Ngại ở cùng gia chủ, lao động chọn giúp việc theo giờ

Trở lại Hà Nội ba năm trước, bà Quyên chọn dọn nhà theo giờ thay vì ở toàn thời gian với gia đình chủ như nhiều năm trước, thu nhập lại không thua kém.

17h, bà Quyên trở về phòng trọ sau ba tiếng dọn nhà trong một chung cư ở phía tây Hà Nội. Đường sá hầm hập hơi nóng phả lên muốn lả người. Công việc trong ngày kết thúc với hai ca dọn dẹp tổng cộng sáu tiếng.

Người phụ nữ hơn 50 tuổi, quê vùng bán sơn địa ở Bắc Giang cũ, trở lại Hà Nội đi dọn nhà theo giờ qua lời giới thiệu của người cháu họ. Người thuê đa phần là các gia đình trẻ, có con nhỏ ở chung cư. Ban đầu chỉ vài nhà, sau người này giới thiệu người kia tạo cho bà một tệp khách hàng cố định.

"Công việc dễ chịu hơn nhiều so với giúp việc trọn thời gian ở cùng nhà chủ", bà nói.

12 năm trước, bà Quyên lần đầu lên Hà Nội làm giúp việc cho một gia đình có con nhỏ. Mức lương 4 triệu đồng cho người làm trọn ngày từ trông trẻ 9 tháng tuổi đến dọn nhà cửa, nấu cơm. Không lương tháng 13, không tiền mua quần áo, được nghỉ dịp Tết Nguyên đán. Khoản tăng thêm duy nhất người giúp việc nhận được là 200.000 đồng, vừa đủ tiền vé hai chiều xe tuyến Hà Nội - Bắc Giang.

Bà nhớ vợ chồng chủ dễ tính, không bao giờ gây khó dễ bởi nhà cửa luôn được dọn dẹp chỉn chu. Nhưng bà ngoại ở cùng thường xét nét, có lần khóa cửa để người giúp việc với đứa trẻ trong nhà. "Có lẽ họ nghĩ mình là người ở nên muốn đối xử thế nào cũng được", bà Quyên từng nghĩ. Bà tủi thân nhưng không nói ra lời, bởi cần tiền để nuôi con trai út đang học phổ thông. Nhưng một lần nhà chủ chập điện suýt cháy, bà sợ, xin nghỉ việc sau một năm cố bám trụ.

Bà Quyên về quê chăm lợn gà, đi phụ hồ, bóc gỗ, làm đủ việc để tích cóp cho tuổi già không hưu trí. Trở lại Hà Nội, bà quyết định chọn làm giúp việc theo giờ bởi không muốn phụ thuộc hoàn toàn vào gia đình chủ.

Bà Quyên dọn nhà cho một gia đình ở chung cư phía tây Hà Nội. Ảnh: Phong Linh

Lựa chọn của những lao động như bà Quyên không phải cá biệt. Thay vì làm giúp việc gia đình và ở cùng chủ nhà, một bộ phận đang chọn làm dọn dẹp theo giờ, nhận việc theo buổi, ca 2-3 tiếng hoặc sáng đi tối về. Họ ngoài thu nhập còn muốn chủ động về đời sống riêng.

Nhu cầu này cũng hiện rõ ở những người từng có công việc ổn định. Tại Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, bà Hằng, 55 tuổi, ngồi trước bàn nghe nhân viên công ty chuyên cung cấp dịch vụ nhà sạch tư vấn công việc và mức lương. Bà từng làm việc trong một công ty quốc doanh chuyên về xây dựng và mới nghỉ hưu cuối năm ngoái.

Xoay sở với khoản hưu trí trong khi con út vẫn đi học, bà Hằng ưu tiên chọn làm giúp việc theo ca với mong muốn làm như khung giờ hành chính, về trước 16h để lo cơm nước. Bà hỏi kỹ lương tháng 13, chế độ nghỉ lễ Tết trước khi cài ứng dụng để được hướng dẫn các thao tác thử nhận ca, đăng ký giờ làm.

Sự phát triển của các nền tảng trung gian, chuyên cung ứng dịch vụ cũng khiến mô hình thay đổi, từ một người một nhà sang một người nhiều nhà, chủ động chọn giờ, làm theo ca. Một số công ty dịch vụ tìm kiếm ứng viên là nữ giới từ 18 đến 55 tuổi. Nhiều người chạm tuổi nghỉ hưu cũng chọn làm theo giờ để có thêm thu nhập mà không muốn gắn mình với một công việc toàn thời gian.

