Việt Nam nghiên cứu công nghệ RNA cho vaccine ngừa ung thư

Viện nghiên cứu Tâm Anh và Viện RNA, Đại học UNSW (Australia) hợp tác nghiên cứu công nghệ y sinh RNA, hướng tới phát triển vaccine cho bệnh nhân ung thư phổi, đại trực tràng, cúm.

Lễ ký kết hợp tác vào ngày 9/8, dưới sự chứng kiến của Tổng lãnh sự Việt Nam tại Sydney, giữa Viện Nghiên cứu Tâm Anh (thuộc hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh) và Viện Nghiên cứu RNA (Đại học New South Wales, Australia - UNSW). Hoạt động diễn ra trong dịp Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm bắt đầu chuyến thăm cấp Nhà nước tới Australia (9-12/8). Đây là lần đầu tiên Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tới Australia trên cương vị mới, cũng là chuyến thăm đầu tiên của lãnh đạo chủ chốt Việt Nam kể từ khi hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào tháng 3/2024.

Ký kết hướng tới hai chương trình trọng điểm: phát triển vaccine mRNA phòng cúm cho Việt Nam và phát triển vaccine ung thư cá thể hóa cho bệnh nhân ung thư phổi, đại trực tràng - những bệnh đang tạo gánh nặng lớn cho Việt Nam và khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Tâm Anh cho biết, đây là lần đầu tiên một viện nghiên cứu của Việt Nam hợp tác với viện nghiên cứu chuyên sâu về nền tảng y sinh RNA thuộc trường đại học top đầu của Australia trên nguyên tắc cùng đầu tư, cùng nghiên cứu và cùng công bố sản phẩm.

Viện RNA UNSW mang đến năng lực nghiên cứu và phát triển công nghệ RNA; Viện Nghiên cứu Tâm Anh cùng Hệ sinh thái y tế Tâm Anh - VNVC có nền tảng để đưa công nghệ vào nghiên cứu và phát triển thực tế tại Việt Nam. Trong giai đoạn đầu, hai bên dự kiến triển khai các chương trình đào tạo thực hành tại Australia, trao đổi chuyên gia, xây dựng quy trình nghiên cứu rồi phát triển năng lực thiết kế, tổng hợp, tinh sạch, kiểm soát chất lượng và đóng gói RNA. Trên cơ sở đó, các nghiên cứu tiền lâm sàng và thử nghiệm lâm sàng đối với sản phẩm y sinh dựa trên nền tảng RNA có thể từng bước triển khai trong nước.

Theo GS. Pall Thordarson - Giám đốc Viện RNA UNSW, điểm then chốt của hợp tác là xây dựng năng lực RNA toàn diện tại Tâm Anh, từ nghiên cứu và phát triển tiền lâm sàng, sản xuất mẫu theo tiêu chuẩn GMP (thực hành sản xuất tốt), thử nghiệm lâm sàng đến từng bước phát triển các ứng dụng y tế và dự phòng dựa trên công nghệ RNA. Mô hình này tương đồng với cách mà Viện RNA UNSW phát triển hệ sinh thái RNA, tạo điều kiện để hai bên bổ sung thế mạnh và hỗ trợ nhau hoàn thiện chuỗi công nghệ.

Các khách mời và lãnh đạo hai đơn vị trong lễ ký kết ngày 9/8. Ảnh: Viện Nghiên cứu Tâm Anh

Ông cũng cho rằng giá trị của hợp tác không chỉ nằm ở chuyển giao công nghệ, mà là cùng tạo ra dữ liệu và giải pháp phù hợp với đặc điểm bệnh tật của người Việt Nam lẫn Đông Nam Á. Số lượng bệnh nhân và đặc điểm sinh học bệnh tật tại Việt Nam có thể bổ sung những dữ liệu hiện còn thiếu trong các cơ sở dữ liệu quốc tế đang được sử dụng để phát triển các liệu pháp RNA.

Những hướng nghiên cứu này có thể tạo ra giá trị trực tiếp cho Việt Nam, đồng thời mở rộng dữ liệu và năng lực nghiên cứu RNA của hai bên tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Hợp tác mở ra cơ hội để bệnh viện Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ RNA - nền tảng chiến lược của nhiều loại vaccine, thuốc sinh học và liệu pháp điều trị thế hệ mới. Qua đó, Viện Nghiên cứu Tâm Anh kỳ vọng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của một trong những công nghệ sinh học phát triển nhanh trên thế giới.

"Việt Nam không nên dừng lại ở vai trò điểm cuối của sản xuất mà hoàn toàn đủ vị thế trở thành trung tâm thiết kế và đánh giá cho những căn bệnh và nhóm dân số chưa được chuỗi nghiên cứu toàn cầu chú trọng đúng mức", GS. Pall nhận định.

Tổng lãnh sự Việt Nam tại Sydney Nguyễn Thanh Tùng cho biết: "Việc tăng cường năng lực nghiên cứu và công nghệ trong nước ở những lĩnh vực mới nổi như RNA không chỉ có ý nghĩa với phát triển khoa học mà còn giúp Việt Nam nâng cao khả năng sẵn sàng và năng lực ứng phó trước những thách thức y tế công cộng trong tương lai".

