Ứng xử thế nào với kim cương?

Thị trường kim cương "cửa đóng, then cài"

Với cả dãy cửa tiệm tạm ngừng hoạt động, những "thủ phủ" kim cương, vàng bạc chỉ trong một thời gian ngắn đã rơi vào cảnh vắng lặng. Ngay cả các công ty lớn cũng tương tự. Theo khảo sát thị trường sáng qua (28.7), tại Công ty vàng bạc đá quý Sài Gòn - SJC (đường Nguyễn Thị Minh Khai, P.Bàn Cờ, TP.HCM), ở quầy nữ trang kim cương, số lượng khách hàng đến giao dịch không nhiều. Theo nhân viên Công ty SJC, lượng khách hàng đến bán kim cương đã giảm nên hiện SJC thanh toán ngay trong ngày (tương tự như vàng), trong trường hợp giao dịch sau 16 giờ thì có thể sẽ qua ngày hôm sau.

Tại hệ thống cửa hàng của Công ty CP vàng bạc đá quý Phú Nhuận (PNJ), lượng khách hàng mang kim cương đến bán cũng giảm hơn trước đó. Chính sách nhận tiền chia thành 5 đợt trong 4 tháng hay hình thức đổi vàng của công ty khiến nhiều khách hàng cân nhắc hơn, hoặc chuyển sang đổi vàng là chủ yếu.

Cần xây dựng thị trường kim cương, đá quý minh bạch và bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người tiêu dùng

ẢNH: ĐÀO NGỌC THẠCH

Ngoài 2 doanh nghiệp lớn nói trên, đa số các doanh nghiệp nhỏ đã cửa đóng, then cài, tạm ngưng hoạt động. Chỉ tính riêng thống kê của Hội Mỹ nghệ kim hoàn TP.HCM, số lượng tiệm vàng bạc đá quý tạm đóng cửa lên đến 30 đơn vị do lượng khách hàng đến bán tăng đột biến, dẫn đến mất thanh khoản, không đủ tiền thu lại. Ghi nhận trong Trung tâm thương mại An Đông (P.An Đông, TP.HCM), hàng chục sạp bán vàng bạc đá quý đã đóng cửa. Bên trong chợ An Đông cạnh bên, tình hình cũng tương tự. Điều này đồng nghĩa rằng khách hàng đã mua sản phẩm của các cửa hàng nay muốn bán lại cũng không được, hoặc phải chấp nhận giá rất thấp.

Chị Thanh Huyền (P.Bình Thạnh, TP.HCM) cho hay cách đây mấy năm, chị có mua một cặp bông tai kim cương 5,4 li tại một cửa hàng ở chợ Bến Thành với giá khoảng 100 triệu đồng (không tính đôi bông). Tất cả đều có giấy tờ của cửa hàng và giấy chứng nhận GIA. Mới đây khi thấy nhiều tiệm kim cương đóng cửa, chị cũng e dè nên ra tiệm định bán lại thì được báo giá thu lại khoảng 70 triệu đồng, giảm 30%. "Mình được giải thích là khi mua thì giá trị 2 viên kim cương gắn đôi bông tai có giá 100 triệu đồng, giờ ra cửa hàng định giá và bảo thị trường chỉ còn 80 triệu đồng và lấy mức này trừ tiếp đến 8% nữa. Tính ra giảm gần 30%. Một số nơi khác cũng có mua lại nhưng mình phải chịu lỗ đến 40 - 50%", chị Thanh Huyền cho hay. Tương tự, chị K.Q (TP.HCM) kể khi muốn đổi 2 nhẫn kim cương tại nơi chị đã mua thì tiệm bất ngờ thông báo đóng cửa một thời gian. Trên các hội nhóm kim cương, một số người chia sẻ kịp bán kim cương ở các tiệm quanh khu vực chợ Bến Thành trước thời điểm đóng cửa nhưng bị ép giá với nhiều lý do: trầy xước giảm 35%; viên 5,4 li, "nước sạch" nhưng thu vào chỉ còn 26 triệu đồng; bông tai trầy xước giảm 10%...

Trong bối cảnh hiện nay, trên các hội nhóm kim cương có những lời rao cả mua lẫn bán với giá rất thấp. Chẳng hạn, trong nhóm "Đam mê kim cương", ngày 27.7 có một thành viên rao muốn bán lại chiếc nhẫn Cushion size 6.2 - 5.9 nước G, mất giấy GIA (nhưng có kiểm định lại với PNJ). Tài khoản này cho biết muốn bán nhanh với giá 100 triệu đồng vì cần tiền gấp. Tuy nhiên, nhiều người vô "chê" giá cao và cho rằng thời điểm hiện nay cần bán với giá khoảng 50 triệu đồng mới có người mua.

Chưa nên vội bán ra bằng mọi giá

Câu chuyện bán hay không bán kim cương vào lúc này đang khiến nhiều người đau đầu. Bán thì lỗ nặng mà không bán thì lại sợ sau này không có người mua khi nhiều cửa hàng đóng cửa. Nhiều người đặt câu hỏi với những viên kim cương có giấy chứng nhận GIA thì có thể mang ra nước ngoài bán được không.

