Xã lên phường: Thay đổi diện mạo đô thị

Hà Nội có 26 xã đủ điều kiện để lên phường

Theo chương trình công tác năm 2026 của Ban Chấp hành Đảng bộ TP Hà Nội nhiệm kỳ 2025 - 2030, TP cho biết sẽ xây dựng Đề án phát triển một số xã lên phường giai đoạn 2026 - 2030 với lộ trình và giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả lãnh đạo, chỉ đạo, bảo đảm hoàn thành mục tiêu tỉ lệ đô thị hóa trên địa bàn.

Cùng với đó Hà Nội cũng sẽ chủ động nghiên cứu triển khai các giải pháp cả trước mắt và lâu dài để xử lý dứt điểm các vấn đề tồn tại như ùn tắc giao thông, trật tự đô thị, ô nhiễm môi trường (bao gồm ô nhiễm nguồn nước, không khí), tình trạng ngập úng tại khu vực đô thị và ven đô cũng như công tác bảo đảm an toàn thực phẩm.

Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội Nguyễn Trọng Kỳ Anh cho biết trong thời gian tới dự kiến Hà Nội có khoảng 26 xã nằm trong khu vực phát triển đô thị đủ điều kiện để xem xét nâng cấp lên phường.

Theo ông Anh, căn cứ các quy định pháp lý hiện hành, sở sẽ tham mưu TP tiếp tục triển khai quy trình chuyển đổi xã thành phường trong giai đoạn tới.

Hiện Hà Nội có 126 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 51 phường và 75 xã.

Đà Nẵng: nhiều xã mới là trung tâm huyện cũ đạt tiêu chí lên phường

Theo phương án tổ chức đô thị, TP Đà Nẵng đặt mục tiêu đến năm 2030 đạt đầy đủ tiêu chuẩn đơn vị hành chính TP trực thuộc trung ương theo quy định tại nghị quyết số 112.

Đà Nẵng đặt mục tiêu đến năm 2030 có 21 xã được định hướng phát triển đô thị mới để đạt tiêu chuẩn lên phường.

Trong đó có 3 xã thuộc khu vực Đà Nẵng cũ (Hòa Vang, Hòa Tiến, Bà Nà); 18 xã còn lại chủ yếu là thị trấn, huyện lỵ, trung tâm công nghiệp của tỉnh Quảng Nam trước đây như xã Nam Phước, Thăng Bình, Đại Lộc, Xuân Phú, Núi Thành...

Theo ghi nhận, hầu hết các khu vực này đều có mức độ đô thị hóa cao, điều kiện hạ tầng với quy mô dân số đáp ứng quy định về đơn vị hành chính đô thị.

Các xã dự kiến lên phường sẽ được quy hoạch, đầu tư thông qua các đề án, chương trình, kế hoạch liên quan để đạt tiêu chuẩn, mục tiêu chung của TP.

Quảng Ninh: đẩy nhanh tiến trình đô thị hóa khi xã lên phường

Ngày 7-4, Bộ Chính trị đã ban hành kết luận số 20 về chủ trương thành lập TP Quảng Ninh trực thuộc trung ương trên cơ sở địa giới hành chính tỉnh Quảng Ninh. Trong bảy tiêu chuẩn của TP trực thuộc trung ương, tỉnh Quảng Ninh đều đáp ứng.

Đặc biệt về tỉ lệ số phường trên tổng số đơn vị hành chính cấp xã. Theo quy định, TP trực thuộc trung ương phải đạt tỉ lệ từ 30% trở lên, hiện nay Quảng Ninh có 30 phường trên tổng số 54 đơn vị hành chính cấp xã, tỉ lệ này khá cao so với quy định.

Theo lãnh đạo tỉnh Quảng Ninh, trong những năm qua tỉnh luôn chú trọng đến sự phát triển hài hòa, cân đối giữa các phường, xã, đặc khu. Tỉnh đã rà soát các xã có đủ điều kiện diện tích, dân cư, kinh tế, hạ tầng kỹ thuật... để đầu tư có trọng điểm, đảm bảo đủ điều kiện để hình thành, phát triển lên phường.

