5 hours ago
2
Trường tiểu học Nguyễn Thái Sơn (phường Xuân Hòa, TP.HCM) linh hoạt tận dụng khu vực nhà ăn, nhà xe để tạo không gian cho học sinh tham gia các môn năng khiếu, thể dục thể chất… - Ảnh: NHƯ HÙNG
Giữa tháng 4-2026, phóng viên Tuổi Trẻ đến quan sát tiết học giáo dục thể chất tại một số trường học ở TP.HCM. Tại Trường THPT Võ Thị Sáu (phường Gia Định, TP.HCM), trong sân trường học sinh các khối 10, 11, 12 thay nhau học đá cầu, cầu lông, bóng rổ...
Để xe là hết chỗ học
Thầy giáo Trịnh Hoàng Quân - Hiệu trưởng - thông tin trường có gần 2.600 học sinh với 59 lớp. "Diện tích trường nhỏ, để xe là hết chỗ học thể dục. Làm sao vừa có nơi để xe cho học sinh vừa có tập thể dục thể thao là bài toán khó của trường nhiều năm qua" - ông Quân cho biết.
Trong khi đó, giáo viên N.T.K. (dạy thể dục ở phường Thủ Đức) nói thật khó để dạy hiệu quả trong khuôn viên chật hẹp. Thầy này dẫn chứng với nội dung nhảy xa - chạy bền, giáo viên phải truyền được kiến thức của các động tác, nắm kỹ thuật chạy đà giậm nhảy trên không và tiếp đất. Còn ném bóng cần nắm kỹ thuật bốn bước, ném bóng đi xa và giữ thăng bằng sau khi ném; hay chạy bền là chạy trên địa hình tự nhiên, học trò chỉ cần hiểu được kỹ thuật cơ bản là hoàn thành.
Thầy K. nói: "Chuẩn bị một tiết dạy chỉ cần giáo án, còi, tranh ảnh về động tác bổ trợ. Còn học sinh trang phục gọn gàng, giày tập... Trường có gì thì vận dụng đó. Ngoài ra không cần yêu cầu nào khác cũng như không có phòng tập đa năng.
Giáo viên tự liệu tính toán, học sinh đúng là cũng không hứng thú nhiều. Tôi có nhiều năm dạy thể dục nhưng thừa nhận đây là tiết học nghĩa vụ để hoàn thành các môn trong hệ thống học tập chung".
Thầy giáo Nguyễn Đình Đảo - Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Hữu Thọ (phường Xóm Chiếu) - cho biết theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, bộ môn thể dục thể chất lựa chọn các môn như bóng rổ, cầu lông, bóng chuyền, bóng đá...Trường có gần 2.200 học sinh.
"May mắn của trường chúng tôi là giáo viên thể chất có chuyên môn đầy đủ năm môn. Các em được lựa chọn thoải mái, đi theo lớp. Ngoài chương trình đó, học sinh của trường lựa chọn các môn thể thao khác.
Các em trong trường chọn nhiều môn bóng bàn. Đây là môn không mất sức, luyện mắt nhìn, dẻo dai... nên nắm được sở thích, nhà trường đầu tư 15 bàn. Đây là tự chọn năng khiếu, học theo chương trình nhà trường, mức phí 80.000 đồng/tháng", ông Đảo thông tin.
Diện tích trường nhỏ, để xe là hết chỗ học thể dục. Làm sao vừa có nơi để xe cho học sinh vừa có tập thể dục thể thao là bài toán khó của trường nhiều năm qua.
Ông Trịnh Hoàng Quân (Hiệu trưởng Trường THPT Võ Thị Sáu, phường Gia Định, TP.HCM)
Khó đáp ứng môn tự chọn
Tuy nhiên, nhìn nhận bức tranh chung về thể dục thể chất, thầy Đảo thẳng thắn nhìn nhận tiếng là môn thể dục tự chọn nhưng "o ép học sinh vào môn trường chỉ đáp ứng được".
Ông Đảo giải thích: "Đa số các môn học sinh tự chọn, nhà trường làm sao có thể đáp ứng đầy đủ kỹ thuật của bộ môn. Trường nào may mắn lắm sẽ có diện tích để làm sân bóng cỏ nhân tạo, sân bóng chuyền. Có trường tận dụng sân chào cờ làm sân thể thao và ngược lại... Đa số diện tích sân không có, khó đẩy mạnh tinh thần phát triển thể dục thể thao".
Tương tự, thầy giáo Nguyễn Xuân Đắc - Hiệu trưởng Trường THCS Hoàng Hoa Thám (phường Tân Bình) - thừa nhận lâu nay nhà trường luôn đẩy mạnh thể dục thể chất nhưng cũng khó thực hiện cho đạt được tinh thần là phát huy năng lực thể chất học sinh.
Ông Đắc nói: "Học sinh chọn môn thể dục nhưng có nơi trường có giáo viên dạy môn nhảy xa lại thiếu giáo viên dạy môn cầu lông, buộc học sinh phải chọn môn mình không muốn chọn. Chưa kể cơ sở vật chất chưa đầy đủ.
Cái khó nhất là cần không gian luyện tập. Những trường có sẵn không gian mà lại thiếu sân tập, dụng cụ luyện tập sơ sài với các môn nhảy xa, nhảy cao, ném bóng, chạy ngắn... gây nhàm chán với học sinh và phát triển chiều sâu thể dục thể thao".