Hồng Nhung, nhân viên tư vấn một công ty chuyên về dịch vụ nhà sạch - nơi được giới thiệu tạo việc làm cho hơn 3.000 lao động giúp việc tại bốn tỉnh thành, cho biết có nhiều loại hình lẫn ca làm việc tùy chọn cho ứng viên. Trong đó dọn nhà chia làm ba ca, mỗi ca 4 tiếng, người làm rảnh giờ nào đăng ký giờ đó, phù hợp với nhu cầu chủ nhà mong muốn.

Thu nhập bình quân mỗi ca theo tháng trên 6 triệu đồng, ngoài ra có thưởng chuyên cần khi đạt số giờ nhất định. Chi phí môi giới công ty trực tiếp thỏa thuận với chủ nhà, tiền công người làm hưởng. Dịch vụ này tuyển "từ sinh viên đến trung niên" miễn là nhanh nhẹn, biết dùng điện thoại thông minh. Độ tuổi 60 dành cho ca làm cố định từ 8h đến 17h mỗi ngày, ít phải di chuyển nhiều địa điểm.

Nhung cho biết những người đi làm hai ca mỗi ngày tương đương 8 tiếng, nếu có nhu cầu thì công ty hỗ trợ đóng bảo hiểm xã hội. Nhưng chính sách không bắt buộc vì đơn vị này "chỉ cung cấp dịch vụ" và người làm là đối tác giúp việc. Ưu điểm công việc, điều kiện đi làm đơn giản nên thu hút ứng viên, ngày nào cũng có người ứng tuyển, Nhung cho biết.

Người đi tìm việc xem video hướng dẫn trên ứng dụng chuyên về giúp việc, dọn nhà khi nghe tư vấn tại Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội. Ảnh: Hồng Chiêu

Từ thực tế tư vấn, bà Nguyễn Thị Hiền, Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, nhận thấy xu hướng tìm công việc liên quan giúp việc, dọn nhà đang có sự thay đổi khá rõ. Người tìm việc hiện nay, đặc biệt nhóm lớn tuổi từng làm văn phòng, tạp vụ hoặc dịch vụ khác thường chọn làm khoảng thời gian cố định trong ngày thay vì ở cùng chủ nhà. Công việc theo giờ, bán thời gian ngày càng được quan tâm.

Ở chiều ngược lại, nhiều gia đình sống ở chung cư cũng chỉ muốn thuê người trong một số giờ nhất định. Nhà cần người ở toàn thời gian thường chăm người ốm hoặc người cao tuổi. Mức thu nhập của người làm việc theo giờ không thấp quá so với người làm toàn thời gian, trong khi hình thức này lại đáp ứng được nhu cầu đôi bên. Bà Hiền cho biết với trường hợp cần việc ngay, trung tâm thường kết nối tới các đơn vị cung ứng dịch vụ uy tín để được đào tạo và bố trí công việc.

Nhiều năm nhìn lại, bà Quyên thấy chế độ cho người giúp việc trọn thời gian với gia đình giờ đã cải thiện, lương tăng gấp 2-2,5 lần. Nhưng nếu chọn lại, bà vẫn lựa làm theo giờ. Tiền công mỗi giờ dọn dẹp 80.000 đồng và tăng gấp đôi vào mùa lễ Tết hoặc cuối năm. Bà thường nhận các ca với tổng thời gian 6-8 tiếng mỗi ngày bởi "có tuổi rồi, không cần tham việc". Nhưng lịch ít khi trống, chỉ cần người làm có đủ sức.

Khu đô thị đông người trẻ cư trú, nhiều căn hộ thường được cho thuê hoặc rao bán. Với những căn dạng này, bà dọn dẹp trọn vẹn trong ngày và không nhận thêm ca khác. Những gia đình phần lớn là người trẻ, có nhà nuôi con nhỏ ngỏ lời làm toàn thời gian nhưng bà từ chối.

Công việc cho bà Quyên sự chủ động mà một người đi làm muốn có. Nhà có việc gấp, giỗ chạp, bà tự bắt xe về khi đã hẹn lại lịch dọn nhà với người thuê. Nhưng công việc nào cũng có những góc khuất. Tiền ăn, thuê trọ mỗi tháng dao động 3- 4 triệu đồng chiếm một phần thu nhập. Cơm nước, ốm đau tự lo - những điều mà nếu ở cùng gia chủ, bà sẽ không phải tự cáng đáng.

"Lựa chọn nào cũng có cái được cái mất, quan trọng là mình phù hợp với cái gì thì chọn và chấp nhận cái đó", bà cười, xòe đôi tay đầy vết chai, ám mùi cao su vì đeo găng tay và tiếp xúc với hóa chất lâu ngày.

Hồng Chiêu