Lên phường: phù hợp định hướng phát triển

Cùng với Hà Nội, TP.HCM được quy định là đô thị đặc biệt. Hiện TP.HCM có 54 xã, chiếm gần 1/3 tổng số đơn vị hành chính cấp xã.

Tuy nhiên so với quy mô diện tích và dân số của TP.HCM hợp nhất thì các xã đang chiếm đến khoảng 69% tổng diện tích và khoảng 23% dân số.

Vì vậy, việc rà soát để chuyển các xã đủ điều kiện lên phường phù hợp định hướng phát triển của siêu đô thị TP.HCM.

Đồng thời việc các xã chuyển lên phường có cơ sở pháp lý (nghị quyết 112/2025/UBTVQH) cũng vừa đảm bảo yêu cầu quy hoạch, tổ chức phát triển phù hợp với thực tiễn địa phương.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, tiến sĩ Võ Kim Cương, nguyên Phó kiến trúc sư trưởng TP.HCM, cho biết đô thị là nơi tập trung mức độ cao dân cư, công trình đô thị, cơ sở kinh tế - xã hội theo quy luật vận động của thị trường.

Đô thị đóng vai trò là động lực phát triển của tiểu vùng, vùng, liên vùng với các yêu cầu cao về quy hoạch giao thông, đô thị, quy hoạch về sản xuất, dịch vụ công cộng... khác hoàn toàn với khu vực nông thôn.

"Vì vậy việc xác định chính xác mức độ đô thị hóa, quy mô, trình độ phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương (xã) làm căn cứ xây dựng quy hoạch, chính sách phát triển kinh tế - xã hội và quản lý nhà nước về đô thị là cần thiết", tiến sĩ Cương nói.

Đồng quan điểm, theo kiến trúc sư Ngô Anh Vũ - Phó viện trưởng Viện Quy hoạch xây dựng TP.HCM, việc xác định các địa phương theo đơn vị hành chính là đô thị (phường) hay nông thôn (xã) là rất quan trọng trong công tác quy hoạch.

Việc một địa phương được định danh là phường hay xã sẽ quyết định việc ứng xử khi quy hoạch địa phương đó theo các tiêu chí, tiêu chuẩn (về độ nén đô thị, quy hoạch dịch vụ đô thị, quỹ đất...) khác nhau căn cứ Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn.

"Thực tế trước và sau sáp nhập ở TP.HCM có nhiều địa bàn xã đã có mức độ phát triển đô thị cao, tương đương với phường và cần mô hình quản lý tương ứng.

Ngay cả khi quy hoạch chung TP.HCM tầm nhìn đến 2060 cũ được Thủ tướng phê duyệt thì rất nhiều địa bàn ở TP.HCM được quy hoạch tương ứng là đô thị.

Hiện nay TP.HCM đang nghiên cứu xây dựng quy hoạch tổng thể thì việc xác định các đơn vị hành chính là phường hay xã càng quan trọng hơn vì nó quyết định các tiêu chuẩn về quy hoạch tương ứng, phù hợp với định hướng phát triển TP.HCM", ông Vũ nói.

Cử tri muốn xã lên phường

Ngày 4-5, tại buổi tiếp xúc cử tri của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cùng các đại biểu Quốc hội đơn vị bầu cử số 12 TP.HCM, cử tri bày tỏ sự đồng thuận trước việc địa phương sắp nâng cấp xã lên phường, đồng thời chia sẻ những kỳ vọng tới các cấp lãnh đạo.

Cử tri Nguyễn Thị Ngọc Mỹ (xã Bà Điểm) chia sẻ bà đồng thuận trước thông tin xã sắp được lên phường.

Đây là chủ trương đúng đắn, phù hợp với định hướng phát triển đô thị của TP.HCM, góp phần tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống người dân.

Bà Mỹ kỳ vọng đề án nâng cấp xã lên phường sẽ là bước chuyển quan trọng góp phần thay đổi diện mạo địa phương theo hướng văn minh, hiện đại.

Người dân của xã mong muốn hạ tầng giao thông, hệ thống thoát nước, môi trường, cơ sở y tế, giáo dục của địa phương được đầu tư đồng bộ, đáp ứng yêu cầu của một đơn vị hành chính đô thị.