Giao dịch kim cương tại Công ty SJC trầm lắng sáng 28.7

ẢNH: THANH XUÂN

Bà Nguyễn Thị Thu Hương - Cố vấn tài chính cấp cao, Công ty CP Tư vấn đầu tư và quản lý tài sản FIDT, nhận định GIA (Gemological Institute of America) là tổ chức giám định kim cương có uy tín hàng đầu thế giới. Chứng thư GIA xác nhận các đặc tính kỹ thuật của viên kim cương theo tiêu chuẩn quốc tế 4C (Carat, Color, Clarity và Cut), qua đó giúp tăng mức độ tin cậy và thuận lợi hơn trong quá trình giao dịch. Tuy nhiên, chứng thư GIA không phải là giấy chứng nhận quyền sở hữu, cũng không phải là tài liệu chứng minh nguồn gốc nhập khẩu hợp pháp của viên kim cương. Vì vậy, việc có thể bán kim cương ở nước ngoài hay không thì không chỉ phụ thuộc vào chứng thư GIA mà còn chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác như quy định xuất nhập khẩu của quốc gia nơi giao dịch, khả năng chứng minh quyền sở hữu hợp pháp, hóa đơn và hồ sơ mua bán, nhu cầu của thị trường tại thời điểm bán cũng như mức định giá của đơn vị thu mua. Trên thực tế, nhiều nhà thu mua quốc tế vẫn sẽ tiến hành thẩm định và định giá lại viên kim cương trước khi quyết định giao dịch, thay vì chỉ dựa trên chứng thư GIA. Do đó, GIA giúp nâng cao khả năng giao dịch và sự minh bạch về chất lượng, nhưng không đồng nghĩa với việc bảo đảm thanh khoản hay bảo đảm mức giá bán của viên kim cương.

"Trong thời điểm hiện nay, với cá nhân thì điều đầu tiên là không nên bán ra chỉ vì tâm lý hoảng loạn. Vụ việc vừa qua chủ yếu ảnh hưởng đến niềm tin thị trường và thanh khoản trong ngắn hạn, chứ không làm thay đổi chất lượng vật lý của những viên kim cương hợp pháp đang được sở hữu. Giá trị của một viên kim cương vẫn phụ thuộc vào chất lượng, độ hiếm, chứng thư kiểm định và khả năng giao dịch của chính viên đá đó", bà Hương lưu ý. Theo chuyên gia này, nếu doanh nghiệp bán kim cương vẫn đang hoạt động bình thường, chủ sở hữu trước tiên nên chủ động rà soát toàn bộ hồ sơ của viên kim cương, bao gồm hóa đơn, chứng thư kiểm định, hợp đồng mua bán và đặc biệt là các điều khoản về chính sách thu mua lại. Đồng thời, nên trao đổi trực tiếp với doanh nghiệp để xác nhận lại các quyền lợi sau bán hàng và khả năng thực hiện cam kết đó.

Ngược lại, nếu doanh nghiệp bán hàng đã đóng cửa hoặc ngừng hoạt động, điều quan trọng nhất là không nên vội vàng chấp nhận bán bằng mọi giá. Chủ sở hữu cần lưu giữ đầy đủ toàn bộ hồ sơ pháp lý của viên kim cương để phục vụ việc xác minh và giao dịch về sau. Nếu còn băn khoăn về chất lượng hoặc tính xác thực của viên đá, có thể cân nhắc giám định lại tại một đơn vị kiểm định độc lập nhằm có thêm cơ sở khách quan. Trước khi quyết định chuyển nhượng, cũng nên tìm đến các đơn vị thu mua uy tín để được định giá độc lập, tránh đưa ra quyết định dựa trên mức giá quá thấp trong giai đoạn thị trường đang chịu ảnh hưởng bởi tâm lý ngắn hạn.

Đồng quan điểm, chuyên gia tài chính, TS Huỳnh Thanh Điền (Trường ĐH Nguyễn Tất Thành), cho rằng thị trường kim cương đang biến động mạnh và hiệu ứng tâm lý khiến nhiều người đổ xô đi bán. Tuy nhiên, nếu bán thì khách hàng phải chịu lỗ nặng bởi giá đã giảm mạnh. Đó là chưa kể việc bán ra ở những cửa hàng không phải là địa chỉ mua lúc đầu hoặc bán qua mạng thì giá thường thấp hơn nhiều. Vì vậy, nên đợi thị trường được cơ quan quản lý chấn chỉnh và ổn định trở lại. Khi đó nếu muốn bán ra thì sẽ được giá hơn, hoặc nếu muốn kiểm tra lại chất lượng sản phẩm của mình thì cũng dễ dàng hơn.

Quản lý thị trường kim cương như thế nào?

