Tôi cầm 200.000 đồng không đủ đi chợ mỗi ngày

Mớ rau muống từng bán 8.000 đồng nay có lúc lên tới 15.000 đồng, cùng một khoản tiền đi chợ nhưng lượng đồ tôi mua về ngày càng ít đi.

Tôi vẫn giữ thói quen đi chợ gần như mỗi ngày. Cách đây vài năm, khoảng 200.000 đồng có thể đủ cho một ngày bữa cơm gia đình khá đầy đặn: ít thịt, chút cá, vài loại rau, thêm trái cây. Mọi thứ vừa vặn, tôi không phải đắn đo quá nhiều trước mỗi lựa chọn.

Nhưng vài năm trở lại đây, cảm giác ấy thay đổi rõ rệt. Cùng một giỏ hàng quen thuộc, số tiền tôi phải bỏ ra luôn cao hơn trước. Mớ rau muống từng quanh mức 8.000-10.000 đồng nay có lúc lên tới 15.000 đồng. Những loại rau gia vị tưởng như rất nhỏ như hành, rau thơm, dưa chuột... cũng không còn rẻ như trước. Thịt lợn, thịt bò, cá, hải sản... gần như không món nào đứng giá trong thời gian dài. Cùng một khoản tiền như cũ, nhưng lượng đồ tôi mang về ngày càng ít đi.

Một tô bún, một bát phở giá bây giờ cũng cao hơn vài nghìn đồng. Ly cà phê không còn là 20.000-25.000 đồng như trước, mà đã tăng lên 35.000-40.000 đồng. Cước xe công nghệ cũng nhích lên, phí giao hàng tăng, giá gửi xe cũng không còn như cũ. Ngay cả những khoản tưởng nhỏ như giặt ủi, cắt tóc, hay một buổi tập gym, một lớp kỹ năng cho con... cũng đều đang điều chỉnh theo hướng đi lên.

Thực tế, thu nhập trên danh nghĩa của tôi vẫn tăng, nhưng tốc độ tăng đó không đủ để theo kịp chi phí sinh hoạt đang tăng mạnh ở hầu hết các nhóm hàng thiết yếu. Lương có thể nhích lên, nhưng khi giá cả mọi thứ quanh mình cùng vọt lên nhanh hơn, thì cảm giác dư dả vẫn là điều xa xỉ. Càng ngày, tôi càng phải tính toán kỹ hơn cho những điều vốn dĩ rất cơ bản - một bữa ăn đủ đầy cho gia đình.

>> Quán phở tăng 10 K theo giá xăng, giờ nhất quyết không giảm

Tôi từng nghe một người bạn làm nhân viên văn phòng chia sẻ rằng trước đây, mỗi ngày ăn sáng và uống cà phê chỉ khoảng 70.000 đồng. Bây giờ, con số ấy đã tiến sát 100.000 đồng, thậm chí cao hơn nếu chọn những quán quen. Nếu nhân lên 20-22 ngày làm việc, khoản tăng đó đã là gần một triệu đồng mỗi tháng chỉ riêng cho một thói quen buổi sáng. Và đó mới chỉ là một lát cắt rất nhỏ trong toàn bộ bức tranh chi tiêu, còn ăn trưa, đi lại, tiền điện nước, điện thoại, mua sắm... - những khoản phát sinh không thể tránh.

Một điểm khác ít được để ý là mức tăng giá trong thực tế không diễn ra theo từng đồng lẻ. Rất hiếm khi một quán ăn tăng 1.000-2.000 đồng. Thay vào đó, mức điều chỉnh thường rơi vào những con số "tròn": 5.000 đồng, 10.000 đồng, thậm chí cao hơn. Chính cách "làm tròn" này khiến tỷ lệ tăng thực tế cao hơn nhiều so với cảm giác khi nhìn số tuyệt đối. Một tô bún tăng từ 40.000 lên 50.000 đồng về bản chất, đó là mức tăng 25%.

Với các gia đình trẻ, giai đoạn hiện tại thường là thời điểm áp lực chồng lên nhau. Họ vừa bắt đầu xây dựng sự nghiệp, vừa phải ổn định cuộc sống, vừa lo tích lũy tài sản. Một bên là tiền thuê nhà hoặc khoản vay mua nhà dài hạn. Một bên là chi phí nuôi con, học hành, y tế. Xen giữa là những khoản chi tưởng nhỏ nhưng lặp lại mỗi ngày: ăn uống, đi lại, điện nước, internet, xăng xe. Trong điều kiện đó, chỉ cần giá cả tăng nhẹ ở nhiều nhóm hàng cùng lúc, khả năng tích lũy gần như bị thu hẹp ngay lập tức.

Không ít người trẻ từng nói với tôi rằng họ đã phải hoãn mua nhà, lùi kế hoạch sinh thêm con, hoặc cân nhắc lại việc đổi công việc dù có cơ hội tốt hơn. Không phải vì họ thiếu động lực, mà vì bài toán chi tiêu hàng tháng trở nên mệt mỏi hơn trước. Tại các đô thị lớn, một căn hộ nhỏ hoặc phòng trọ có chất lượng tương đối tốt đều có giá thuê cao hơn đáng kể so với trước dịch Covid-19. Không ít gia đình phải dành từ 25-40% thu nhập chỉ để chi trả cho nơi ở. Giấc mơ mua nhà ngày càng trở nên xa vời với nhiều người trẻ khi giá bất động sản tăng nhanh hơn tốc độ tăng thu nhập.

Mỗi khi giá cả tăng, giải pháp thường được nhắc tới đầu tiên là tăng lương. Tuy nhiên, tăng lương không phải chiếc đũa thần có thể giải quyết mọi vấn đề. Nếu năng suất lao động không tăng tương ứng, việc tăng lương quá nhanh đôi khi lại tạo áp lực khiến giá cả tiếp tục leo thang. Do đó, bài toán cần được giải quyết từ nhiều phía.

Không riêng Việt Nam, nhiều nền kinh tế trên thế giới cũng từng đối mặt với áp lực chi phí sinh hoạt tăng cao. Tại nhiều nước phát triển, giá nhà ở và chi phí giáo dục đã trở thành chủ đề được thảo luận trong nhiều năm. Một số quốc gia đã triển khai các chương trình hỗ trợ thuê nhà, phát triển nhà ở xã hội hoặc trợ cấp trực tiếp cho các hộ gia đình có thu nhập thấp. Nhiều nước cũng đầu tư mạnh vào giáo dục công lập và y tế công để giảm áp lực chi tiêu của người dân.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc kiểm soát lạm phát là cần thiết nhưng chưa đủ. Điều quan trọng hơn là bảo vệ sức mua thực tế của người lao động. Người dân cần cảm nhận rằng thu nhập của họ đang tăng nhanh hơn chi phí sinh hoạt. Chỉ khi đó niềm tin tiêu dùng mới được củng cố và nền kinh tế mới có thể phát triển ổn định trong dài hạn.

Vũ Thị Minh Huyền