Mở cửa thị trường giao dịch carbon

Thị trường tín chỉ carbon toàn cầu được dự báo tăng trưởng mạnh, đạt quy mô khoảng 24 tỉ USD vào năm 2030. Việc vận hành thí điểm sàn giao dịch carbon, tiến tới vận hành chính thức là bước đi quan trọng giúp Việt Nam kết nối các dự án giảm phát thải trong nước với nhu cầu tín chỉ trên thị trường quốc tế.

Có thể thí điểm ngay trong tháng 6-2026

Ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, cho biết cục được lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN-MT) giao làm đầu mối phối hợp với Bộ Tài chính và các đơn vị liên quan triển khai sàn giao dịch carbon. Theo Nghị định 29/2026, việc vận hành sàn giao dịch carbon có sự tham gia của nhiều bên, gồm: cơ quan quản lý nhà nước, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, các ngân hàng và công ty chứng khoán.

Về một số đầu việc đã triển khai, ông Quang thông tin Bộ NN-MT đã ban hành thông tư quy định về hệ thống đăng ký quốc gia đối với hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cũng ban hành quy chế giám sát giao dịch carbon.

Bên cạnh đó, về hạ tầng kỹ thuật, Bộ NN-MT cơ bản hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu đăng ký hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon. Hệ thống đã được phê duyệt mức độ an toàn thông tin và sẵn sàng vận hành, các đơn vị liên quan cũng đã tiến hành kiểm thử kỹ thuật đối với hệ thống giao dịch. Công tác tập huấn, nâng cao năng lực cho doanh nghiệp (DN) tham gia thị trường carbon cũng đang được triển khai...

"Tuy nhiên, hiện còn một số nội dung kỹ thuật cần hoàn thiện, chẳng hạn quy chế vận hành giao dịch thị trường carbon và việc cấp phép cho các công ty chứng khoán tham gia thị trường. Nếu các thủ tục còn lại được hoàn tất đúng tiến độ, việc vận hành thí điểm sàn giao dịch carbon trong nước có thể được triển khai trong tháng 6-2026, mở ra thêm công cụ thị trường phục vụ mục tiêu giảm phát thải và chuyển đổi xanh của Việt Nam" - Phó Cục trưởng Nguyễn Tuấn Quang nhìn nhận.

Theo kế hoạch, sàn giao dịch carbon được thí điểm hoạt động đến hết ngày 31-12-2028 và chính thức vận hành vào năm 2029. Các chuyên gia, DN kỳ vọng từ nay đến năm 2029 sẽ là giai đoạn chuẩn bị các điều kiện cần thiết, cả về mặt thể chế, chính sách cho thị trường hoàn chỉnh. Các yếu tố khác - bao gồm công nghệ, năng lực triển khai, truyền thông và những điều kiện hỗ trợ - cũng cần được đầu tư, hoàn thiện đồng bộ để có thể vận hành thị trường tín chỉ một cách đầy đủ và hiệu quả.

Các ngành phát thải lớn có thể mua tín chỉ carbon thông qua sàn giao dịch để bù đắp lượng phát thải

Đáp ứng yêu cầu cấp thiết

PGS-TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách NN-MT, đánh giá việc hình thành thị trường carbon sẽ mở ra cơ hội lớn cho DN Việt Nam trong bối cảnh các tiêu chuẩn phát triển bền vững trên thế giới ngày càng khắt khe.

Đơn cử, Liên minh châu Âu (EU) đã ban hành nhiều quy định như Chỉ thị báo cáo phát triển bền vững DN (CSRD), Chỉ thị thẩm định trách nhiệm DN về phát triển bền vững (CSDDD) - với yêu cầu DN thực hiện báo cáo và đánh giá tác động phát triển bền vững trên toàn bộ chuỗi cung ứng. Bên cạnh đó, Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và quy định chống phá rừng của EU cũng tác động trực tiếp đến DN xuất khẩu sang thị trường này, nhất là với sản phẩm công nghiệp và nông sản.

Theo PGS-TS Nguyễn Đình Thọ, trong bối cảnh đó, thị trường carbon được xem là công cụ giúp DN tiếp cận nguồn tài chính carbon, tài chính khí hậu để đầu tư chuyển đổi năng lượng, đổi mới công nghệ và giảm phát thải. Thông qua thị trường carbon, DN có thể đưa ra 4 quyết định chiến lược: lựa chọn chuyển đổi sang công nghệ sạch hơn, sử dụng năng lượng hiệu quả hơn để giảm phát thải và tạo ra tín chỉ carbon hoặc mua tín chỉ carbon trong giai đoạn chưa thể chuyển đổi công nghệ; tham gia đấu giá hạn ngạch phát thải trên thị trường; thực hiện giao dịch trực tiếp trên thị trường carbon với các DN khác nhằm đáp ứng nghĩa vụ giảm phát thải; tham gia trên thị trường giao dịch phi tập trung (OTC) để trao đổi hạn ngạch phát thải với các DN thuộc diện quản lý.

Ông Hoàng Anh Dũng, Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn Đầu tư và Thương mại Intraco, chỉ rõ trên thị trường carbon tự nguyện quốc tế, giá tín chỉ carbon của Việt Nam hiện ở mức trung bình thấp. Song, Việt Nam hiện nằm trong nhóm 4 quốc gia có nhiều dự án tín chỉ carbon nhất thế giới, với số lượng dự án và số tín chỉ được tạo ra tương đối lớn. Với việc hình thành sàn giao dịch carbon, trong giai đoạn đầu, các tín chỉ carbon từ lĩnh vực trồng rừng, sản xuất lúa và các dự án nông nghiệp có thể sẽ được ưu tiên đưa vào giao dịch trên thị trường carbon trong nước.

Theo ông Dũng, một trong những thách thức lớn nhất khi vận hành thị trường carbon là bảo đảm sự hài hòa giữa cung và cầu trên thị trường. Về nguồn cung, cần có các dự án chất lượng cao đủ điều kiện tạo tín chỉ carbon theo quy định của Việt Nam. Về phía cầu, các ngành phát thải lớn như thép, xi-măng, nhiệt điện và điện lực sẽ là những đối tượng phải thực hiện nghĩa vụ giảm phát thải hoặc mua tín chỉ carbon để bù đắp lượng phát thải.

Cục Biến đổi khí hậu đề nghị các đơn vị, DN, nhất là những DN có ý định trao đổi quốc tế tín chỉ carbon trên sàn giao dịch tín chỉ carbon, nghiên cứu kỹ Nghị định 112/2026 về chuyển giao quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon để có thể hợp tác trao đổi quốc tế tín chỉ carbon, hướng tới cam kết giảm phát thải của quốc gia và DN. 

ĐƠN VỊ ĐỒNG HÀNH