Cà Mau tăng tốc xây dựng vùng lúa chất lượng cao phát thải thấp bền vững

1 hour ago 5

Quảng Cáo
0943778078

Sau 2 năm triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp, Cà Mau bước đầu ghi nhận hiệu quả khi chi phí sản xuất giảm, lợi nhuận tăng. Tuy nhiên, để mở rộng vùng nguyên liệu quy mô lớn, tỉnh vẫn đối mặt nhiều thách thức.

Từ thay đổi trên đồng ruộng đến đổi mới tư duy sản xuất

Thay đổi rõ nhất trên nhiều cánh đồng lúa ở Cà Mau không phải giống lúa hay diện tích canh tác mà là tư duy sản xuất. Người dân giảm lượng giống gieo sạ, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Sau vài vụ, khi năng suất vẫn ổn định, lợi nhuận tăng, cách làm mới dần được đón nhận. Đó cũng là mục tiêu của Đề án "Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030".

Theo kế hoạch, đến năm 2030, Cà Mau xây dựng 54.680 ha vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp, gồm 39.980 ha sản xuất từ 2 đến 3 vụ và 14.700 ha vùng luân canh tôm - lúa. Đề án triển khai tại 17 xã và 3 phường, hướng đến hình thành vùng nguyên liệu tập trung, đáp ứng yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và giảm phát thải.

Sau 2 năm thực hiện, toàn tỉnh đã xây dựng, nhân rộng mô hình trên 1.380 ha với 720 hộ dân thuộc 7 hợp tác xã (HTX) ở các xã Vĩnh Thanh, Hòa Bình, Vĩnh Mỹ, Đá Bạc và Khánh Bình. Trong quá trình triển khai, các HTX và nông dân được Viện Nghiên cứu lúa Quốc tế (IRRI), Viện Môi trường Nông nghiệp cùng một số doanh nghiệp hỗ trợ kỹ thuật. Quy trình sản xuất cũng thay đổi theo hướng cơ giới hóa đồng bộ từ làm đất, gieo sạ bằng máy, sử dụng thiết bị bay không người lái phun thuốc, bơm tưới đến thu hoạch. Nhờ đó, lượng giống gieo sạ giảm còn 70 - 100 kg/ha, thấp hơn 20 - 40% so với trước; lượng phân đạm hóa học giảm bình quân 15 - 20%; số lần phun thuốc bảo vệ thực vật giảm từ hai đến bốn lần mỗi vụ.

Mô hình còn áp dụng quy trình tưới ngập khô xen kẽ (AWD) từ 1 đến 2 lần trong vụ, vừa sử dụng nước hiệu quả hơn, vừa góp phần giảm phát thải khí nhà kính. Khi chi phí đầu vào giảm nhưng năng suất vẫn duy trì, hiệu quả kinh tế thể hiện rõ. Theo kết quả từ các mô hình, lợi nhuận của nông dân tăng thêm 2-4 triệu đồng/ha, tổng thu nhập cao hơn khoảng 15 - 20% so với phương thức canh tác truyền thống.

Ông Ngô Nguyên Phong, Bí thư Đảng ủy xã Vĩnh Thanh, cho biết kết quả lớn nhất của đề án không chỉ nằm ở lợi nhuận mà còn ở sự thay đổi tư duy sản xuất. Người dân đã mạnh dạn áp dụng quy trình "1 phải, 5 giảm", sử dụng giống xác nhận, giảm lượng giống gieo sạ, giảm phân bón và thuốc bảo vệ thực vật nhưng vẫn giữ được năng suất cũng như chất lượng hạt lúa.

Sự thay đổi này cũng tạo điều kiện để các HTX phát huy vai trò liên kết. Không chỉ cung ứng vật tư, hướng dẫn kỹ thuật, các HTX còn kết nối doanh nghiệp thu mua, góp phần ổn định đầu ra cho hạt lúa. Anh Trần Quốc Duẫn, thành viên HTX dịch vụ nông nghiệp Hồng Phát (xã Vĩnh Thanh), cho biết nhờ được đầu tư hạ tầng phục vụ sản xuất và hỗ trợ kết nối với doanh nghiệp, việc tiêu thụ lúa thuận lợi hơn trước, lợi nhuận sau mỗi vụ được cải thiện.

