17 hours ago
3
Theo các chuyên gia, cùng với việc tăng chế tài xử lý, cần "siết" trách nhiệm của nền tảng số, cắt nguồn thu của nội dung lậu và hình thành văn hóa tiêu dùng nội dung hợp pháp.
Bảo vệ môi trường sáng tạo
Theo PGS-TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Công điện 38/CĐ-TTg của Thủ tướng về "Tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ" có ý nghĩa rất quan trọng, không chỉ ở việc xử lý một số vụ việc vi phạm cụ thể mà còn ở thông điệp quản trị mạnh mẽ đối với môi trường số.
"Không gian số không phải là "vùng trắng" của pháp luật, càng không thể là nơi ai muốn sao chép, phát tán, trục lợi từ tài sản trí tuệ của người khác cũng được. Khi Chính phủ yêu cầu mở đợt cao điểm đấu tranh, ngăn chặn và xử lý xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên phạm vi toàn quốc, điều đó đồng nghĩa với việc khẳng định bảo vệ bản quyền chính là bảo vệ môi trường kinh doanh lành mạnh, bảo vệ sáng tạo và bảo vệ niềm tin vào kinh tế số", ông Sơn nhấn mạnh.
Ý nghĩa lớn nhất của chiến dịch lần này là tạo lập lại kỷ cương cho thị trường nội dung số. Trong nhiều năm qua, doanh nghiệp làm ăn chân chính phải bỏ tiền mua bản quyền, đầu tư sản xuất và trả thù lao cho nghệ sĩ, nhà báo, kỹ thuật viên nhưng lại bị cạnh tranh bất bình đẳng bởi các website lậu, kênh lậu và tài khoản mạng xã hội khai thác trái phép nội dung.
Bên cạnh đó, chiến dịch này còn mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc. Một môi trường số văn minh không chỉ được đo bằng tốc độ kết nối hay số lượng người dùng mà còn được đo bằng mức độ tôn trọng công sức, trí tuệ và quyền lợi hợp pháp của người khác. Xử lý nghiêm vi phạm bản quyền không phải là làm khó internet, mà là làm cho internet công bằng hơn, sạch hơn và đáng tin cậy hơn.
Từ chiến dịch này điều quan trọng là phải chuyển thành cơ chế thường xuyên và lâu dài như phát hiện nhanh, xử lý nghiêm, cắt nguồn thu của nội dung lậu, nâng trách nhiệm nền tảng và khuyến khích người dân sử dụng nội dung hợp pháp.
Không thể chỉ "gỡ khi bị yêu cầu"
Theo PGS-TS Bùi Hoài Sơn, hiện vẫn tồn tại 3 "khoảng trống" lớn trong xử lý vi phạm bản quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường mạng.
Thứ nhất là "khoảng trống" về trách nhiệm của nền tảng trung gian. Nhiều nền tảng vẫn ứng xử theo logic "gỡ khi bị yêu cầu", trong khi nội dung lậu có thể bị sao chép, đổi tên, cắt nhỏ và phát tán trở lại chỉ trong vài phút.
Thứ hai là "khoảng trống" về phối hợp thực thi. Chủ thể quyền, nền tảng, nhà mạng, cơ quan quản lý, lực lượng thanh tra, công an và tòa án nhiều khi chưa có cơ chế phản ứng nhanh, liên thông và theo thời gian thực.
Thứ ba là khoảng trống về mô hình kinh doanh. Hiện vẫn còn môi trường để nội dung lậu tạo doanh thu từ quảng cáo, lượt xem và dữ liệu người dùng, trong khi người sáng tạo chân chính lại mất thị trường.
"Chống vi phạm bản quyền số không chỉ dừng ở việc "gỡ bỏ nội dung", mà phải làm đứt chuỗi lợi ích của nội dung lậu. Khi nền tảng còn hưởng lợi, trực tiếp hoặc gián tiếp, từ sự lưu hành của nội dung vi phạm thì công nghệ phát hiện dù tốt đến đâu cũng không đủ", ông Sơn nói.
