Vì sao thủ môn bị định giá thấp trên thị trường chuyển nhượng

Dù ngày càng quan trọng trong bóng đá hiện đại, thủ môn vẫn là vị trí hiếm khi được các CLB chi đậm trên thị trường chuyển nhượng.

Thủ môn James Trafford trong trận Man City gặp Tottenham ở Ngoại hạng Anh trên sân Etihad, Manchester, Anh ngày 23/8/2025. Ảnh: Reuters

Leeds chuẩn bị phá kỷ lục chuyển nhượng của đội, khi đạt thỏa thuận tuyển mộ James Trafford từ Man City với 54 triệu USD. Leeds cũng sẽ trở thành CLB duy nhất tại Ngoại hạng Anh mà kỷ lục chuyển nhượng của đội thuộc về một thủ môn.

Đây là thống kê đáng chú ý nếu xét tầm quan trọng của vị trí này trong bóng đá hiện đại. Arsenal vô địch Ngoại hạng Anh nhờ nền tảng phòng ngự chắc chắn với David Raya trong khung gỗ. Tây Ban Nha đăng quang World Cup với Unai Simon là chốt chặn số một. PSG cũng lên ngôi Champions League mùa trước nhờ màn tỏa sáng bất ngờ của Matvey Safonov.

Dù vậy, giá trị của các thủ môn trên thị trường chuyển nhượng vẫn kém xa những vị trí khác. Đến nay, Kepa Arrizabalaga vẫn là thủ môn đắt giá nhất lịch sử khi Chelsea chi 92 triệu USD để kích hoạt điều khoản giải phóng hợp đồng với Athletic Bilbao năm 2018. Alisson đứng thứ hai sau vụ chuyển nhượng trị giá 90 triệu USD từ AS Roma sang Liverpool cùng năm.

Trước đó, thương vụ đình đám nhất là việc Juventus bỏ ra 44 triệu USD để chiêu mộ Gianluigi Buffon từ Parma năm 2001. Nếu không tính yếu tố lạm phát, Trafford sẽ chỉ là thủ môn thứ tư trong lịch sử có giá chuyển nhượng vượt mốc 54 triệu USD. Người còn lại là Andre Onana, gia nhập Man Utd với giá 59 triệu USD năm 2023.

Để thấy rõ sự chênh lệch, mức phí của Trafford sẽ đẩy Odysseas Vlachodimos - người gia nhập Newcastle từ Nottingham Forest với giá 27 triệu USD năm 2024 - ra khỏi top 20 thủ môn đắt giá nhất lịch sử.

Trong khi đó, những thương vụ trên 100 triệu USD đã không còn hiếm với tiền đạo và tiền vệ. Harry Maguire vẫn là hậu vệ đắt giá nhất lịch sử với mức phí 108 triệu USD khi gia nhập Man Utd năm 2019, nhưng đã có thêm 19 hậu vệ khác được chuyển nhượng với giá từ 67 triệu USD trở lên.

Thủ môn Kepa Arrizabalaga khởi động trước trận Chelsea gặp Nottingham Forest ở Ngoại hạng Anh trên sân Stamford Bridge, London, Anh ngày 13/5/2023. Ảnh: Reuters

Khoảng cách này đặt ra câu hỏi: vì sao thủ môn luôn bị "định giá thấp"?

Theo các chuyên gia, nguyên nhân đầu tiên nằm ở cách bóng đá đánh giá cầu thủ trong nhiều thập kỷ.

Tiền đạo luôn dễ chứng minh giá trị nhờ số bàn thắng ghi được. Những khoảnh khắc tỏa sáng của họ cũng dễ tạo ấn tượng với người hâm mộ và ban lãnh đạo các CLB.

Trong cuốn tiểu sử về HLV Brian Clough, nhà báo Jonathan Wilson kể lại rằng khi Nottingham Forest chi 365.000 USD để mua thủ môn Peter Shilton năm 1977, nhiều thành viên ban lãnh đạo phản đối vì cho rằng "một cầu thủ chỉ hoạt động khoảng năm phút trong cả trận đấu không đáng để đầu tư nhiều tiền đến vậy".

Quan điểm này phản ánh cách nhìn phổ biến trong nhiều năm, khi các quyết định chuyển nhượng chủ yếu dựa vào cảm nhận thay vì dữ liệu chuyên môn.

Ngày nay, các CLB sở hữu hệ thống tuyển trạch và phân tích dữ liệu hiện đại hơn rất nhiều. Tuy nhiên, theo Ian Graham - cựu Giám đốc nghiên cứu của Liverpool giai đoạn 2012-2023 và tác giả cuốn How to Win the Premier League (Làm thế nào để vô địch Ngoại hạng Anh) - việc đánh giá thủ môn vẫn là một trong những bài toán khó nhất.

Ông cho rằng dữ liệu về khả năng cản phá cú sút khá đầy đủ, nhưng nhiều khía cạnh quan trọng khác gần như chưa được ghi nhận chính xác.

