Xe tăng T-34 'cũ kỹ nhưng vẫn đánh tốt'

TTrận đầu Đường 9

Trong hồi ức của mình, đại tá Đào Văn Xuân (nguyên Phó chính ủy Binh chủng Tăng thiết giáp) nhớ lại mùa hè năm 1970, cùng Phó tư lệnh Đào Huy Vũ nhận nhiệm vụ từ đại tướng Văn Tiến Dũng (Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam): "Bí mật chuẩn bị cơ động xe tăng vào Quảng Trị. Sắp có đánh lớn xung quanh khu vực đường 9".

Nhân dân xã Thiện Kế, huyện Bình Xuyên, Vĩnh Phúc (nay là xã Bình Xuyên, tỉnh Phú Thọ) thăm hỏi động viên bộ đội thiết giáp trên thao trường huấn luyện xe tăng T-34, năm 1969

ẢNH: CHỤP LẠI TỪ BẢO TÀNG TĂNG THIẾT GIÁP

Khi về, Phó tư lệnh Đào Huy Vũ nêu ý kiến: "Xe tăng T-34 dù đã cũ, nhưng phải đưa đi chiến dịch để góp sức vào truyền thống binh chủng". Ông Xuân đồng ý việc sử dụng T-34, chỉ lưu ý việc đảm bảo cơ động từ miền Bắc vào chiến trường và cẩn thận nhắc: "Nên đưa cả xe T-54 vào, chắc chắn sẽ có nhiều kinh nghiệm cho những trận đánh lớn sau này".

Tháng 9.1970, Trung đoàn xe tăng 202 (nay là Lữ đoàn xe tăng 202, thuộc Binh chủng Tăng thiết giáp) nhận lệnh đưa tiểu đoàn 397 gồm 33 chiếc xe tăng T-34 từ Vĩnh Yên vào chiến trường Quảng Trị.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp đến thăm bộ đội tăng thiết giáp, năm 1969

ẢNH: CHỤP LẠI TỪ BẢO TÀNG TĂNG THIẾT GIÁP

Sau 4 tháng hành quân trên đường Trường Sơn, tiểu đoàn tăng T-34 tới điểm tập kết và ngay lập tức tham gia chiến dịch phản công Đường 9 - Nam Lào (1971) với đội hình 10 xe tăng T-34 phối thuộc với bộ binh tấn công điểm cao 550 nằm trên dãy núi phía nam sông Sê Pôn.

Do địa hình hẹp, cấp trên lấy 6/10 xe T-34 phối thuộc với Trung đoàn bộ binh 10 (Sư đoàn 324), tấn công điểm cao 550 từ phía nam.

Xe tăng T-34 số hiệu 250 của Tiểu đoàn xe tăng 397 tham gia tấn công điểm cao 550 trong chiến dịch phản công Đường 9 - Nam Lào, đang được trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam

ẢNH: HUY NGUYỄN

Chiều 22.3.1971, máy bay B52 ngẫu nhiên ném bom khu vực phía nam điểm cao 550 làm mất đường cơ động của xe tăng, phá hủy hệ thống thông tin hữu tuyến, khiến các xe tăng T-34 liên tục bị sa xuống hố bom, phải thay nhau cứu kéo.

Buổi tối, toàn đại đội xe tăng T-34 tập trung trên tuyến triển khai và chuyển sang xung phong đánh vào các mục tiêu. Do đối phương chống cự quyết liệt, trời tối, rừng cây rậm rạp, nên xe T-34 số hiệu 266 bị sa xuống vực, xe tăng 132 chỉ huy bị hỏng, xe 265 vấp mìn bị bắn cháy... chỉ còn 2 xe tham gia chiến đấu, chi viện đắc lực cho bộ binh và chiếm sở chỉ huy địch.

Cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn xe tăng 202 (nay là Lữ đoàn) huấn luyện điều xích xe tăng T-34, năm 1967

ẢNH: CHỤP LẠI TỪ BẢO TÀNG TĂNG THIẾT GIÁP

Một cựu chiến binh Tiểu đoàn xe tăng 397 kể lại: "Ngay sau trận đánh, chúng tôi chuyển vị trí tập kết sang phía tây đường 9. Các xe tăng T-34 hầu như hỏng hết, phải xin Hà Nội khẩn cấp bổ sung phụ tùng thay thế. Hơn 1 tháng sau, khoảng 32 tấn phụ tùng xe tăng T-34 được chuyển vào… nơi đóng quân cũ. Tháng 12.1971, mới khôi phục được 14/30 xe tăng".

Gắng sức ở Cánh đồng Chum

Ngày 12.10.1971, Tiểu đoàn xe tăng 195 (Trung đoàn 202) nhận lệnh tham gia chiến dịch giải phóng Cánh đồng Chum (Lào). Tiểu đoàn có 2 đại đội, trang bị 18 xe tăng T-34, 4 xe thiết giáp K-63, 3 xe tăng bơi nước PT-76. Các xe được lắp súng máy phòng không 12,7 mm lên tháp pháo.