Điều cần thiết hiện nay là chuyển từ cơ chế xử lý bị động sang cơ chế phòng ngừa chủ động, từ xử lý từng vụ việc sang quản trị cả hệ sinh thái số để bản quyền trở thành nguyên tắc vận hành bình thường của môi trường internet văn minh.
PGS-TS Bùi Hoài Sơn cũng cho rằng thiệt hại của vi phạm bản quyền số không chỉ nằm ở con số doanh thu bị mất, mà còn là thiệt hại đối với niềm tin thị trường, động lực sáng tạo, môi trường đầu tư và sâu xa hơn là chủ quyền văn hóa số của quốc gia.
"Tôi cho rằng cần đánh giá hành vi vi phạm bản quyền số như một dạng "trục lợi từ sáng tạo của người khác". Nếu chỉ xử phạt hành chính ở mức thấp, trong khi lợi ích bất hợp pháp thu được rất lớn, thì chế tài sẽ không đủ sức răn đe", ông Sơn nêu quan điểm.
Đáng lo ngại hơn, một số nền tảng trung gian hoặc hệ sinh thái quảng cáo vô tình, thậm chí cố ý, tiếp tay cho nội dung lậu để thu hút người dùng, tăng lượt xem và tăng doanh thu. Vì vậy, ông Sơn cho rằng cần tăng chế tài theo hướng phân tầng rõ ràng. Hành vi nhỏ lẻ có thể xử lý bằng cảnh báo, gỡ bỏ và xử phạt hành chính; nhưng với hành vi có tổ chức, tái phạm, thu lợi lớn hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng thì cần xem xét xử lý hình sự theo quy định pháp luật.
"Siết" trách nhiệm của nền tảng số và doanh nghiệp
Liên quan việc hoàn thiện hành lang pháp lý xử lý vi phạm bản quyền trên môi trường số, ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ KH-CN), cho biết từ ngày 1.4, luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật Sở hữu trí tuệ 2025 có hiệu lực. Đáng chú ý, điều 198b mang đến những thay đổi lớn trong việc xử lý vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, đặc biệt là trên không gian mạng. Luật mới phân tách rõ ràng và cụ thể hóa đối tượng chịu sự điều chỉnh, thay vì quy định chung về "chủ thể trung gian" như trước đây.
Theo đó, quy định tách biệt rõ doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian (như đơn vị cung cấp đường truyền, hosting - dịch vụ lưu trữ) và chủ quản nền tảng số (như mạng xã hội, sàn thương mại điện tử). Trách nhiệm pháp lý giờ đây được áp dụng bao trùm cho cả các nền tảng số trên không gian mạng.
Luật cũng bổ sung khoản 5a vào điều 198b, yêu cầu các chủ quản nền tảng số có trách nhiệm triển khai các biện pháp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ, thương mại điện tử, an ninh mạng và các quy định khác của pháp luật có liên quan.
Đối với bài toán khó trong việc xử lý các nền tảng xuyên biên giới, theo ông Giang, luật mới đã bổ sung các biện pháp và chế tài dân sự.
Thứ nhất, tòa án có quyền ra quyết định buộc gỡ bỏ, ẩn hoặc chặn truy cập nội dung vi phạm trên không gian mạng hoặc áp dụng các biện pháp ẩn, không cho xuất hiện trên môi trường mạng.
Thứ hai, tòa án có quyền ra quyết định tạm thời vô hiệu hóa truy cập đến thông tin nội dung, tài khoản, trang thông tin điện tử ứng dụng hoặc định danh địa chỉ internet có liên quan đến hành vi xâm phạm với danh nghĩa là biện pháp khẩn cấp tạm thời, phản ứng ngay nếu có vi phạm.
Bên cạnh đó, theo ông Giang, nhằm đón đầu xu hướng công nghệ, luật Sở hữu trí tuệ cũng bổ sung khoản 5 vào điều 6 để giải quyết vấn đề bảo hộ đối với các sản phẩm do AI (trí tuệ nhân tạo) tạo ra.
