Chính quyền đô thị đặc biệt: Đề xuất người dân bầu trực tiếp chủ tịch UBND

Sáng 8-5, Thường trực HĐND TP.HCM phối hợp Đại học Luật TP.HCM tổ chức hội thảo khoa học Luật Đô thị đặc biệt - đột phá thể chế cho TP.HCM.

Tăng số lượng ứng viên, không nên chỉ giới thiệu một ứng viên để bầu chủ tịch UBND

Có 3/50 tham luận đã được trình bày tại hội thảo đã chỉ rõ các vướng mắc và đề xuất kiến nghị cụ thể các điều, khoản trong dự thảo Luật Đô thị đặc biệt.

Trong đó, các đề xuất phác thảo những nội dung cơ bản, trọng điểm của dự luật; đề xuất các nội dung về phân cấp, phân quyền cho đô thị đặc biệt, các nội dung về chế định người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương….

TS Trần Thị Thu Hà - giảng viên Khoa Luật Hành chính - Nhà nước, Trường Đại học Luật TP.HCM - trình bày tham luận về "Chức danh chủ tịch UBND của chính quyền đô thị đặc biệt trong dự thảo Luật Đô thị đặc biệt" của nhóm tác giả PGS.TS Vũ Văn Nhiêm (Bí thư Đảng ủy Trường Đại học Luật TP.HCM) và TS Trần Thị Thu Hà.

Theo bà Hà, đô thị đặc biệt đòi hỏi phải có một chính quyền đủ mạnh, quyết đoán, năng động, phản ứng nhanh chóng, kịp thời trước mọi vấn đề đời sống đô thị đặt ra, trong đó trung tâm của chính quyền là UBND và "trung tâm của trung tâm" chính là chủ tịch UBND.

Bà cho hay hiện nay, thông thường tại kỳ họp thứ nhất của nhiệm kỳ, HĐND sẽ bầu ra chủ tịch UBND theo giới thiệu của chủ tịch HĐND. Kết quả bầu chủ tịch UBND cấp tỉnh này phải được Thủ tướng phê chuẩn, kết quả bầu chủ tịch UBND cấp xã phải được chủ tịch UBND cấp tỉnh phê chuẩn.

Cách thức bầu này thỏa mãn mục tiêu vừa tôn trọng quyền quyết định về nhân sự lãnh đạo của địa phương, vừa bảo đảm sự kiểm soát của Trung ương và cấp trên đối với địa phương, đồng thời phản ánh rõ nét mối quan hệ song trùng trực thuộc đặc trưng của UBND.

Tuy nhiên, cách thức bầu này không thực sự phù hợp với xu hướng đẩy mạnh phân quyền cho chính quyền đô thị đặc biệt, nơi có nhu cầu giải phóng năng lượng, khơi thông mọi nguồn lực vô cùng mạnh mẽ, cần phải được chủ động hơn trong vấn đề lựa chọn và quyết định nhân sự.

Mặt khác, tính cạnh tranh chính trị trong phương thức hình thành chức danh chủ tịch UBND các cấp còn yếu, bởi khâu giới thiệu nhân sự để HĐND tiến hành bầu chức danh chủ tịch UBND hiện nay thông thường chỉ có 1 ứng viên.

Bầu trực tiếp, chủ tịch UBND sẽ chịu trách nhiệm mạnh mẽ hơn

Từ phân tích trên, bà Hà cho rằng dự thảo Luật Đô thị đặc biệt nên đổi mới quy định về cách thức bầu chủ tịch UBND cho phù hợp với đặc trưng và yêu cầu của chính quyền đô thị đặc biệt.

Theo đó, nên xác lập phương thức bầu cử trực tiếp chức danh chủ tịch UBND tại các đô thị đặc biệt.

"Nghĩa là, thay vì tham gia thành lập chức danh chủ tịch UBND một cách gián tiếp thông qua cơ quan đại diện, đông đảo cử tri ở các đô thị đặc biệt sẽ tự tay cầm lá phiếu bầu nên người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương", bà Hà phân tích.

Theo bà Hà, cách thức này sẽ làm gia tăng tính dân chủ và chính danh của chức danh chủ tịch UBND.

Khi được bầu trực tiếp, người đứng đầu UBND chắc chắn sẽ có xu hướng chịu trách nhiệm mạnh mẽ hơn trước cử tri, từ đó nâng cao hiệu quả quản trị và phản hồi nhanh hơn với nhu cầu của người dân.

Ngoài ra, cơ chế này còn tạo động lực cạnh tranh chính trị lành mạnh, giúp lựa chọn được người có năng lực thực sự đảm đương vị trí trọng yếu trong bộ máy công quyền ở địa phương.

Theo đó, tăng số lượng ứng viên tham gia tranh cử chức danh chủ tịch UBND, không nên chỉ giới thiệu một ứng viên để bầu (không có số dư) như hiện tại. Chất lượng các ứng viên được HĐND đảm bảo thông qua nhiều vòng hiệp thương.

"Dự thảo Luật đô thị đặc biệt cần mạnh dạn áp dụng những phương pháp mới và tìm cách khắc phục những khiếm khuyết của chúng, miễn là vẫn trong khuôn khổ Hiến pháp", bà nói thêm.