Tái cấu trúc các chương trình khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia

Bộ Khoa học và Công nghệ đang hoàn thiện Đề án tái cấu trúc các chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia, giai đoạn 2026-2035, mục tiêu tập trung nguồn lực, làm chủ công nghệ lõi.

Tại cuộc họp chiều 11/8 về Đề án Tái cấu trúc các chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026-2035, Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu rà soát, tinh gọn các nhiệm vụ.

Ông yêu cầu xử lý triệt để những tồn tại trước đây, bao quát đầy đủ các hoạt động, từ nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo, đặc biệt là thương mại hóa.

Phó thủ tướng đề nghị tái cấu trúc toàn bộ các chương trình đã được Chính phủ và các bộ, ngành phê duyệt. Những chương trình không đáp ứng mục tiêu, tiêu chí sau tái cấu trúc sẽ không tiếp tục phê duyệt, nhằm tránh lãng phí nguồn lực.

Với các chương trình đang triển khai, Bộ Khoa học và Công nghệ được giao phối hợp với các bộ, ngành, đánh giá kỹ tình hình thực hiện, sự cần thiết và phương án tổ chức sao cho hiệu quả.

Phó thủ tướng cũng yêu cầu chuyển tiêu chí đánh giá từ phương thức kiểm soát đầu vào sang quản lý hiệu quả đầu ra. Tiêu chí đánh giá phải được xây dựng cho từng nhiệm vụ và nhóm chương trình; các chương trình được quản lý tập trung trên nền tảng số, đồng thời phân công rõ trách nhiệm. Bộ Khoa học và Công nghệ được giao hoàn thiện Đề án, theo hướng phục vụ các chiến lược quốc gia, thúc đẩy tăng trưởng và phát triển đất nước.

Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng phát biểu chỉ đạo tại hội nghị ngày 11/8. Ảnh: Gia Huy

Bộ Khoa học và Công nghệ được giao chủ trì xây dựng Đề án "Tái cấu trúc các chương trình KHCN và đổi mới sáng tạo quốc gia giai đoạn 2026- 2035" (Đề án).

Báo cáo tại hội nghị, Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho biết, giai đoạn 2016-2025, hệ thống chương trình khoa học công nghệ quốc gia là công cụ chủ yếu để Nhà nước triển khai các định hướng ưu tiên. Tuy nhiên, hệ thống hiện hành, với các chương trình, nhiệm vụ phân mảnh, dàn trải, chưa trở thành công cụ giải quyết những mục tiêu phát triển lớn của đất nước.

Theo Thứ trưởng, việc xác định nhiệm vụ còn thiên về đề xuất từ dưới lên, chưa hình thành chuỗi liên thông từ nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, phát triển công nghệ đến đổi mới sáng tạo và thương mại hóa. Vai trò của doanh nghiệp còn hạn chế; trong khi cơ chế điều phối giữa các chương trình và bộ, ngành chưa đủ mạnh.

Theo đó Đề án tái cấu trúc dự kiến tổ chức các chương trình nghiên cứu thành 6 nhóm, gồm nghiên cứu cơ bản; chương trình trọng điểm quốc gia; chương trình quốc gia đặc biệt và công nghệ chiến lược; đổi mới sáng tạo quốc gia; phát triển tiềm lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia; chuyển đổi số quốc gia.

Trong đó, nhóm nghiên cứu cơ bản tập trung tạo tri thức mới và nền tảng khoa học. Nhóm chương trình trọng điểm quốc gia giải quyết các bài toán lớn, liên ngành, có tác động đến phát triển kinh tế - xã hội và quản trị quốc gia. Nhóm chương trình quốc gia đặc biệt và công nghệ chiến lược tập trung làm chủ, phát triển, thử nghiệm, ứng dụng và thương mại hóa công nghệ lõi, công nghệ chiến lược.

Ba nhóm còn lại hướng tới hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới và ứng dụng công nghệ; phát triển nhân lực chất lượng cao, tổ chức nghiên cứu mạnh và hạ tầng kỹ thuật; phát triển công nghệ số, hạ tầng dữ liệu, nền tảng số dùng chung và các giải pháp phục vụ Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số và quản trị số.

Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định báo cáo tại cuộc họp, Ảnh: Gia Huy

Theo Đề án, việc phân nhóm nhằm định hướng ưu tiên, tập trung nguồn lực, theo dõi, đánh giá và điều phối ở quy mô quốc gia, nhưng không làm thay đổi loại hình chương trình, thẩm quyền phê duyệt, cơ quan chủ trì, cơ chế quản lý và trách nhiệm tổ chức thực hiện từng chương trình.

Đề án đặt mục tiêu 100% chương trình được theo dõi, đánh giá trên nền tảng số; làm chủ công nghệ lõi và hình thành tối thiểu 20 sản phẩm trọng điểm quốc gia và sản phẩm công nghệ chiến lược vào năm 2030. Đến năm 2035, hoàn thiện và thương mại hóa quy mô công nghiệp tối thiểu 50 sản phẩm có sức cạnh tranh quốc tế.

Hết năm 2025, cả nước có 42 chương trình cấp quốc gia, triển khai khoảng 4.800 nhiệm vụ, với tổng kinh phí từ ngân sách nhà nước gần 17.000 tỷ đồng. Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, các chương trình đã duy trì năng lực nghiên cứu của Việt Nam, phát triển đội ngũ khoa học.

Kết quả các chương trình cũng được ghi nhận với trên 6.670 công bố quốc tế thuộc WoS/Scopus, tạo ra gần 200 sáng chế, sở hữu trí tuệ, hơn 450 công nghệ, quy trình; trên 170 thiết bị, máy móc và gần 70 sản phẩm được thương mại hóa hoặc ứng dụng thực tế.

Trọng Đạt