Thị trường kim cương đá quý đang có biến động, ảnh hưởng đến tâm lý của khách hàng. Điều này đặt ra vấn đề làm thế nào để xây dựng và phát triển thị trường bền vững. Bà Trần Thị Ngọc Liên, Phó giám đốc Ngân hàng Nhà nước Khu vực 2, lưu ý doanh nghiệp và người tiêu dùng cần bình tĩnh, tuân thủ đúng quy định khi thực hiện giao dịch mua bán vàng, đặc biệt là vàng trang sức mỹ nghệ. Bà Liên thừa nhận thời gian gần đây, thông tin liên quan đến một số vụ việc vi phạm pháp luật trong lĩnh vực kinh doanh kim cương, đá quý đang được cơ quan chức năng điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật đã tác động đến tâm lý một bộ phận người tiêu dùng khi giao dịch sản phẩm vàng trang sức, đá quý trên thị trường. Tuy nhiên, việc điều tra, xác minh hành vi vi phạm và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có liên quan thuộc thẩm quyền của cơ quan tiến hành tố tụng theo quy định của pháp luật. Do đó, người dân và doanh nghiệp cần có đánh giá đầy đủ, dựa trên các thông tin chính thống, đáng tin cậy, không nên đồng nhất vụ việc của một số cá nhân, tổ chức với toàn bộ hoạt động sản xuất, kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ trên địa bàn - lĩnh vực có đông đảo doanh nghiệp hiện đang hoạt động tuân thủ pháp luật, chịu sự quản lý, cấp phép và kiểm tra định kỳ của nhiều cơ quan quản lý nhà nước theo quy định.

Nhiều quầy nữ trang vàng bạc, đá quý tại chợ An Đông đóng cửa im lìm

ẢNH: THANH XUÂN

Mặt khác, theo TS Huỳnh Thanh Điền, VN đã có một số quy định liên quan đến kiểm định, công bố chất lượng nhưng chưa rõ ràng với riêng sản phẩm kim cương. Do vậy, trước hết cơ quan quản lý nhà nước cần rà soát những quy định liên quan, đặc biệt về vấn đề kiểm định, công bố chất lượng và xác minh nguồn gốc. Tiếp theo cần siết chặt hoạt động của các đơn vị kiểm định đã được cấp phép. Điều này có thể thực hiện thông qua việc đảm bảo quy trình, đầu tư hệ thống liên thông dữ liệu từ các đơn vị kiểm định với cơ quan nhà nước. Tương tự việc giám sát khí thải ra môi trường, với việc gắn thiết bị đo lường ngay tại các doanh nghiệp, cơ quan quản lý sẽ nắm hết các thông tin liên quan ngay lập tức. Khi có vấn đề thì việc xử lý cũng sẽ nhanh chóng hơn, góp phần phát triển thị trường lành mạnh và tăng cường bảo vệ người tiêu dùng.

Bà Nguyễn Thị Thu Hương đề xuất xây dựng một thị trường minh bạch và bảo vệ tốt hơn quyền lợi người tiêu dùng với 4 nhóm giải pháp quan trọng. Thứ nhất, xây dựng khung pháp lý chuyên ngành cho thị trường kim cương và đá quý. Hiện việc quản lý còn phân tán giữa nhiều cơ quan và nhiều khâu. Một khung pháp lý thống nhất sẽ giúp chuẩn hóa hoạt động kiểm định, truy xuất nguồn gốc và công bố thông tin.

Thứ hai, nâng cao tính độc lập của hoạt động kiểm định. Có thể nghiên cứu cơ chế tách bạch giữa đơn vị bán hàng và đơn vị giám định, hoặc khuyến khích sử dụng chứng thư của các tổ chức kiểm định quốc tế độc lập đối với các giao dịch có giá trị lớn. Điều này giúp giảm xung đột lợi ích và củng cố niềm tin thị trường. Thứ ba, tăng khả năng truy xuất nguồn gốc. Người mua cần được tiếp cận không chỉ chứng thư chất lượng mà còn cả hồ sơ chứng minh nguồn gốc hợp pháp của sản phẩm. Đây là khoảng trống rất lớn của thị trường hiện nay. Thứ tư, tăng cường bảo vệ người tiêu dùng. Các chính sách thu mua lại, đổi trả, bảo hành cần được thể hiện bằng văn bản có giá trị pháp lý thay vì chỉ là cam kết bằng lời nói. Đồng thời, nâng cao trách nhiệm công bố thông tin và chuẩn hóa hoạt động tư vấn bán hàng để tránh tạo kỳ vọng sai lệch về khả năng đầu tư hay sinh lời của kim cương.

"Nếu thực hiện tốt 4 nhóm giải pháp trên, thị trường kim cương sẽ không nhất thiết trở thành một kênh đầu tư như vàng, nhưng hoàn toàn có thể trở thành một thị trường lưu giữ tài sản minh bạch, chuyên nghiệp và đáng tin cậy hơn. Đó cũng là hướng phát triển bền vững mà nhiều thị trường đá quý trên thế giới đang theo đuổi", bà Nguyễn Thị Thu Hương nhấn mạnh.