Ví dụ, các nhà cung cấp dữ liệu truyền thống thường chỉ thống kê khi thủ môn bắt bóng thành công hoặc mắc sai lầm trong các tình huống bóng bổng, thay vì ghi nhận việc họ có quyết định lao ra hay không. Muốn đánh giá đầy đủ năng lực của một thủ môn, các CLB phải sử dụng dữ liệu theo dõi chuyển động (tracking data) kết hợp những mô hình phân tích phức tạp mà không phải đội bóng nào cũng đủ nguồn lực thực hiện.

Theo Graham, chính khoảng trống về dữ liệu khiến nhiều CLB đánh giá sai, dẫn đến những thương vụ thất bại và càng khiến họ dè dặt hơn khi chi khoản tiền lớn cho vị trí này.

Ông lấy Liverpool làm ví dụ. Đội bóng vùng Merseyside là một trong những CLB đầu tiên thuê chuyên gia thủ môn Hans Leitert để xây dựng hệ thống dữ liệu riêng. Những phân tích của Leitert góp phần quan trọng giúp Liverpool quyết định chiêu mộ Alisson - người sau đó trở thành nhân tố chủ chốt giúp CLB giành hai chức vô địch Ngoại hạng Anh và một Champions League.

Alisson Becker cùng các cầu thủ Liverpool mừng chức vô địch Champions League năm 2019. Ảnh: AFP

Thị trường chuyển nhượng thủ môn vận hành khác biệt

Theo Devin Ozek, cựu Giám đốc thể thao Fenerbahce và từng tham gia hoạch định lực lượng tại Bayer Leverkusen, thủ môn thường gắn bó với một đội bóng lâu hơn các vị trí khác.

"Một thủ môn giỏi có thể thi đấu ổn định trong 5-8 năm. Vì vậy các CLB có nhiều thời gian để chuẩn bị người thay thế, thay vì phải liên tục mua sắm như ở các vị trí trên hàng công hay tuyến giữa", ông nói.

Ian Graham đồng tình với nhận định này. Theo ông, các đội bóng lớn gần như phải bổ sung tiền đạo hoặc tiền vệ mỗi mùa, nhưng chỉ cần tìm thủ môn số một mới khoảng 5 năm một lần nếu người hiện tại đáp ứng yêu cầu.

Đó cũng là lý do phần lớn CLB không đầu tư mạnh cho vị trí dự bị trong khung gỗ. Khác với các vị trí khác, nơi cạnh tranh được xem là yếu tố tích cực, thủ môn cần sự ổn định và niềm tin tuyệt đối. Việc luân phiên quá nhiều thường gây tác động tiêu cực tới phong độ. Đây là một yếu tố khác khiến thị trường thủ môn trở nên trầm lắng hơn, như Ozek nhận định.

Một tuyển trạch viên của một CLB Ngoại hạng Anh cho rằng thị trường còn chịu tác động từ quy luật cung - cầu.

"Số thủ môn thực sự đẳng cấp để một CLB sẵn sàng bỏ ra khoản tiền khổng lồ hiện chỉ dưới 10 người. Hầu hết đều đang bắt chính ở các đội bóng hàng đầu và gần như không có lý do để ra đi. Gianluigi Donnarumma là trường hợp hiếm hoi có khả năng chuyển nhượng trong thời gian gần đây", ông nói.

Thủ môn Donnarumma (phải) chia vui với tiền đạo Haaland sau trận Man City thắng Liverpool 3-0 trên sân Etihad, Manchester ở vòng 11 Ngoại hạng Anh ngày 9/11/2025. Ảnh: Reuters

Khi những thủ môn xuất sắc hiếm khi xuất hiện trên thị trường, các thương vụ bom tấn cũng trở nên rất ít.

Ở góc độ đào tạo trẻ, nguồn cung cũng không dồi dào. Phần lớn cầu thủ nhí đều mơ trở thành người ghi bàn thay vì người cản phá. Bên cạnh đó, vị trí thủ môn còn đòi hỏi thể hình và tố chất đặc thù, khiến số lượng tài năng phù hợp càng bị thu hẹp.

Trong bóng đá hiện đại, thủ môn không chỉ bảo vệ khung thành mà còn tham gia triển khai bóng, phá vỡ hệ thống pressing và phát động phản công. Vai trò của họ ngày càng mở rộng và có ảnh hưởng trực tiếp đến lối chơi của toàn đội. Tuy nhiên, thị trường chuyển nhượng vẫn chưa phản ánh đầy đủ giá trị đó.

Ít ai phủ nhận rằng thủ môn là mắt xích không thể thiếu trong thành công của một đội bóng. Song việc họ thực sự đáng giá bao nhiêu và các CLB nên chi bao nhiêu tiền cho vị trí này vẫn là câu hỏi chưa có lời giải thống nhất.

Hồng Duy tổng hợp