Muốn mở rộng vùng nguyên liệu phải tháo gỡ nhiều rào cản

Từ hơn 1.300 ha mô hình hiện nay đến mục tiêu 54.680 ha vào năm 2030 là chặng đường không thể hoàn thành chỉ bằng sự thay đổi trong cách canh tác. Khó khăn trước hết là điều kiện sản xuất. Biến đổi khí hậu khiến thời tiết diễn biến thất thường, nhất là vụ hè thu, nên việc áp dụng quy trình tưới ngập khô xen kẽ không phải lúc nào cũng thuận lợi.

Bên cạnh đó, hệ thống cống điều tiết, trạm bơm, đê bao khép kín và giao thông nội đồng ở nhiều khu vực, đặc biệt tại tiểu vùng Nam Cà Mau, vẫn chưa được đầu tư đồng bộ, ảnh hưởng đến điều tiết nguồn nước, cơ giới hóa và vận chuyển nông sản sau thu hoạch.

Việc hình thành vùng nguyên liệu tập trung cũng chưa đạt như kỳ vọng khi nhiều nơi vẫn sản xuất nhỏ lẻ, thiếu đồng bộ. Mối liên kết giữa doanh nghiệp, HTX và nông dân ở một số địa phương chưa thật sự bền vững, trong khi năng lực tổ chức sản xuất của một số HTX còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu tham gia chuỗi giá trị.

Nguồn lực đầu tư cũng là bài toán lớn. Việc tiếp cận các chính sách hỗ trợ về tín dụng, cơ giới hóa, xây dựng vùng sản xuất đạt chuẩn và liên kết tiêu thụ sản phẩm còn gặp nhiều khó khăn. Một bộ phận nông dân vẫn giữ tập quán canh tác truyền thống nên chưa mạnh dạn chuyển sang quy trình sản xuất giảm phát thải.

Từ thực tế tham gia đề án, đại diện HTX dịch vụ nông nghiệp Vĩnh Cường (xã Vĩnh Mỹ) cho rằng nhu cầu đầu tư hạ tầng phục vụ sản xuất theo quy trình phát thải thấp rất lớn, trong khi khả năng tiếp cận nguồn vốn ưu đãi còn hạn chế.

Theo ông Ngô Nguyên Phong, để mô hình được nhân rộng, cần tiếp tục ưu tiên đầu tư hệ thống thủy lợi, giao thông nội đồng và trang thiết bị phục vụ cơ giới hóa; đồng thời hỗ trợ các HTX đầu tư máy móc, kho chứa, máy sấy và từng bước số hóa công tác quản lý vùng nguyên liệu. Bên cạnh đó, địa phương cần tăng cường kết nối doanh nghiệp với vùng sản xuất, hỗ trợ cấp mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, chứng nhận giảm phát thải; đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo trong quản lý sản xuất, dự báo sâu bệnh, quản lý nhật ký đồng ruộng và đo đếm phát thải.

Theo định hướng, thời gian tới, Cà Mau sẽ tiếp tục rà soát các vùng đủ điều kiện để mở rộng diện tích tham gia đề án, xây dựng thêm mô hình điểm để nông dân trực tiếp thấy hiệu quả của quy trình canh tác mới; đồng thời củng cố năng lực hoạt động của các HTX, nâng cao vai trò tổ chức sản xuất, tăng cường liên kết với doanh nghiệp và từng bước hình thành chuỗi giá trị ổn định.

Trong 2 năm đầu triển khai đề án đã mang lại những tín hiệu tích cực, nhưng đó mới chỉ là bước khởi đầu. Khi những rào cản về hạ tầng, nguồn vốn và liên kết sản xuất từng bước được tháo gỡ, vùng lúa chất lượng cao, phát thải thấp sẽ có thêm nền tảng để nâng giá trị hạt gạo Cà Mau và hướng đến phát triển bền vững trong những năm tới.

Read Entire Article