Ba tác nhân hàng đầu 'tàn phá' hệ hô hấp trẻ nhỏ

Phế cầu khuẩn, virus RSV và não mô cầu là ba tác nhân hàng đầu gây bệnh hô hấp nguy hiểm, tử vong và di chứng lâu dài ở trẻ.

Hệ hô hấp gồm mũi, họng, thanh quản, khí quản, phế quản, phế nang, lồng ngực cùng các cơ hô hấp tham gia vào quá trình hô hấp. Chúng phối hợp với nhau để luân chuyển oxy đi khắp nơi trong cơ thể đồng thời loại bỏ khí thải như carbon dioxide. Từng bộ phận của hệ hô hấp thực hiện chức năng khác nhau để duy trì hoạt động hít thở, phát ra âm thanh, giúp khứu giác nhạy bén...

Tuy nhiên, hệ hô hấp dễ bị tổn thương, mắc bệnh bởi nhiều tác nhân bên ngoài, trong đó ba tác nhân chính là phế cầu khuẩn, virus hợp bào (RSV) và não mô cầu. Trẻ nhỏ với hệ miễn dịch chưa hoàn thiện là nhóm chịu tổn thương nặng nề nhất.

"Để giảm gánh nặng bệnh tật cần chuyển từ tư duy tập trung điều trị sang chủ động phòng ngừa, đồng thời tăng cường giám sát dịch tễ và nâng cao nhận thức cộng đồng về các bệnh lây truyền qua đường hô hấp, đặc biệt ở trẻ em", GS.TS.BS Trần Minh Điển, Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương, Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam, nói tại diễn đàn PediaConnect 2026 tổ chức ở TP HCM ngày 23-25/5.

Diễn đàn do Pfizer Việt Nam phối hợp Hội Nhi khoa Việt Nam và Bệnh viện Nhi Trung ương tổ chức trong bối cảnh các tác nhân trên được ghi nhận là nguyên nhân gây bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có khả năng lây lan nhanh và tạo gánh nặng đối với sức khỏe trẻ em cũng như hệ thống y tế cộng đồng.

Phế cầu khuẩn là nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi, dẫn đến các bệnh phế cầu xâm lấn (IPD) nghiêm trọng ở trẻ nhỏ như nhiễm trùng huyết và viêm màng não. Trường hợp nặng, IPD gây suy hô hấp, suy đa cơ quan. Một số trường hợp viêm màng não do phế cầu khuẩn có thể tử vong rất nhanh. Nếu điều trị khỏi, IPD vẫn để lại di chứng và tổn thương lâu dài trên phổi, não, suy giảm nhận thức và mất thính lực.

TS.BS Phan Hữu Phúc, Phó Giám đốc Phụ trách chuyên môn Bệnh viện Nhi Trung ương, Tổng thư ký Hội Nhi khoa Việt Nam, cho biết nghiên cứu kéo dài 3 năm tại bệnh viện này ghi nhận 18 type huyết thanh phế cầu khuẩn gây IPD ở trẻ em. Nhiều type trong số này nằm ngoài phạm vi bao phủ của các vaccine phế cầu. Các bệnh viện khác cũng ghi nhận tình trạng phế cầu khuẩn kháng lại các loại kháng sinh phổ biến, kháng đa kháng sinh nên quá trình điều trị phức tạp, tốn kém và mất nhiều thời gian.

Virus hợp bào hô hấp (RSV) là tác nhân gây viêm tiểu phế quản ở trẻ nhỏ, nhất là trẻ dưới 6 tháng tuổi. Virus RSV có thể đồng nhiễm với phế cầu khuẩn, trẻ phải nằm viện lâu hoặc điều trị hồi sức tích cực.

Viêm màng não do não mô cầu là bệnh lý nguy hiểm có khả năng diễn tiến cực kỳ nhanh chóng, gây tử vong trong thời gian ngắn. Trẻ nhỏ, thanh thiếu niên là nhóm có thể vô tình trở thành nguồn lây truyền mầm bệnh trong cộng đồng, môi trường học đường và không gian đông người.

Các chuyên gia khuyến cáo trẻ có triệu chứng thở khò khè, thở nhanh, thở rít, cần được đưa đến bệnh viện càng sớm càng tốt. Không tự ý cho trẻ dùng thuốc, lạm dụng kháng sinh điều trị triệu chứng bệnh đường hô hấp nhằm tránh dẫn đến tác dụng phụ. Trẻ cũng cần tăng cường sức khỏe thể chất bằng cách bổ sung đủ dinh dưỡng và vận động, rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, mang khẩu trang khi đến nơi đông người và tiêm chủng đầy đủ.

Virus hợp bào hô hấp (RSV) là một trong những nguyên nhân gây bệnh và tử vong hàng đầu ở trẻ dưới 6 tháng tuổi. Ảnh: Science Photo Library

Các chuyên gia y tế cho rằng bức tranh dịch tễ do phế cầu khuẩn tại Việt Nam và Đông Nam Á đang có nhiều thay đổi, do đó cần chủ động phòng ngừa bệnh. PGS.TS Nusrat Homaira thuộc Trường Y, UNSW Medicine & Health, Australia, đề nghị triển khai đồng bộ các chương trình nâng cao nhận thức, giám sát dịch bệnh và biện pháp dự phòng.

Cùng quan điểm, GS.TS.BS Ron Dagan, Đại học Ben-Gurion, chia sẻ kinh nghiệm phòng bệnh tại Israel là "chiến lược hiệu quả cần kết hợp giữa khoa học, giám sát dịch tễ, truyền thông cộng đồng và khả năng tiếp cận phù hợp" để đảm bảo trẻ được bảo vệ trước sự thay đổi chủng vi khuẩn và gia tăng kháng thuốc. Để thực hiện điều này, Tổng Giám đốc Pfizer Việt Nam và Thái Lan, ông Mark Kuo cam kết đồng hành Việt Nam và ASEAN nâng cao năng lực y tế dự phòng và mở rộng khả năng tiếp cận tiến bộ y khoa.

Mỹ Ý