ kéo dài

Theo các chuyên gia, mất ngủ không chỉ tác động đến sức khỏe cá nhân mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất làm việc.

"Mất ngủ không đơn thuần là chuyện cá nhân của mỗi người. Tình trạng này kéo theo những hệ quả kinh tế - xã hội đáng kể, từ tăng chi phí y tế, giảm năng suất lao động, đến gia tăng nguy cơ tai nạn nghề nghiệp và giao thông", GS.BS. Motohiro Ozone, Giám đốc, Viện Nghiên cứu Nhận thức và Phân tử các bệnh lý về não, Đại học Kurume (Nhật Bản) nhận định tại Hội thảo khoa học "Lemborexant trong Điều trị mất ngủ: Bước tiến nhỏ hay cuộc cách mạng lớn?" do Hội Tâm thần học Việt Nam và Hội Thần kinh học TP HCM tổ chức lần lượt trong các ngày 18/7 tại Hà Nội và 19/7 tại TP HCM.

GS.BS Motohiro Ozone, Giám đốc, Viện Nghiên cứu Nhận thức và Phân tử các bệnh lý về não, Đại học Kurume (Nhật Bản) chia sẻ về chứng mất ngủ tại hội thảo. Ảnh: Eisai

Chứng mất ngủ gắn liền với áp lực đô thị hóa

Trên sciencedirect đăng tải các nghiên cứu dịch tễ học công bố trong giai đoạn 2024 - 2025, mất ngủ mạn tính hiện ảnh hưởng đến khoảng 16,2% dân số trưởng thành toàn cầu, tương đương hơn 852 triệu người. Gần một nửa trong số đó, tương đương 7,9% dân số thế giới, đang mất ngủ ở mức độ nghiêm trọng.

Tại Việt Nam, Hội y học giấc ngủ Việt Nam dẫn chứng từ một nghiên cứu năm 2019 ghi nhận 37% người trẻ gặp tình trạng mất ngủ, 73% chịu căng thẳng do rối loạn giấc ngủ và 79% không có đủ thời gian nghỉ ngơi mỗi ngày. Riêng tại Bệnh viện Bạch Mai, số liệu năm 2017 cho thấy cơ sở này tiếp nhận khoảng 13.000 lượt khám và điều trị mất ngủ, trong đó một phần tư là người 17-30 tuổi. Tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM, tỷ lệ bệnh nhân đến khám vì mất ngủ cũng chiếm khoảng 15%.

Theo BSCKII Đoàn Thị Huệ, Bộ môn Tâm thần, Trường ĐH Y Hà Nội, Viện Sức khỏe Tâm thần - Bệnh viện Bạch Mai, sự gia tăng của chứng mất ngủ gắn liền với áp lực đô thị hóa, thay đổi lối sống hiện đại và sự bùng nổ của các thiết bị kỹ thuật số.

ThS.BS Bùi Diễm Khuê, Phó Chủ tịch Chi hội Bệnh Mất ngủ Việt Nam, cũng chỉ ra mô hình "3K" lý giải cơ chế hình thành mất ngủ mạn tính: khuynh hướng cá nhân (cơ địa nhạy cảm, dễ lo âu, đau mạn tính), yếu tố kích hoạt (stress, biến cố cuộc sống, sang chấn tâm lý) và yếu tố kéo dài (những thói quen tưởng chừng vô hại như nằm trằn trọc quá lâu hay ngủ bù ban ngày, vô tình khiến tình trạng mất ngủ trở nên dai dẳng).

Theo các chuyên gia, mất ngủ không chỉ biểu hiện qua việc khó vào giấc, dễ giật mình thức giấc giữa đêm. Nhiều người dù đã ngủ đủ giờ vẫn thức dậy trong trạng thái mệt mỏi. Vào ban ngày, những người này thường uể oải, giảm khả năng ghi nhớ và xử lý thông tin, rối loạn khí sắc, hay cảm thấy buồn ngủ và luôn cảm thấy áp lực về việc ngủ.