Xưởng X32 sửa chữa xe tăng T-34

ẢNH: CHỤP LẠI TỪ BẢO TÀNG TĂNG THIẾT GIÁP

Sau 37 ngày hành quân trên chặng đường 850 km từ Vĩnh Yên, ngày 5.12.1971, các xe tăng thiết giáp tập kết tại Cánh đồng Chum.

Rút kinh nghiệm từ việc sử dụng T-34 trong chiến dịch Đường 9 - Nam Lào, bộ đội đã tập trung làm quen đường sá, tổ chức cho lái xe trinh sát địa hình và huấn luyện bổ sung lái qua địa hình đã trinh sát

Ngày 18.12.1971, trên hướng bắc Cánh Đồng Chum, Đại đội 9 của Tiểu đoàn 195 gồm 8 xe tăng T-34 và 4 xe K-63 phối thuộc với Trung đoàn bộ binh 174 (Sư đoàn 316) tấn công đối phương ở Na Hin - Na Mon.

Xe tăng T-34-85 số hiệu 464 trưng bày tại Bảo tàng Quân khu 5 với súng máy 12,7 mm gắn trên nóc. Đây là xe tăng của Tiểu đoàn 195 đã chiến đấu trong Chiến dịch Cánh đồng Chum (Lào) năm 1971

ẢNH: MAI THANH HẢI

Hướng chủ yếu của trận đánh có 3 xe T-34 và 2 xe K-63. Khi bước vào chiến đấu, 2 xe T-34 bị sa lầy khi cơ động đến gần địch, chỉ còn 1 xe T-34 và 2 xe K-63 cùng bộ binh xung phong. Khi chiếc T-34 xung phong bị bắn hỏng pháo, đã quay lại kéo 2 xe T-34 bị sa lầy vào chiến đấu.

Hướng thứ yếu gồm 2 xe tăng T-34 và 2 xe K-63 đi cùng đội hình thọc sâu. Tuy nhiên, 1 xe tăng T-34 bị mìn trước khi vào chiến đấu, xe T-34 còn lại đi tránh đường khác, thì bị sa lầy. Sau gần 2 tiếng đồng hồ, xe tăng bị sa lầy mới thoát ra được, nhưng không kịp vào chiến đấu.

Không vào được thì bắn pháo

Trên hướng nam Cánh đồng Chum, ngày 19.12.1971, đội hình 10 xe tăng T-34, 3 xe PT-76 của Đại đội 8 (Tiểu đoàn 195) phối thuộc cho Trung đoàn bộ binh 141 (Sư đoàn 312) đánh địch ở Bản Tôn và Phu Tồn. Trong trận này, 6 xe bị sa lầy, 3 xe bị dây thép gai cuốn vào bánh xích.

Xe tăng T-34 số hiệu 100 đưa ra Trường Sa từ những năm 80 và được tháo tháp pháo, triển khai trong công sự cố định làm hỏa lực phòng thủ đảo, thực hành bắn đạn thật, năm 2018

ẢNH: QCHQ

Đợt 2 của chiến dịch diễn ra đầu năm 1972, Tiểu đoàn 195 được tăng cường lực lượng, biên chế thành 3 đại đội (7, 9, 18), phối thuộc với các đơn vị đánh Sảm Thông - Long Chẹng để đập tan huyền thoại "Đất thánh bất khả xâm phạm" của lực lượng phỉ Vàng Pao (Lào)

Theo kế hoạch: Đại đội 18 sử dụng 5 xe T-34 và 1 xe K-63 phối thuộc cho Trung đoàn bộ binh 141 (Sư đoàn 312); Đại đội 9 có 4 xe T-34 và 2 xe K-63 phối thuộc cho Trung đoàn 165 (Sư đoàn 312)

Chuẩn bị cho xe tăng, công binh đã mở hơn 10 km đường, đóng hàng vạn cọc gỗ để tăng ma sát ở những đoạn đường có độ dốc lớn.

Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An thăm và làm việc tại Lữ đoàn xe tăng 201, ngày 9.3.2004

ẢNH: CHỤP LẠI TỪ BẢO TÀNG TĂNG THIẾT GIÁP

Đại tá Nguyễn Tằng (nguyên Chính ủy Trường hạ sĩ quan xe tăng 1) kể: Tối 5.3.1972, đơn vị cho 2 xe T-34 thử vượt dốc vào gần trận địa, nhưng bất thành (1 xe bị lật). Sau 3 ngày đêm cố gắng, chỉ 3 xe thiết giáp K-63 và 1 xe kéo dắt xe tăng vượt được qua con dốc cao 1.800 m.

Để không... "phí xe tăng", chỉ huy chiến dịch đã cho sửa đường khác, đưa xe tăng T-34 lên điểm cao Sa Nóc gần trận địa và dùng pháo 85 mm trên xe tăng bắn trực tiếp, sập nhiều công sự địch, yểm hộ cho bộ binh chiếm các ổ đề kháng, trong trận chiến đấu ngày 11.3.1972.