48 minutes ago
3
Ngày 7.8, Thổ Nhĩ Kỳ, Ả Rập Xê Út và Pakistan thông báo vừa ký kết hiệp ước phòng thủ chung với tên gọi Hiệp ước quốc phòng Mecca.
Cấu trúc an ninh mới ở Trung Đông
Đây có thể xem là một bước tiến mở rộng của Thỏa thuận phòng thủ chung chiến lược (SMDA) được Ả Rập Xê Út và Pakistan ký kết hồi tháng 9.2025.
SMDA định nghĩa "bất kỳ sự xâm lược nào chống lại một trong 2 quốc gia" là "sự xâm lược chống lại cả hai". Định nghĩa này gần như lặp lại Điều 5 trong Hiến chương NATO. Vì thế, SMDA được xem như bắt đầu mở ra mô hình NATO ở khu vực Trung Đông - Ả Rập. Vừa qua, viện dẫn thỏa thuận này khi cuộc chiến Iran bùng nổ, Pakistan đã điều động nhiều chiến đấu cơ cùng 13.000 binh sĩ đến Ả Rập Xê Út để giúp Riyadh phòng thủ trước các đòn tấn công từ Tehran.
Từ trái qua: Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan, Thái tử Ả Rập Xê Út Mohammed bin Salman và Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif gặp nhau tại Mecca (Ả Rập Xê Út) vào ngày 7.8
Ảnh: AFP
Trong khi đó, về Hiệp ước quốc phòng Mecca, 3 bên ký kết dường như tỏ ra thận trọng về việc truyền đi thông điệp. Cụ thể, qua những thông tin được công bố chính thức thì chưa rõ mức độ mà hiệp định bắt buộc các thành viên phải bảo vệ các đối tác khác tham gia hiệp định như thế nào trong trường hợp bị tấn công. Tuy nhiên, nếu Hiệp ước quốc phòng Mecca có quy định tương tự như Điều 5 - Hiến chương NATO, thì Ả Rập Xê Út lẫn Pakistan hay Thổ Nhĩ Kỳ đối mặt nguy cơ phải "động binh" nhiều hơn vì cả 3 nước này những năm qua đều trải qua các cuộc xung đột. Cụ thể, Ả Rập Xê Út vừa qua trở thành mục tiêu tấn công của Tehran khi Iran bị Mỹ và Israel tấn công. Pakistan thì cách đây chưa lâu đã nổ ra xung đột với Afghanistan. Còn Thổ Nhĩ Kỳ cũng thường xuyên đụng độ với các lực lượng người Kurd.
Tuy nhiên, 3 quốc gia này lại có thể bổ khuyết mạnh mẽ cho nhau: Pakistan có quân đội dày dạn kinh nghiệm và sở hữu vũ khí hạt nhân; Thổ Nhĩ Kỳ - một thành viên của NATO - có nhiều ưu thế về công nghệ máy bay không người lái hàng đầu thế giới cùng nhiều thành tựu về vũ khí; Ả Rập Xê Út thì có nguồn tài chính mạnh mẽ.
Chính vì thế, Hiệp ước quốc phòng Mecca đang tạo ra một liên minh mới đầy quyền lực giữa khu vực đang có nhiều sự cạnh tranh quân sự mà nổi bật là giữa Israel và Iran. Điều này đồng nghĩa với việc một trục an ninh mới đang hình thành, có thể khiến cho Israel và UAE cũng sớm thắt chặt hợp tác quân sự.
Mỹ giảm quyền lực
Việc Ả Rập Xê Út tham gia Hiệp ước quốc phòng Mecca cùng Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ là chỉ dấu cho thấy Riyadh không muốn lệ thuộc hoàn toàn vào sự bảo trợ quốc phòng từ Mỹ. Vừa qua, dù ban đầu không hề tham gia cùng Mỹ tấn công Iran, Ả Rập Xê Út vẫn bị Tehran tấn công, đồng nghĩa với việc Washington đã không đảm bảo sự an toàn cho Riyadh. Không riêng gì Ả Rập Xê Út, Qatar cũng rơi vào hoàn cảnh không được Mỹ đảm bảo an toàn. Tháng 9.2025, Israel tấn công một nhóm đàm phán của Hamas bên trong Qatar. Sau vụ việc, Washington không phản ứng gì, nên dẫn đến các nước này trong khu vực bị đe dọa bởi từ chính Israel - một đồng minh thân cận của Mỹ, chứ không phải những đối thủ như Iran. Vụ việc khiến cho nhiều đồng minh Ả Rập của Mỹ lo ngại về nguy cơ từ các hoạt động ngày càng khó kiểm soát của Israel.
Không những vậy, cuộc chiến Iran đang đào sâu thêm bất đồng giữa chính các đồng minh của Mỹ ở khu vực. Trong phân tích gửi đến Thanh Niên, TS Ian Bremmer, nhà khoa học chính trị và là Chủ tịch Eurasia Group (Mỹ) - đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, chỉ ra rằng các nước ở khu vực Trung Đông - Ả Rập đang chia thành 2 phe. Phe thứ nhất là liên minh các quốc gia thuộc dòng Abraham, với Israel và UAE là nòng cốt, gắn bó chặt chẽ với Washington. Phe thứ hai là liên minh Hồi giáo được xây dựng xung quanh các nước Hồi giáo dòng Sunni như Thổ Nhĩ Kỳ, Ả Rập Xê Út, Pakistan.
Theo TS Bremmer, cả 2 phe trên đều xem Iran là mối đe dọa, nhưng trái ngược về chiến lược đối phó. Cụ thể, liên minh Hồi giáo muốn cân bằng sức mạnh với Iran, tuy cần răn đe Tehran nhưng phải duy trì kênh ngoại giao để đạt được thỏa hiệp. Ngược lại, phe Israel và UAE thì xem Iran là kẻ thù thường trực cần phải đối đầu trực diện. Không chỉ vậy, liên minh Hồi giáo ngày càng đoàn kết chống lại điều mà họ cho là quyền lực không bị kiểm soát của Israel từ Gaza và bờ Tây đến Syria, Li Băng.
Sự rạn nứt này khiến cho tính kết nối giữa các đồng minh của Mỹ ở khu vực ngày càng suy yếu, vô hình trung làm giảm sút ảnh hưởng của Washington tại Trung Đông - Ả Rập.
