"Cái lõi vẫn phải là pháo đài Điện Hải"
Tại tọa đàm khoa học "Dấu ấn xây dựng và bảo vệ đất nước của nhà Nguyễn tại Cửa Hàn - nhận diện qua các công trình phòng thủ thế kỷ 19 - gợi mở hướng tiếp cận dự án Công viên văn hóa vườn Nhật Nguyệt" do Sở VH-TT-DL TP.Đà Nẵng tổ chức hôm 8.5, nhiều nhà nghiên cứu nhấn mạnh giá trị đặc biệt của hệ thống phòng thủ Cửa Hàn với trung tâm là di tích quốc gia đặc biệt thành Điện Hải.

Di tích quốc gia đặc biệt thành Điện Hải được khẳng định đóng vai trò quan trọng trong hệ thống phòng thủ Cửa Hàn
ẢNH: HOÀNG SƠN
Trong tham luận, GS-TS, NGƯT Nguyễn Văn Kim (Phó chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia) và TS Trần Xuân Thanh (Khoa Lịch sử và Văn hóa, Trường ĐH KHXH-NV, Đại học Quốc gia Hà Nội) đánh giá Cửa Hàn thế kỷ 19 giữ vị trí "yết hầu" bảo vệ kinh đô Phú Xuân, là nơi triều Nguyễn xây dựng hệ thống phòng thủ ven biển quy mô lớn với các pháo đài như Điện Hải, An Hải cùng mạng lưới đồn lũy, trận địa pháo liên hoàn. Đây là minh chứng cho tư duy hướng biển, nhãn quan địa chính trị và khả năng tiếp biến kỹ thuật quân sự phương Tây của triều Nguyễn trong bối cảnh chủ nghĩa thực dân bành trướng mạnh mẽ ở châu Á.
Với nhận định hệ thống phòng thủ Cửa Hàn không chỉ mang giá trị quân sự, lịch sử mà còn là "ký ức đô thị" đặc biệt của Đà Nẵng, nhóm tác giả đưa ra nhiều gợi mở cho dự án Công viên văn hóa vườn Nhật Nguyệt như: hình thành "trục ký ức lịch sử" kết nối cửa biển - thành An Hải - sông Hàn - vị trí nguyên gốc đài Điện Hải năm 1813 (tiền thân thành Điện Hải) - thành Điện Hải hiện tồn; phục dựng khảo cổ, số hóa di tích bằng công nghệ AR; xây dựng công viên di sản sống, không gian giáo dục lịch sử, trưng bày súng thần công và sa bàn chiến trận...
Không gian lưu giữ ký ức lịch sử, tri ân tiền nhân
Phát biểu tại tọa đàm, bà Nguyễn Thị Anh Thi, Phó chủ tịch UBND TP.Đà Nẵng, đánh giá dấu ấn xây dựng và bảo vệ đất nước của triều Nguyễn tại Cửa Hàn là giá trị lịch sử quan trọng cần tiếp tục nghiên cứu, làm rõ và phát huy trong quy hoạch đô thị. Bà Thi kỳ vọng kết quả tọa đàm sẽ góp phần đề xuất những định hướng cụ thể để xem xét xây dựng công viên văn hóa về Cửa Hàn như một không gian lưu giữ ký ức lịch sử, tri ân tiền nhân và tạo động lực phát triển văn hóa cho Đà Nẵng trong tương lai.
Trong tham luận tại tọa đàm, nhà sử học Dương Trung Quốc, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Khoa học lịch sử VN, cho rằng với Công viên văn hóa vườn Nhật Nguyệt, "cái lõi vẫn phải là pháo đài Điện Hải" cùng quần thể công trình phòng thủ gắn với chiến trận năm xưa. Theo ông, công viên giữa lòng đô thị hiện đại nên tập trung bảo tồn các di sản vật chất của kiến trúc phòng thủ, như thành quách, vũ khí, hiện vật quân nhu và hình ảnh về các lực lượng tham chiến, đồng thời đặt trong một hệ sinh thái tự nhiên "yên bình và trong trẻo".
PHÁC THẢO DIỆN MẠO CÔNG VIÊN
Tại tọa đàm, đại diện Công ty CP Mỹ thuật Trung ương cho biết dự án Công viên văn hóa vườn Nhật Nguyệt được đề xuất tại khu vực đường Như Nguyệt, ven sông Hàn, gần chân cầu Thuận Phước, trên vị trí được cho là gắn với tiền thân thành Điện Hải xây dựng năm 1813 trong hệ thống phòng thủ Cửa Hàn. Dự án được định hướng như một "thiết chế ký ức đô thị", kết hợp giữa bảo tồn lịch sử, cảnh quan văn hóa, công nghệ số và không gian công cộng hiện đại nhằm tái hiện lớp lịch sử đầu triều Nguyễn.

