Quan hệ Việt - Ấn: Bứt phá trong hợp tác khoa học - công nghệ

Lịch trình dày đặc tại đây - từ rung chuông khai mạc Sàn Giao dịch chứng khoán quốc gia Ấn Độ, tiếp lãnh đạo bang Maharashtra, gặp doanh nghiệp đến dự Diễn đàn doanh nghiệp hai nước - phản ánh quyết tâm tạo đột phá trong hợp tác thực chất ngay sau khi hai nước nâng tầm quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện tăng cường.

Tiềm lực khoa học - công nghệ Ấn Độ

Những ai đã xem Ba chàng ngốc - bộ phim nổi tiếng của Ấn Độ - sẽ nhớ hình ảnh những sinh viên dám phá vỡ lối mòn, chọn sáng tạo và tri thức làm kim chỉ nam. Bộ phim không chỉ truyền cảm hứng, mà còn phản ánh thực tế phát triển của Ấn Độ hôm nay.

Năm 2025, Ấn Độ xếp thứ 38 toàn cầu về Chỉ số Đổi mới sáng tạo (GII), thứ 6 thế giới về số lượng đăng ký sáng chế và bảo hộ sở hữu trí tuệ. Quốc gia đông dân nhất thế giới hiện có hơn 230.000 công ty khởi nghiệp được công nhận, trong đó có hơn 66 "kỳ lân" (start-up được định giá từ 1 tỉ USD trở lên).

New Delhi đặt mục tiêu có thêm ít nhất 10 "kỳ lân" trong năm 2026, củng cố vị trí thứ ba và thu hẹp khoảng cách với Trung Quốc (nước đứng thứ hai).

Nền tảng cho những tham vọng đó là sáng kiến Quỹ Nghiên cứu đổi mới và sáng tạo (RDIF) được khởi xướng từ tháng 7-2025 với kinh phí hơn 10 tỉ USD trong 6 năm. Các lĩnh vực ưu tiên bao gồm công nghệ lượng tử, trí tuệ nhân tạo (AI), robot, công nghệ sinh học, y tế, không gian và kinh tế số - tất cả đều phục vụ mục tiêu lớn hơn: đưa Ấn Độ trở thành quốc gia phát triển vào năm 2047 (Viksit Bharat@2047).

Nhà cựu ngoại giao Ấn Độ D.B.Venkatesh Varma nhìn nhận đây không đơn thuần là bài toán kinh tế: "Chủ quyền công nghệ không phải là món quà được người khác ban tặng, mà là sản phẩm của năng lực quốc gia trong việc khai thác lợi ích từ hợp tác với bên ngoài".

Dư địa hợp tác còn rất lớn

Trong suốt chuyến thăm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh Việt Nam xác định khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là công cụ hỗ trợ phát triển mà phải trở thành động lực chính.

Với Ấn Độ, nền tảng tin cậy chính trị vững chắc giữa hai nước là cơ sở để hai bên tiến xa hơn trong các lĩnh vực công nghệ cao và chiến lược như bán dẫn, AI và chuyển đổi số.

"Chúng ta hoàn toàn có thể đẩy mạnh và khai phá các lĩnh vực hợp tác có khả năng bổ trợ cho nhau, thúc đẩy trụ cột hợp tác chiến lược về khoa học, đổi mới sáng tạo không chỉ ở cấp định hướng mà ngay tại cấp thực thi, thông qua việc xác định rõ các lĩnh vực mũi nhọn và mô hình triển khai; thiết lập các chương trình hợp tác giữa các trung tâm nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp, gắn với đào tạo và dịch chuyển nguồn nhân lực chất lượng cao giữa hai nước" - Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định.

Theo TS Lê Thị Hằng Nga (Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và châu Phi, Viện hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), hợp tác khoa học - công nghệ đã là một trong những trụ cột song phương kể từ khi hai nước nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện năm 2016.

"Từ năm 2020, Đại sứ quán Việt Nam tại Ấn Độ đã có một cán bộ toàn thời gian phụ trách thúc đẩy lĩnh vực này", bà Nga dẫn chứng.

Giới quan sát cho rằng việc Việt Nam đẩy mạnh hợp tác khoa học - công nghệ với các nước nằm trong nỗ lực bảo đảm tự chủ chiến lược.

Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại Hội đồng Các vấn đề thế giới của Ấn Độ ngày 6-5 về mô hình "đồng nghiên cứu, đồng phát triển, đồng sản xuất" phản ánh cách tiếp cận đó: tạo ra sản phẩm công nghệ mang thương hiệu chung, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu - bởi khi lợi ích cân bằng thì hợp tác mới bền vững.

Chuyến thăm Sàn Giao dịch chứng khoán quốc gia Ấn Độ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng mang ý nghĩa vượt ra ngoài nghi lễ ngoại giao thông thường.

Chủ tịch sàn giao dịch Srinivas Injeti tin tưởng giai đoạn tiếp theo của quan hệ Việt - Ấn sẽ được thúc đẩy không chỉ bởi thương mại mà còn bởi các dòng vốn, đồng thời cho biết sàn này sẵn sàng hỗ trợ Việt Nam phát triển thị trường vốn và chào đón doanh nghiệp Việt tìm kiếm cơ hội tiếp cận nguồn vốn tại Ấn Độ.

Trong kỷ nguyên công nghệ bùng nổ, quốc gia nào chậm nâng cao năng lực khoa học - công nghệ sẽ bị "khóa" ở nấc gia công, còn doanh nghiệp nào thiếu vốn dài hạn sẽ hụt hơi trên đường đua đổi mới.