Đề nghị không bỏ điều kiện kinh doanh UAV

Đại biểu Trịnh Xuân An đề nghị không bỏ điều kiện kinh doanh UAV như dự thảo luật trình Quốc hội, bởi thiết bị này có thể ảnh hưởng quốc phòng, an ninh và an toàn hàng không.

Chiều 5/8, Quốc hội thảo luận dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV của Luật Đầu tư. Chính phủ đề xuất đưa 58 ngành, nghề khỏi danh mục đầu tư kinh doanh có điều kiện và sửa đổi quy định đối với 16 ngành, nghề.

Dự thảo áp dụng điều kiện đối với hoạt động nhập khẩu, tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập UAV cùng trang bị, thiết bị liên quan. Hoạt động nghiên cứu, chế tạo, thử nghiệm, sửa chữa và bảo dưỡng cũng được giữ trong danh mục, nhưng kinh doanh UAV, động cơ, cánh quạt và các thiết bị liên quan được đề xuất bỏ điều kiện.

Đại biểu Trịnh Xuân An, chuyên trách Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, cho rằng cách thiết kế này chưa thống nhất về logic quản lý, bởi nhập khẩu cũng là một khâu của hoạt động kinh doanh. Nếu UAV vẫn phải đáp ứng điều kiện khi nhập khẩu vì liên quan quốc phòng, an ninh, cơ quan soạn thảo cần lý giải vì sao việc kinh doanh, phân phối và chuyển giao sản phẩm này trong nước lại không cần điều kiện. Ngược lại, nếu pháp luật chuyên ngành đã đủ để quản lý toàn bộ quá trình, Chính phủ cũng phải làm rõ lý do tiếp tục áp dụng điều kiện đối với khâu nhập khẩu.

Theo ông An, việc giữ hay bỏ điều kiện kinh doanh phải dựa trên đánh giá rủi ro của toàn bộ quá trình, không nên lựa chọn một số khâu riêng lẻ khi chưa làm rõ mối liên hệ giữa chúng. Vì vậy, ông đề xuất tiếp tục đưa cả ba nhóm hoạt động gồm xuất nhập khẩu; kinh doanh; nghiên cứu, chế tạo, thử nghiệm, sửa chữa và bảo dưỡng UAV vào danh mục đầu tư kinh doanh có điều kiện.

Đại biểu cũng đề nghị Chính phủ đánh giá đầy đủ rủi ro ở từng khâu, từ nhập khẩu, kinh doanh, phân phối, sửa chữa, cải hoán đến sử dụng. Trên cơ sở đó, các điều kiện cần được thiết kế thống nhất, vừa thực hiện chủ trương cắt giảm, vừa không tạo khoảng trống quản lý.

Đại biểu Trịnh Xuân An, chuyên trách Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại phát biểu tại Quốc hội. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội

Theo ông An, UAV là sản phẩm có tính lưỡng dụng cao. Cùng một thiết bị có thể được sử dụng trong sản xuất, nông nghiệp, logistics, cứu hộ, cứu nạn, nhưng cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quốc phòng, an ninh, an toàn hàng không và trật tự xã hội nếu bị sử dụng sai mục đích hoặc cải hoán.

Đại biểu cho rằng không cần phải giữ nguyên các điều kiện và cách quản lý hiện nay, quy định có thể được đơn giản hóa hoặc chuyển từ kiểm tra trước sang kiểm tra sau, nhưng Chính phủ phải xác định rõ cơ chế thay thế và đánh giá đầy đủ tác động.

Nếu chưa có phương thức quản lý thay thế, việc bỏ điều kiện kinh doanh có thể tạo khoảng trống pháp lý hoặc làm giảm hiệu lực quản lý nhà nước. Đại biểu đề nghị bổ sung tiêu chí đánh giá mức độ ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh và lợi ích quốc gia trước khi nới điều kiện đối với ngành, nghề liên quan tài nguyên chiến lược, hạ tầng trọng yếu hoặc sản phẩm có tính lưỡng dụng.

Nêu quan điểm chung về sửa Luật Đầu tư, ông An đồng tình với việc cắt giảm 58 ngành, nghề và sửa đổi 16 ngành, nghề kinh doanh có điều kiện. Ông đánh giá đây là bước cải cách mạnh mẽ, giúp giảm chi phí tuân thủ và tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp.

Tuy nhiên, việc cắt giảm cần "đúng và trúng", không nên chỉ đặt mục tiêu giảm số lượng. Với mỗi ngành, nghề được đưa khỏi danh mục, Chính phủ cần giải thích vì sao không còn cần điều kiện kinh doanh và Nhà nước sẽ sử dụng công cụ nào để quản lý. Cơ quan soạn thảo cũng phải đánh giá việc thay đổi có thực sự giảm chi phí cho doanh nghiệp hay chỉ chuyển điều kiện từ luật sang nghị định, thông tư hoặc thủ tục hành chính khác.

"Điều kiện đầu tư kinh doanh chỉ là một công cụ quản lý, chứ không phải mục tiêu quản lý. Nếu đã có công cụ khác hiệu quả hơn thì hoàn toàn có thể bãi bỏ", ông nói, cho rằng cải cách thể chế cũng giống như phẫu thuật. Điều quan trọng không phải cắt nhiều hay cắt ít, mà là cắt đúng chỗ, đúng bệnh, đúng thời điểm; cắt để cơ thể khỏe hơn chứ không phải để tạo ra khoảng trống trong vận hành.

Mẫu UAV trinh sát Horus do Việt Nam phát triển, trình diễn tại Diễn đàn Make in Viet Nam 2025. Ảnh: Giang Huy

Thảo luận tại tổ trước đó, Đại tướng Nguyễn Tân Cương, Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam, Thứ trưởng Quốc phòng, cũng đề nghị tiếp tục kiểm soát hoạt động kinh doanh UAV vì loại hình này ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh quốc gia.

Theo tướng Cương, nếu động cơ, cánh quạt và các linh kiện không được kiểm soát, cơ sở kinh doanh có thể nhập từng bộ phận rồi lắp ráp thành UAV với chi phí không lớn. Thiết bị này có thể gây mất an toàn hàng không hoặc bị sử dụng vào mục đích khủng bố.

Tháng 6/2025, một UAV xuất hiện trong khu bay sân bay Thọ Xuân, Thanh Hóa, khiến sân bay phải tạm dừng khai thác. Hai chuyến bay từ TP HCM đến Thanh Hóa phải chuyển hướng hạ cánh xuống Nội Bài và Vinh. Trước đó, trong 6 tháng đầu năm 2025, sân bay Nội Bài ghi nhận ba vụ drone, flycam xâm nhập khu bay; và năm 2024 cũng xảy ra 4 vụ.

Sơn Hà