Tiến sĩ toán gốc Nga biến AI thành 'cỗ máy in tiền'

Tiến sĩ toán Alex Gerko nắm lợi thế trong ngành tài chính nhờ xây dựng hệ thống AI có khả năng phân tích lượng lớn dữ liệu từ nhiều năm trước.

Gerko, sinh năm 1979, lấy bằng cử nhân, thạc sĩ và tiến sĩ tại Đại học Quốc gia Moskva, cùng hai bằng thạc sĩ ở các trường kinh tế của Nga. Ông bắt đầu sự nghiệp tài chính ở ngân hàng Deutsche Bank, trước khi tham gia lĩnh vực giao dịch ngoại tệ rồi chuyển đến sống tại Anh từ năm 2006 và nhập quốc tịch.

Tháng 1/2015, Gerko thành lập và nắm giữ 75% cổ phần tại XTX Markets, công ty sử dụng thuật toán AI tự phát triển để giao dịch chênh lệch giá thị trường giữa các nền tảng. Doanh thu của họ tại Anh năm ngoái đạt 5,3 tỷ USD, tăng trưởng 44% so với một năm trước đó. Lợi nhuận cũng tăng 33%, lên mức 2,3 tỷ USD, trở thành một trong những công ty thu lợi cao nhất trong lĩnh vực giao dịch thuật toán. Con số này chưa tính đến chi nhánh của công ty tại Singapore, vốn đạt doanh thu ngang ngửa với trụ sở Anh.

Các đối thủ trong ngành như Citadel Securities và Jane Street đạt doanh thu cao hơn, nhưng cần hàng nghìn nhân viên, thay vì 250 người như XTX. Công ty cũng không có nhà đầu tư bên ngoài, đồng nghĩa toàn bộ lợi nhuận dành cho một nhóm nhỏ cổ đông trong XTX. Gerko cũng nằm trong nhóm tỷ phú giàu nhất ở Anh, với tài sản ước tính 12 tỷ USD.

Alex Gerko tại trụ sở công ty. Ảnh: XTX

Theo WSJ, trong năm nay, XTX dự kiến vận hành trung tâm dữ liệu đầu tiên trong số 5 cơ sở triển khai ở Phần Lan, mở rộng năng lực xử lý lượng lớn dữ liệu tài chính và huấn luyện các mô hình AI để dự đoán biến động giá thị trường.

Công ty tự xây dựng tổ hợp có trị giá hơn một tỷ USD, thay vì thuê năng lực tính toán từ doanh nghiệp công nghệ - cách tiếp cận thường thấy trong ngành tài chính. Điều này giúp họ duy trì chi phí đào tạo mô hình AI tương đối rẻ, giữa lúc cơn sốt AI đòi hỏi ngày càng nhiều năng lực xử lý dữ liệu trên toàn thế giới.

Đây là cuộc đua mới trong lĩnh vực vốn cạnh tranh gay gắt. Cách đây nhiều năm, các doanh nghiệp giao dịch điện tử đã xây dựng những mạng lưới vô tuyến nhanh nhất để có thể thực thi lệnh giao dịch trong vài mili giây. Hiện nay, khi gặp giới hạn về vật lý, họ dần chuyển sang phát triển những phương thức thông minh hơn. Gerko được coi là người dẫn đầu xu thế dịch chuyển sang AI trong ngành giao dịch tài chính.

"Các công ty cố gắng nhảy cóc, vượt qua nhau bằng cách hành động ngày càng nhanh. Chúng tôi quyết định đứng ngoài cuộc chơi đó", Gerko nói với sinh viên trong một hội thảo hồi năm 2019.

XTX đặt trụ sở tại Khu Tri thức ở London, gần nhiều văn phòng của tập đoàn công nghệ hàng đầu như Google, Meta. Trong công ty trưng bày bản sao kích thước thật của khoang chỉ huy Apollo 11 và một máy mã hóa Enigma được Đức chế tạo từ năm 1943.

Không có nhân viên nào của XTX làm việc như người giao dịch truyền thống. Họ không quyết định tài sản nào cần mua đi bán lại, mà giám sát hàng loạt thuật toán dùng mô hình học sâu để dự báo biến động giá trên thị trường sau từ vài giây cho đến vài giờ. Nhiều giao dịch của XTX xoay quanh chiến lược sẵn sàng mua bán tài sản và thu chênh lệch, số khác tập trung phát hiện những khác biệt so với quy luật thị trường và đánh cược mức giá sẽ nhanh chóng trở lại bình thường.

Trung tâm dữ liệu đầu tiên của XTX tại Phần Lan. Ảnh: XTX

Mỗi ngày, doanh nghiệp này giao dịch lượng tài sản, như cổ phiếu, ngoại tệ và tiền kỹ thuật số, có trị giá trung bình 250 tỷ USD. Các nguồn tin am hiểu vấn đề tiết lộ XTX gần đây mở rộng sang giao dịch điện năng.

Để huấn luyện mô hình dự báo, XTX sử dụng khoảng 25.000 chip AI, phần lớn do Nvidia sản xuất. Trung tâm dữ liệu đầu tiên ở Phần Lan có diện tích bằng ba sân bóng đá, trong khi cơ sở thứ hai gần hoàn thiện và dự kiến hoạt động từ năm 2027. Phần Lan được chọn vì thời tiết mát mẻ, hỗ trợ quá trình giải nhiệt cho hệ thống.

"Cách tiếp cận của họ dường như là dồn toàn lực vào canh bạc AI", Agustin Lebron, nhà nghiên cứu tại công ty giao dịch EquiLibre Technologies ở Cộng hòa Czech, cho hay.

Các cựu nhân viên kể với WSJ rằng Gerko là nhà quản lý rất sâu sát với hoạt động trong công ty, luôn xuất hiện trên các kênh Slack với hình đại diện là nhân vật trong phim hoạt hình Rick and Morty. Hình ảnh mới đây được đổi thành Thanos, nhân vật phản diện trong loạt phim Avengers.

Điệp Anh tổng hợp