Trong khi đó, thầy giáo Đinh Hữu Đắc - Hiệu trưởng Trường tiểu học Nguyễn Thái Sơn (phường Xuân Hòa, TP.HCM) - cho hay ngôi trường mình giữa trung tâm TP là trường học hạnh phúc vì có sân chơi cho học sinh. Theo ông Đắc, xung quanh các lớp học của trường là khoảng sân rộng, chia ra nhiều khu vực gắn với các bộ môn thể thao học đường.
"Quyết định cho việc phát triển thể dục thể thao học đường là sân bãi, dụng cụ, cơ sở vật chất, kể cả con người phải là những giáo viên có chuyên môn, những huấn luận viên chuyên nghiệp.
Trường chúng tôi may mắn có sân trường lớn nhưng lại thiếu hồ bơi, trong khi các trường khác có điều kiện có hồ bơi trong tổ chức dạy luyện bơi lội. Mỗi trường có mỗi lợi thế, mỗi khó khăn riêng nhưng nhìn chung không gian lớn là thuận tiện cho việc học thể dục. Các trường ở trung tâm TP luôn bị hạn chế do diện tích" - ông Đắc đánh giá.
Nhiều trường làm tốt dù điều kiện sân bãi khó khăn
Một lãnh đạo Sở GD-ĐT TP.HCM đánh giá về sân bãi có khó khăn nhất định nhưng các trường vẫn phải đảm bảo tiết giáo dục thể chất cho học sinh. Ngoài ra, hiện tại các trường phát triển câu lạc bộ (CLB) thể dục thể thao học đường như erobic, vovinam, cờ vua, cờ tướng, bóng chuyền, bóng ném... đăng ký trên nhu cầu lựa chọn của học sinh.
"Tôi biết có trường làm rất tốt dù điều kiện sân bãi khó khăn. Có trường dùng khu bếp học đá cầu, bóng bàn; có trường tận dụng nhà xe dựng trụ làm sân bóng rổ khi không có xe... Ở đây tôi muốn nhấn mạnh sự linh hoạt, tận dụng sân trường thành sân đa năng.
Theo chỉ đạo của sở, CLB thể dục thể thao để phát triển năng khiếu, hướng học sinh đi vào sở trường, từ đó bồi dưỡng thêm thi tuyển, quận, TP. Nếu các trường chỉ tổ chức CLB chỉ để có chỗ trông coi học sinh chờ phụ huynh đến đón là không được. Phải có quan điểm đúng thì CLB mới phát triển năng khiếu, sở trường, rèn luyện sức khỏe học sinh", vị này nói.
Học sinh Trường tiểu học Lê Đức Thọ (phường An Hội Đông, TP.HCM) thích thú với các bộ môn thể thao tự chọn như bơi lội, bóng đá - Ảnh: NHƯ HÙNG
Thay đổi cách tiếp cận: xem thể dục là nền tảng phát triển con người
Theo chuyên gia giáo dục Tô Thụy Diễm Quyên, thực tế tại nhiều trường học, học sinh ít hứng thú với môn thể dục chính khóa nhưng lại tích cực với các môn tự chọn như bóng đá, bóng rổ hay nhảy hiện đại.
Điều này theo bà Quyên, không phải vì các em lười vận động mà vì cách dạy hiện tại chưa tạo được động lực và ý nghĩa. Minh chứng là những trường phổ thông mạnh về thể thao vì có nhân sự giỏi, có tâm vẫn làm cho hoạt động thể thao của trường phát triển mạnh mẽ.
Ở nhiều quốc gia như Mỹ, giáo dục thể chất được tổ chức theo hướng mở và đa dạng. Trong trường phổ thông, học sinh không chỉ học các bài tập cơ bản mà còn được lựa chọn môn thể thao yêu thích như bóng rổ, bơi lội, điền kinh hoặc fitness.
Đặc biệt, hệ thống câu lạc bộ và đội tuyển thể thao sau giờ học rất phát triển. Học sinh có thể tham gia thi đấu giữa các trường, thậm chí nhận học bổng nếu có năng lực. Chính môi trường này khiến thể thao trở thành một phần hấp dẫn của đời sống học đường chứ không phải nghĩa vụ.
"Trong khi đó tại Việt Nam, môn thể dục vẫn mang tính đồng loạt, nội dung ít thay đổi, thiếu sự lựa chọn và cá nhân hóa. Cơ sở vật chất hạn chế càng làm giảm trải nghiệm học tập. Vì vậy việc học sinh chán thể dục thực chất là phản ứng dễ hiểu trước một môn học chưa đủ hấp dẫn" - bà Quyên nói.
Việc nhiều trường linh hoạt tận dụng không gian như nhà ăn hay sân nhỏ để tổ chức hoạt động, bà Quyên đánh giá là giải pháp tạm thời hợp lý.
"Tuy nhiên nếu muốn thay đổi bền vững, cần một cách tiếp cận mới xem thể dục là nền tảng phát triển con người, thiết kế chương trình có phần tự chọn, đánh giá theo tiến bộ cá nhân và xây dựng hệ sinh thái thể thao học đường. Khi học sinh được vận động trong môi trường phù hợp, các em không chỉ khỏe mạnh hơn mà còn phát triển kỷ luật, tinh thần đồng đội và sự tự tin - những năng lực thiết yếu trong xã hội hiện đại", bà Quyên nhấn mạnh.
