Ngoại trưởng Mỹ: Nghị quyết Hormuz là phép thử với LHQ

Ngoại trưởng Rubio nói rằng dự thảo nghị quyết do Mỹ đề xuất về Hormuz sẽ là phép thử với LHQ, kêu gọi Nga và Trung Quốc không phủ quyết.

Các thành viên Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc hôm 5/5 bắt đầu thảo luận kín về dự thảo nghị quyết liên quan eo biển Hormuz do Mỹ soạn thảo cùng Arab Saudi, Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Kuwait và Qatar.

"Không ai muốn thấy dự thảo này lại bị phủ quyết, chúng tôi đã có một số điều chỉnh nhỏ về ngôn ngữ. Tôi không chắc liệu điều đó có giúp dự thảo tránh bị phủ quyết hay không. Đây thực sự là phép thử đối với chức năng hoạt động của Liên Hợp Quốc", Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói với phóng viên tại Nhà Trắng.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tại Nhà Trắng ngày 5/5. Ảnh: AFP

Theo bản dự thảo mà Reuters tiếp cận được, nghị quyết lên án "các hành động vi phạm lệnh ngừng bắn" mà Iran bị cáo buộc, cũng như "những động thái và đe dọa liên tục nhằm đóng cửa, cản trở hoặc áp phí" đối với quyền tự do hàng hải qua eo biển Hormuz.

Nghị quyết cũng yêu cầu Iran lập tức chấm dứt các cuộc tập kích, công bố vị trí bãi thủy lôi và không cản trở hoạt động rà phá mìn. Dự thảo cũng có điều khoản kêu gọi Tehran hợp tác với Liên Hợp Quốc để thiết lập hành lang nhân đạo qua eo biển, do hoạt động vận chuyển hàng viện trợ, phân bón và các hàng hóa thiết yếu khác đang bị gián đoạn.

Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc sẽ báo cáo lại trong vòng 30 ngày về mức độ tuân thủ, Hội đồng Bảo an sẽ họp để xem xét các bước tiếp theo, bao gồm khả năng áp đặt trừng phạt nếu Iran không thực thi nghị quyết.

"Tất cả những gì chúng tôi yêu cầu là Liên Hợp Quốc lên án hành vi này, kêu gọi Iran ngừng đánh chìm tàu, gỡ bỏ thủy lôi và cho phép viện trợ nhân đạo được lưu thông", ông Rubio nói.

Ngoại trưởng Mỹ cho biết đã trao đổi với Nga và Trung Quốc rằng nghị quyết được thông qua và Iran chịu áp lực sẽ có lợi cho họ, bởi không quốc gia nào muốn thấy các tuyến đường biển quốc tế, đặc biệt là eo biển Hormuz, bị đóng cửa, gây hỗn loạn kinh tế cho hàng chục quốc gia trên thế giới.

Tàu kéo Iran đang di chuyển gần một tàu neo đậu ở eo biển Hormuz ngày 4/5. Ảnh: AFP

Một nghị quyết tương tự từng bị Moskva, Bắc Kinh phủ quyết chỉ vài giờ trước khi lệnh ngừng bắn giữa Washington và Tehran được công bố ngày 8/4.

Nga và Trung Quốc khi đó cho rằng nghị quyết như vậy sẽ hợp pháp hóa cuộc tấn công toàn diện vào Iran. Đại sứ Nga Vasily Nebenzya cảnh báo nghị quyết sẽ "tạo tiền lệ nguy hiểm" đối với luật pháp quốc tế và các nỗ lực gìn giữ hòa bình nếu được thông qua.

Dự thảo mới đã tránh sử dụng trực tiếp cụm từ "cho phép sử dụng vũ lực", nhưng vẫn đặt trong khuôn khổ Chương VII của Hiến chương Liên Hợp Quốc, cho phép Hội đồng Bảo an áp dụng những biện pháp từ trừng phạt đến hành động quân sự.

Các nhà ngoại giao cho biết Mỹ hy vọng nhanh chóng hoàn tất thảo luận, hướng tới đưa ra dự thảo cuối cùng vào ngày 8/5 và tiến hành bỏ phiếu đầu tuần tới.

Phái bộ Trung Quốc tại Liên Hợp Quốc cho biết đang "trong quá trình xem xét" dự thảo, trong khi phái bộ Nga chưa lên tiếng.

Phát ngôn viên Liên Hợp Quốc Stephane Dujarric cho biết ông không có thẩm quyền bình luận về dự thảo, nhưng nhấn mạnh "rõ ràng chúng tôi muốn tuyến đường biển quốc tế được mở một cách an toàn và khôi phục quyền tự do hàng hải vốn có ý nghĩa sống còn đối với thế giới".

Vị trí eo biển Hormuz. Đồ họa: Guardian

Căng thẳng leo thang hôm 4/5, khi Mỹ tuyên bố đã phá hủy 6 xuồng Iran và tên lửa Iran tấn công một cảng dầu của UAE, diễn ra sau khi Washington triển khai chiến dịch "Dự án Tự do" nhằm dẫn đường cho tàu hàng đi qua eo biển Hormuz.

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 5/5 thông báo dừng chiến dịch theo đề xuất của Pakistan và các nước khác, trong nỗ lực nhằm đạt thỏa thuận với Iran.

Mỹ cũng chia sẻ với các đối tác đề xuất thành lập liên minh hàng hải đa quốc gia mới mang tên Cơ chế Tự do Hàng hải (MFC), nhằm xây dựng cấu trúc an ninh hậu xung đột cho Trung Đông và mở lại eo biển Hormuz khi tình hình ổn định.

Một số quốc gia cho biết mọi sứ mệnh cần có sự ủy quyền của Liên Hợp Quốc, trước khi những nước này xem xét khả năng triển khai lực lượng tham gia.

Huyền Lê (Theo Reuters)