''Khi các dấu hiệu này kéo dài từ 3 đêm mỗi tuần trở lên trong khoảng thời gian 1-3 tháng, bệnh được xếp vào nhóm mất ngủ cấp tính. Nếu kéo dài trên 3 tháng, bệnh sẽ trở thành mất ngủ mạn tính'', ThS.BS Bùi Diễm Khuê chia sẻ.

Khó vào giấc, dễ giật mình thức giấc giữa đêm là biểu hiệu rõ ràng nhất của bệnh mất ngủ. Ảnh: Pexels

Mất ngủ kéo theo gánh nặng kinh tế

ThS.BS Bùi Diễm Khuê, Phó Chủ tịch Chi hội Bệnh Mất ngủ Việt Nam cho rằng, mất ngủ mạn tính làm tăng nguy cơ mắc trầm cảm, bệnh tim mạch, đái tháo đường hay béo phì, kéo theo chi phí điều trị, ảnh hưởng đến kinh tế, sức lao động của người bệnh.

Đáng chú ý, một trong những hệ quả khó nhận diện nhất của mất ngủ mạn tính là hiện tượng "presenteeism" (đi làm nhưng không đạt hiệu suất) do cơ thể mệt mỏi và tinh thần thiếu tỉnh táo. Đây là dạng sụt giảm năng suất khó đo lường song lại kéo theo tác động lớn đối với người lao động, doanh nghiệp và kinh tế.

Theo ước tính của tổ chức nghiên cứu RAND Europe 2023, một người mất ngủ mạn tính có thể mất trung bình 44-54 ngày làm việc hiệu quả mỗi năm. Họ cũng sẵn sàng đánh đổi tới 14% thu nhập để có được chất lượng cuộc sống như người ngủ đủ giấc.

Ở quy mô quốc gia, tình trạng này có thể kéo giảm GDP 0,64-1,31%, trong khi tổn thất năng suất mỗi lao động mắc chứng mất ngủ mạn tính dao động 4.195-19.350 USD/năm tùy quốc gia. Đáng chú ý, mất ngủ còn làm tăng 75-88% nguy cơ xảy ra tai nạn dẫn đến khuyết tật lao động vĩnh viễn, gây ảnh hưởng lớn đến người lao động lẫn doanh nghiệp.

ThS.BS Bùi Diễm Khuê, Phó Chủ tịch Chi hội Bệnh Mất ngủ Việt Nam khuyến cáo những ai có vấn đề về giấc ngủ cần được điều trị sớm để tránh gây ra những hệ quả nghiêm trọng lên sức khỏe và kinh tế. Ảnh: Eisai

Sai lầm khi tự điều trị

Do bận rộn hoặc ngại thăm khám, không ít người chọn cách tự mua thuốc an thần hoặc tự điều chỉnh liều dùng khi mất ngủ. Các chuyên gia nhấn mạnh, đây là thói quen tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Việc sử dụng thuốc an thần cổ điển không theo chỉ định là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến tình trạng đa trị liệu và lệ thuộc thuốc kéo dài. Thực tế, nhiều quốc gia như Anh, Pháp, Canada hay Đan Mạch đã giới hạn thời gian kê đơn nhóm thuốc an thần cổ điển ở mức 1-4 tuần từ nhiều năm nay.

Tín hiệu tích cực là các hướng tiếp cận điều trị mất ngủ hiện nay đã có nhiều bước tiến, hướng tới sự toàn diện, an toàn và cá nhân hóa hơn, giúp tối ưu hóa việc kiểm soát triệu chứng cũng như chất lượng sống cho người bệnh. Khi có dấu hiệu nghi ngờ mất ngủ, người bệnh nên đến các cơ sở y tế hoặc phòng khám chuyên khoa sớm để được điều trị kịp thời.

Yên Chi