Người mẹ Việt tại Úc vứt đòn roi để dạy con bằng cái ghế tự ngẫm

Thật buồn khi đòn roi như cách xả stress, giải tỏa tâm lý của chính người lớn chứ không phải giáo dục con trẻ. Tâm sự của một người mẹ Việt sinh và nuôi dạy con ở Úc.

Tuổi thơ tôi cũng bị đòn 

Nhớ hồi nhỏ, tôi cũng thi thoảng bị đòn roi của mẹ, lúc vì nghịch thiệt, lúc bị oan. Mẹ chỉ cho một roi quắn mông răn đe, sau đó mẹ vẽ một vòng tròn bằng phấn sát tường bắt tôi đứng vào đó đến mỏi chân. 

Thừa lúc mẹ không để ý, tôi thò chân ra ngoài khều viên phấn vẽ cái vòng tròn rộng ra và thế là ngồi xuống mà đảm bảo vẫn trong "vòng kim cô". Mẹ thấy, mắng nhẹ rồi quay đi tủm tỉm cười và ... tha bổng.

Hơn 40 năm trước, giáo viên tiểu học ai cũng có roi. Tôi cũng từng chịu oan ức, bị đánh roi vào bàn tay lúc bắt đầu lớp 1, và hơn chục bạn cũng bị đòn. Cái roi của cô Ch. chủ nhiệm dài nửa mét.

Chịu đòn oan, tôi chỉ bặm môi rồi về nhà òa khóc tức tưởi, nhất quyết không chịu đi học nữa. Hỏi ngọn ngành, mẹ lên trường nói chuyện với hiệu trưởng. Cô hiệu trưởng xuống tận lớp kiểm tra và cô Ch. thừa nhận đánh tay học trò.

Cô Ch. xin lỗi mẹ tôi và tôi ngay tại cửa lớp có sự chứng kiến của hiệu trưởng. Cô Hồng, hiệu trưởng nhỏ nhẹ nhưng nghiêm khắc, không chấp nhận hành vi phản giáo dục. Đó là năm 1981, Trường cấp 1-2 Nguyễn Gia Thiều, TP.HCM. 

Mẹ không nói nhiều nhưng đã dạy tôi một bài học: con hư thì dạy con thẳng lại, con oan thì phải biết bảo vệ con mình.

Giáo dục không nước mắt

Đến khi tôi thành mẹ, đi qua tuổi ấu thơ và trưởng thành cùng các con nơi đất khách quê người, mới thấy các con sống trong môi trường giáo dục rất khác: Không roi vọt, không quát mắng. Thật ra cũng có nước mắt đấy, nhưng nước mắt từ sự thấu hiểu, sẻ chia của người lớn và trẻ nhỏ. Quyền trẻ em được tôn trọng và bảo vệ khá tốt ở Úc.

Trẻ em ở Úc đi học, dù độ tuổi nào cũng được chăm sóc và bảo vệ bằng luật pháp. Ngay cả cha mẹ chăm sóc con không đúng cũng sẽ bị ra tòa, tù như chơi.

Nhớ cách đây chục năm, có cô chở con nhỏ trong xe. Cô ghé máy rút tiền tự động bên vỉa hè, suy nghĩ giản đơn là rút xong thì quay ra xe và cô vẫn nhìn thấy xe cùng bé.

Nhưng với luật pháp Úc thì không bình thường. Người mẹ trẻ ấy phạm luật an toàn cho trẻ vì để trẻ trong xe không có người giám hộ. Rủi cho cô ta hôm đó bị cảnh sát bắt giữ và phạt, không thể biện hộ. 

Vùng tôi ở cũng vậy, theo luật bang Queensland, trẻ dưới 12 tuổi không được ở nhà một mình. Bởi vậy, vợ chồng bị ốm vào viện, hay đi công việc đều phải "xách" tụi nhỏ đi cùng hoặc gửi nhà người quen.

Chưa hết, đừng nặng tay với con. Tụi nhỏ có thể gọi cảnh sát đến hoặc "mời trà" phụ huynh tại đồn. Trẻ cũng có thể báo nhà trường, và nhà trường có toàn quyền can thiệp hành vi phụ huynh với con trẻ nếu chúng bị xâm hại về thể chất lẫn tinh thần.