Dự án Công viên văn hóa vườn Nhật Nguyệt được đề xuất
ẢNH: S.X
Theo đề xuất, giai đoạn 1 của dự án Công viên văn hóa vườn Nhật Nguyệt có quy mô khoảng 3.300 m², gồm các hạng mục như: đài Nhật Nguyệt, cổng tam quan, sân vườn, nhạc nước, không gian trải nghiệm lịch sử... Giai đoạn 2 mở rộng thêm khoảng 17.500m², hình thành hành lang cảnh quan ven sông Hàn kết nối đến chân cầu Thuận Phước và Công viên phần mềm Đà Nẵng số 2. Dự án cũng đề xuất ứng dụng công nghệ AR/VR để phục dựng không gian phòng thủ Cửa Hàn thế kỷ 19, giúp người dân và du khách trải nghiệm hình ảnh pháo đài, tàu chiến và cảnh quan lịch sử trên nền không gian thực tế. Theo đơn vị đề xuất, công trình hướng đến vừa tạo thêm không gian công cộng ven sông, vừa trở thành điểm nhấn văn hóa, du lịch gắn với ký ức lịch sử Đà Nẵng.
Nhà sử học Dương Trung Quốc đề xuất Công viên văn hóa vườn Nhật Nguyệt cần được kết nối với các địa điểm như khu Nghĩa trủng, nghĩa trang Tây Ban Nha và Hải Vân quan để bao quát không gian chiến trận Sơn Trà. Còn trong tham luận, TS Phạm Văn Triệu (Viện Khảo cổ học VN) cho rằng dự án cần áp dụng nguyên tắc "phục dựng khảo cổ", chỉ phục hồi những hạng mục có đủ cứ liệu lịch sử và khảo cổ. Ông cũng đề xuất hình thành "trục ký ức lịch sử" kết nối cửa biển, thành An Hải, sông Hàn và thành Điện Hải nhằm tái hiện toàn bộ hệ thống phòng thủ Cửa Hàn thế kỷ 19. Đáng chú ý, ông đề xuất đặt bộ sưu tập 14 khẩu súng thần công làm "trục xương sống" trong không gian trưng bày của công viên.
Trong khi đó, GS-TS Trương Quốc Bình, nguyên Phó cục trưởng Cục Di sản văn hóa, đề xuất dự án nên được định hình theo hướng "công viên lịch sử - tưởng niệm", kết hợp xây dựng sa bàn hệ thống phòng thủ Cửa Hàn, bổ sung tượng danh tướng Nguyễn Tri Phương, không gian giáo dục lịch sử, tuyến tham quan di sản và các hình thức trải nghiệm tương tác ứng dụng công nghệ số. Theo ông Bình, khu vực nguyên gốc đài Điện Hải năm 1813 cần được kết nối với thành Điện Hải cùng toàn bộ hệ thống phòng thủ ven biển để hình thành một không gian di sản thống nhất, vừa bảo tồn ký ức lịch sử vừa tạo thêm tài nguyên văn hóa - du lịch cho Đà Nẵng.

53 minutes ago
1







