Nhìn lại 45 ngày đêm 'đưa các anh trở về' từ công viên Lê Thị Riêng

Khởi nguồn từ những mảnh thông tin rời rạc của vài bức ảnh nhuốm màu thời gian, những ký ức mờ nhạt của các nhân chứng, đến nay sau hơn một tháng 227 bộ hài cốt liệt sĩ được tìm thấy dưới lòng đất tại công viên Lê Thị Riêng. 

Phía sau từng bộ hài cốt được tìm thấy là mệnh lệnh từ trái tim, từ chỉ đạo của Thủ trưởng Bộ Tư lệnh Quân khu 7 và Thủ trưởng Bộ tư lệnh TP.HCM xuyên suốt chiến dịch: "Phải làm việc với tinh thần trọn nghĩa vẹn tình nhất, quyết không để sót bất kỳ đồng đội nào dù là mảnh xương vụn nhỏ nhất".

Cùng Tuổi Trẻ nhìn lại hành trình 45 ngày 'đưa các anh trở về' tại công viên Lê Thị Riêng.

- Từ hồ sơ do Kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng và cộng sự cung cấp, trong đó, việc đối chiếu 3 bức ảnh lịch sử vô giá (chụp 3 em nhỏ bên rãnh mộ) kết hợp cùng ảnh vệ tinh đã trở thành "chìa khóa" giúp khoanh vùng chính xác khu vực nghi vấn. 

Đây là những bức ảnh ghi lại khoảnh khắc các chiến sĩ hy sinh trong cuộc Tổng tiến công nổi dậy Tết Mậu Thân được chôn cất tập thể tại Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán (nay là công viên Lê Thị Riêng).

- Ngày 21-5: Ban Chỉ đạo quốc gia ban hành công văn chỉ đạo TP.HCM khảo sát, xác minh thông tin và tổ chức hội thảo.

- Ngày 31-5, Cơ quan Thường trực Bộ Tư lệnh TP.HCM cùng các nhân chứng trực tiếp đã tiến hành khảo sát thực địa, bước đầu nhận định có cơ sở tồn tại rãnh mộ tập thể.

- Ngày 1-6, các lãnh đạo Thành ủy, UBND và Bộ Tư lệnh TP.HCM tiếp tục tổ chức đoàn khảo sát trực tiếp tại công viên Lê Thị Riêng cùng các nhân chứng.

- Ngày 4-6, Cơ quan Thường trực Bộ Tư lệnh TP.HCM gặp Hòa thượng Thích Lệ Trang thu thập thêm nhiều thông tin giá trị về các liệt sĩ hy sinh năm 1968.

- Ngày 8-6, Hội thảo cấp quốc gia do Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà chủ trì đã được tổ chức.

TP.HCM xây dựng kế hoạch 4 giai đoạn tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

- Ngày 15-6, Ban Chỉ đạo 515 TP.HCM phối hợp cùng các đơn vị chuyên môn dùng radar xuyên đất khảo sát 3 điểm, phát hiện cấu trúc địa tầng bất thường tại khu vực A và B.

- Ngày 23-6, lực lượng tiến hành đào thăm dò tại điểm A. Sau 2 ngày, phát hiện một rãnh dài 25m, rộng 3m cùng 5 bộ hài cốt, tăng võng và xương vụn, được nhận định là rãnh mộ số 3.

- Ngày 2-7, kế hoạch tìm kiếm chính thức được triển khai với sự tăng cường lực lượng từ Quân khu 7.

- Ngày 6-7, lễ triển khai tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại sân phía trước Nhà truyền thống công viên văn hóa Lê Thị Riêng.

- Từ đó đến nay: Hàng ngàn khối đất tại khu A và khu B được đào xới, tìm thấy tổng cộng 227 bộ hài cốt liệt sĩ tính đến ngày 7-8.

Tìm kiếm, quy tập tại các khu vực có mộ liệt sĩ. Các hài cốt và di vật được bốc dỡ tỉ mỉ để bảo toàn hiện trạng tối đa.

Các chuyên gia pháp y và lực lượng y tế tiến hành làm sạch, phân loại và đánh giá tình trạng hài cốt. Những mẫu sinh phẩm tốt nhất (thường là răng hoặc xương còn giữ được cấu trúc) được tách chiết, đánh mã số định danh độc lập. Các mẫu có thể lấy ở khu vực tìm kiếm, quy tập hoặc các nghĩa trang liệt sĩ.

Các mẫu sinh phẩm được bảo quản nghiêm ngặt và chuyển về các trung tâm giám định ADN tuyến Trung ương. Tại đây, công nghệ giải trình tự gen hiện đại sẽ phác họa bản đồ di truyền của từng liệt sĩ. Dữ liệu này sau đó được số hóa và đưa vào Ngân hàng ADN liệt sĩ chưa xác định danh tính.

Thu thập mẫu ADN từ các thân nhân, khi có kết quả trùng khớp sẽ công bố.

Theo báo cáo mới nhất của Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Tư lệnh TP.HCM, trong ngày 8-8 đã phát hiện, quy tập thêm 18 bộ hài cốt liệt sĩ tại Khu B (Công viên Lê Thị Riêng) gồm 16 bộ hài cốt riêng lẻ và 2 bộ hài cốt tại 1 vị trí mộ tập thể. Như vậy, lũy kế từ ngày 23-6 đến hết ngày 8-8, lực lượng làm nhiệm vụ đã phát hiện, quy tập 245 bộ hài cốt liệt sĩ, gồm 217 bộ hài cốt riêng lẻ và 28 bộ hài cốt tại 7 vị trí mộ tập thể.