Vì sao bão đi lòng vòng trong vịnh Bắc Bộ?

Bão số 4 (tên quốc tế Narra) di chuyển chậm trong vịnh Bắc Bộ, liên tục đổi hướng do nằm trên dải hội tụ nhiệt đới, chịu tác động của các dòng dẫn khí quyển.

Bão Narra hình thành gần đảo Hải Nam (Trung Quốc), sau đó đi vào vịnh Bắc Bộ nhưng không tiến thẳng vào đất liền Việt Nam. Bão di chuyển chậm, chỉ khoảng 3 km/h, đổi hướng nhiều lần và có xu hướng đi lòng vòng, tạo thành nút thắt trên đường đi.

Ông Trương Bá Kiên, Phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng và Khí hậu, thuộc Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn Môi trường và Biển, cho biết bão là một xoáy khí quyển được các dòng khí từ tầng thấp đến tầng cao dẫn đi. Thông thường, khi áp cao cận nhiệt đới tây bắc Thái Bình Dương mạnh và lấn về phía tây, dòng gió đông ở rìa phía nam áp cao sẽ đẩy bão theo hướng tây hoặc tây bắc, về phía Việt Nam.

Với Narra, trường dòng dẫn lại không rõ ràng và liên tục thay đổi. Bão nằm trên dải hội tụ nhiệt đới, trong khi khu vực nhiệt đới Thái Bình Dương cùng lúc xuất hiện nhiều bão, áp thấp nhiệt đới và nhiễu động, khiến trường áp và dòng khí dẫn đường trở nên phức tạp.

Dự báo hướng đi và vùng ảnh hưởng bão Narra, chiều 22/8. Ảnh: Hệ thống giám sát thiên tai

Ở tầng thấp, gió mùa tây nam hoặc gió tây tác động theo một hướng, trong khi dòng gió đông trên cao liên quan đến áp cao cận nhiệt đới tương đối yếu và gần đối nghịch. Hai tác động phần nào triệt tiêu nhau, khiến Narra có thời điểm gần như mất dòng dẫn chủ đạo. Khi đó chỉ một thay đổi nhỏ của dải hội tụ nhiệt đới, áp cao cận nhiệt đới, các xoáy lân cận hoặc vùng đối lưu trong bão cũng có thể khiến tâm bão đổi hướng.

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia, Narra cũng đang nằm trên dải hội tụ nhiệt đới có trục qua Bắc Bộ và phía bắc vịnh Bắc Bộ, đồng thời chịu ảnh hưởng yếu của dòng dẫn trên cao và độ đứt gió theo chiều thẳng đứng. Vì vậy, trong 72 giờ, bão có thể lần lượt di chuyển hướng nam - tây nam, đông nam rồi đông - đông bắc, với tốc độ chỉ 3-5 km/h.

Trục rãnh thấp và dải hội tụ nhiệt đới được dự báo nâng dần lên phía bắc, trong khi áp cao cận nhiệt đới rút về phía đông. Sự thay đổi này khiến vùng dòng dẫn yếu dịch chuyển, buộc bão tiếp tục đổi hướng. "Quỹ đạo đi một vòng thực chất là phản ứng liên tiếp của bão trước sự thay đổi của trường dòng dẫn, chứ không phải bão tự thay đổi hướng ngẫu nhiên", chuyên gia nói.

Quỹ đạo bất thường còn liên quan đến cấu trúc của Narra. Cơn bão có hoàn lưu tương đối rộng nhưng chưa phát triển sâu theo chiều thẳng đứng. Xoáy yếu và nông dễ chịu tác động của gió mùa, địa hình ven bờ, các vùng đối lưu và biến động nhỏ của môi trường. Tâm xoáy cũng có thể tái hình thành trong vùng đối lưu mạnh, khiến đường đi quan trắc trở nên ngoằn ngoèo.

Bão Narra nằm trên dải hội tụ nhiệt đới (đường màu đỏ). Ảnh: NCHMF

Ngược lại, bão mạnh thường có cấu trúc sâu và ổn định hơn, liên kết tốt hơn với dòng dẫn trung bình của tầng đối lưu nên quỹ đạo thường rõ hơn. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa bão mạnh luôn đi thẳng.

Nhiệt độ mặt biển tại khu vực Narra tương đối cao, độ ẩm còn lớn và bão di chuyển chậm nên vẫn có khả năng mạnh lên, dù mức độ được đánh giá không nhiều.

Việc Narra không đổ bộ trực tiếp không đồng nghĩa tác động giảm. Cơ quan khí tượng dự báo vịnh Bắc Bộ và vùng biển ven bờ Quảng Ninh, Hải Phòng có thể có gió cấp 6-7, gần tâm bão cấp 8, giật cấp 10, sóng cao 2-4 m. Tàu thuyền, lồng bè nuôi trồng thủy sản, khu neo đậu và công trình ven biển có nguy cơ hư hỏng.

Trên đất liền ven biển Quảng Ninh và Hải Phòng, gió có thể mạnh cấp 6-7, giật cấp 8-9. Gió mạnh có thể làm tốc mái, gãy đổ cây xanh, biển quảng cáo, ảnh hưởng hệ thống điện và giao thông.

Từ ngày 22 đến đêm 24/8, Đông Bắc Bộ, phía nam Phú Thọ và Thanh Hóa có thể mưa 100-200 mm, cục bộ trên 400 mm. Riêng Quảng Ninh, Hải Phòng 250-350 mm, cục bộ trên 600 mm; Lạng Sơn, Bắc Ninh 200-300 mm, cục bộ trên 500 mm. Mưa có khả năng kéo dài sau ngày 24/8, gây ngập đô thị, lũ quét và sạt lở đất.

Tại Hà Nội, hoàn lưu phía tây của Narra có thể gây mưa 100-200 mm từ ngày 22 đến đêm 24/8, cục bộ trên 200 mm, kèm nguy cơ ngập cục bộ, giông lốc và gió giật mạnh.

Gia Chính