Các chuyên gia Viện RNA giới thiệu Phòng Thí nghiệm và Trung tâm Tiền lâm sàng của Đại học New South Wales (UNSW) nơi đang thực hiện những nghiên cứu y sinh quan trọng để phát triển thuốc, vaccine thế hệ mới. Ảnh: Viện Nghiên cứu Tâm Anh

Bác sĩ Phương Lễ Trí, Giám đốc Điều hành Viện Nghiên cứu Tâm Anh, nói đây là lần đầu tiên Việt Nam tiếp cận mô hình phát triển RNA theo chuỗi hoàn chỉnh, kết nối từ nghiên cứu nền tảng, phát triển công nghệ, đánh giá tiền lâm sàng, thử nghiệm lâm sàng đến chuẩn bị năng lực sản xuất trong nước.

RNA (axit ribonucleic) là phân tử sinh học có vai trò truyền tải thông tin di truyền trong tế bào. Nếu DNA được ví như "bản thiết kế" thì RNA là "người đưa bản thiết kế vào sản xuất", hướng dẫn tế bào tạo ra các protein cần thiết cho hoạt động sống. Chính cơ chế này giúp RNA trở thành nền tảng công nghệ của nhiều loại vaccine, thuốc sinh học và liệu pháp điều trị thế hệ mới.

Từ nền tảng RNA, các nhà khoa học có thể phát triển nhiều công nghệ khác nhau. Chẳng hạn, mRNA được sử dụng để tạo vaccine và một số liệu pháp điều trị; siRNA giúp "tắt" các gene gây bệnh; còn gRNA hỗ trợ các công nghệ chỉnh sửa gene. Nhờ đó, RNA đang mở ra nhiều hướng điều trị mới cho ung thư, bệnh di truyền, bệnh miễn dịch, bệnh hiếm và nhiều lĩnh vực y sinh học khác.

Trong bối cảnh nhiều quốc gia coi RNA là công nghệ chiến lược, cuộc cạnh tranh không chỉ nằm ở việc sở hữu một sản phẩm cụ thể mà ngày càng chuyển sang làm chủ chuỗi công nghệ, từ thiết kế phân tử, phát triển quy trình, nghiên cứu tiền lâm sàng, thử nghiệm lâm sàng đến sản xuất. Nhiều quốc gia như Mỹ, Australia, Anh, Đức, Nhật Bản và Hàn Quốc cũng đã đưa công nghệ này vào nhóm ưu tiên đầu tư, nhằm phát triển vaccine và thuốc sinh học thế hệ mới, với quy mô lớn, tăng năng lực ứng phó với các tình huống y tế khẩn cấp trong tương lai.

GS. Pall Thordarson cho rằng Việt Nam đang có cơ hội trở thành một động lực quan trọng thúc đẩy cuộc cách mạng công nghệ RNA tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Ông phân tích, Chính phủ Việt Nam đã thể hiện rõ định hướng phát triển công nghệ RNA thông qua các chính sách gần đây. Việt Nam cũng có kinh nghiệm triển khai các thử nghiệm lâm sàng vaccine mRNA, được WHO công nhận đạt Cấp độ Trưởng thành 3 (Maturity Level 3) đối với hệ thống quản lý vaccine, từ đó trở thành đối tác hấp dẫn đối với các nhà nghiên cứu Australia.

Bác sĩ Phương Lễ Trí, Giám đốc Điều hành Viện Nghiên cứu Tâm Anh chia sẻ về hiện trạng ung thư tại Việt Nam và tiềm năng của vaccine điều trị ung thư tại Hệ thống BVĐK Tâm Anh. Ảnh: Viện Nghiên cứu Tâm Anh

Theo GS. Pall Thordarson, điểm hấp dẫn của Tâm Anh là cơ sở vật chất với 68 điểm nghiên cứu, kết nối với hệ thống Bệnh viện đa khoa Tâm Anh và mạng lưới gần 300 trung tâm tiêm chủng VNVC trên toàn quốc. Ngoài ra, đơn vị còn có năng lực đã được chứng minh qua các hợp tác nghiên cứu quốc tế như quan hệ hợp tác với Đại học Stanford (Mỹ), ký kết hợp tác với Đại học Oxford (Anh) và tham gia các thử nghiệm lâm sàng tiên tiến. Tâm Anh cũng là đại diện duy nhất ngoài Mỹ tham gia VISTA-1 - một nghiên cứu về liệu pháp miễn dịch đường uống RBS2418 dành cho bệnh nhân ung thư đại trực tràng giai đoạn cuối.

"Chúng tôi đánh giá Viện Nghiên cứu Tâm Anh là ứng viên hàng đầu để xây dựng quan hệ đối tác nhằm tạo ra tác động lâu dài, thực chất đối với sự phát triển nghiên cứu và công nghệ RNA ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương", GS. Pall nói.

Hợp tác giữa hai đơn vị mở thêm cơ hội phát triển cho ngành y sinh Việt Nam. Các nhà khoa học trong nước có thể cùng nghiên cứu công nghệ lõi ngay từ giai đoạn đầu, phát triển các vaccine và thuốc mới an toàn hơn, từng bước làm chủ công nghệ RNA, củng cố an ninh y tế quốc gia, đóng góp vào chuỗi đổi mới sáng tạo y sinh toàn cầu.

Việt Nam và Australia thiết lập quan hệ ngoại giao ngày 26/2/1973 và nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào tháng 3/2024. Kim ngạch thương mại song phương năm 2025 đạt khoảng 14 tỷ USD. Australia hiện là đối tác thương mại lớn thứ 7 của Việt Nam, trong khi Việt Nam là đối tác thương mại lớn thứ 10 của Australia.

Kim Anh