Tôi từng nghe chuyện dở khóc dở cười của một gia đình bạn gốc Hy Lạp, có con gái 13 tuổi. Một thứ Hai đẹp trời, người mẹ nhận điện thoại yêu cầu đến gặp hiệu trưởng gấp. Cô tất tả lái xe lên trường, được mời vào phòng gặp hiệu trưởng và cả cô con gái yêu quý của mình.

Vị hiệu trưởng chậm rãi hỏi cô bé có dấu hiệu bị bạo hành. Người mẹ thảng thốt như trên trời rơi xuống vì gia đình họ hạnh phúc, vui vẻ. Chuyện bạo hành đâu ra?

Hiệu trưởng chỉ vết trầy xước, bầm tím trên tay, chân cô bé. Hóa ra cô bé nghỉ cuối tuần, chạy nhảy trên thành hồ bơi nhà và trượt ngã. Hôm sau bé đi học, giáo viên thấy vết tích trên cơ thể mới gặng hỏi, cô bé diễn kịch khóc thút thít, nói dối "cho vui", không ngờ lại lớn chuyện.

Dạy con bằng "cái ghế tự ngẫm"

Một số gia đình Việt hay châu Á sang định cư vẫn còn "gia phong" dạy con bằng "quy tắc bàn tay". Nhưng bọn trẻ mới sang cũng sớm được dạy phải tự biết bảo vệ bản thân ngay ngày đầu mới đến trường. Chúng gọi cảnh sát.

Quy tắc và luật pháp đi một đường thẳng cùng nhau. Xã hội, nhà trường và gia đình sống cùng quy tắc và luật pháp đó. Nhắc lại bài học của cha mẹ tôi ngày xưa: Con hư thì dạy con, con bị oan thì phải bảo vệ con. Lúc con trai tôi 14 tháng tuổi, bắt đầu đi nhà trẻ và hay khóc lúc mới đến trường. 

Một buổi sáng, tôi đưa con vào lớp trao tận tay cô và bé lại khóc. Cửa kính nên bước ra ngoài rồi, tôi vẫn thấy bên trong. Ngay khoảnh khắc đó, tôi đọc được khuôn miệng cô bảo mẫu hét vào mặt con mình dù cô vẫn bế bé trên tay: "Im ngay!" (Shut up!).

Lập tức, tôi trở vô, đón bé từ tay bảo mẫu, nhắc với cô rằng thái độ không đúng với con trẻ, và yêu cầu nói chuyện với giám đốc. Cô bảo mẫu phải nghỉ làm ngày hôm đó, trường cũng mời tôi vài lần để xin lỗi và đề nghị không thưa kiện. Tôi yêu cầu trung tâm chấn chỉnh thái độ chăm trẻ của nhân viên và không thưa kiện tiếp.

Tôi nghĩ rằng chẳng đứa trẻ nào lớn lên mà tự khắc ngoan. Do giáo dục mà ra cả. Giáo dục ở nhà, ở trường và xã hội. Kỷ luật vợ chồng tôi hay áp dụng là "cái ghế tự ngẫm" (Thinking Chair), hoặc "khoảng im lặng" (Quiet Time). 

Khi con sai gì đó, tôi yêu cầu con thực hiện một trong hai điều trên trong khoảng thời gian quy định, sau đó nghe con trình bày và con nghe lời giảng giải của cha mẹ. Cũng nói thật, áp dụng luôn "kỷ luật" này cho vợ chồng để giữ hòa khí bền vững, hạnh phúc là rất hiệu quả.

Kỷ luật đó không chỉ rèn con mà rèn cả phụ huynh: các bên cần sự bình tâm cho cảm xúc tức thời lắng xuống, để có cơ hội nhận thức rõ nguyên nhân, hậu quả việc mình làm mà sửa sai. 

Bây giờ các con tôi đã đến tuổi teen làm "xoắn não" cha mẹ đủ chuyện. Nhưng giải pháp bình an nhất của gia đình tôi vẫn là đối thoại. Đối thoại và tâm sự cùng con khi cảm xúc đã lắng xuống, các con nghe sẽ thẩm thấu tốt hơn. Cũng đôi khi chỉ cần nói "ba mẹ không hài lòng với thái độ và hành động của con", sau đó là một sự im lặng. 

Sự "im lặng" của cha mẹ lại là "âm thanh" hay nhất để con phải suy nghĩ mà sửa mình...