Mạng lưới người Triều Châu thống trị chợ điện tử lớn nhất thế giới

Trung QuốcTư duy kinh doanh nhạy bén cùng hệ thống tương trợ nội bộ khép kín khiến cộng đồng người Triều Châu thiết lập vị thế áp đảo tại chợ điện tử sầm uất nhất thế giới.

Hoa Cường Bắc được gọi là phố điện tử số một Trung Quốc, cũng là chợ điện tử lớn nhất thế giới với hàng chục tòa nhà nằm trên diện tích 1,45 km2 ở trung tâm thành phố Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông.

Tại đây, khách hàng len lỏi qua những hành lang hẹp như mê cung để tìm kiếm các sản phẩm điện tử từ điện thoại thông minh, máy bay không người lái, robot mới nhất cho đến các tụ điện, điện trở để sản xuất ra thiết bị điện tử.

Thứ nổi bật nhất không phải hàng hóa mà là ngôn ngữ. Các thương nhân ở đây không nói tiếng phổ thông, cũng không nói tiếng Quảng Đông, mà trò chuyện với nhau bằng tiếng Triều Châu.

Chủ một quầy hàng trong chợ điện tử Hoa Cường Bắc đang giới thiệu sản phẩm cho một khách nước ngoài hôm 22/7/2025. Ảnh: Xinhua

Khoảng 70% đến 80% thương nhân ở Hoa Cường Bắc là người gốc Triều Châu, vùng đất nằm ở phía đông tỉnh Quảng Đông. Người Triều Châu nổi tiếng từ lâu ở Trung Quốc với triết lý: "Ở đâu có nước biển, ở đó có người Triều Châu; ở đâu có tiền để kiếm, ở đó có thương nhân Triều Châu".

Hiện có khoảng 15 triệu người Triều Châu sinh sống ở nước ngoài, là nhóm dân tộc lớn nhất trong số các cộng đồng Hoa kiều. Các doanh nhân nổi tiếng như ông trùm bất động sản Lý Gia Thành ở Hong Kong, nguyên chủ tịch tập đoàn điện tử bán lẻ lớn nhất Trung Quốc GOME Hoàng Quang Dụ, nhà sáng lập tập đoàn công nghệ Tencent Mã Hóa Đằng, đều là người gốc Triều Châu.

Làn sóng di cư

Tháng 9/1979, Quảng Đông dời ba nhà máy công nghiệp - quân sự về Thâm Quyến và sáp nhập thành Công ty Điện tử Hoa Cường, tận dụng vị trí giáp Hong Kong cùng mô hình "Tam lai nhất bổ" để khởi động ngành điện tử. Khu công nghiệp phía bắc nhà máy từ đó mang tên "Hoa Cường Bắc".

Khi Thâm Quyến thành Đặc khu Kinh tế (1980) và định hướng Hoa Cường Bắc làm trung tâm công nghiệp điện tử, làn sóng doanh nghiệp quốc phòng, vốn Hong Kong và quốc tế ồ ạt đổ về xây dựng nhà xưởng. Đây cũng là nơi đón làn sóng người Triều Châu đầu tiên đến lập nghiệp nhờ sự đùm bọc, tương trợ mạnh mẽ của đồng hương.

Năm 1986, Thâm Quyến hợp nhất hơn 100 công ty điện tử thành Tập đoàn SEG. Để tháo gỡ rào cản thủ tục phê duyệt và hạn ngạch ngoại tệ, SEG mở chợ linh kiện điện tử đầu tiên tại Hoa Cường Bắc, cho phép giao dịch trực tiếp tự do. Mô hình này mở ra cơ hội vàng cho giới kinh doanh Triều Châu tận dụng mạng lưới thân tộc tại Hong Kong và Đông Nam Á để nhập linh kiện cao cấp cung ứng cho thị trường nội địa.

Đại lộ Thâm Nam, tuyến đường dài 25,6 km chạy theo hướng đông - tây đi qua các quận La Hồ, Phúc Điền và Nam Sơn của Thâm Quyến, vào những năm 1990. Ảnh: VCG

Ngoài ra, họ còn có một nguồn cung kín đáo hơn ngay tại quê hương Triều Châu: trấn Quý Tự - chợ tái chế rác điện tử lớn nhất thế giới thời bấy giờ. Tại đây, rác công nghệ nhập từ nước ngoài được tháo gỡ, "luộc" lại thành chip, điện trở, tụ điện... Khi nguồn cung chính ngạch bị nghẽn, lượng "rác ngoại" tân trang này trở thành phao cứu sinh cho vô số nhà máy.

Tập quán này tạo nên thói quen mua bán ở Hoa Cường Bắc cho đến tận hôm nay: người ta luôn phân biệt giữa hàng "nguyên hộp" (chính hãng, mới) và hàng "rời" (hàng tháo máy, tân trang giá rẻ nhưng độ bền kém hơn).

Sức mạnh của mạng lưới dòng tộc và tín dụng nội bộ

Đến Thâm Quyến, người Triều Châu mang theo cả văn hóa tương trợ, từ cho vay tín dụng nội bộ, tự hòa giải mâu thuẫn cho đến các hội đồng hương. Chỉ cần cất lời nói tiếng Triều Châu, bạn lập tức được coi là "người một nhà".

Ở đây, tình thân và trách nhiệm xóm giềng nhiều khi còn đứng trên cả nguyên tắc kinh doanh. Những thương vụ gấp có thể chốt xong chỉ bằng một lời hứa miệng. Khi gặp khó khăn tài chính, họ dễ dàng vay tiền từ người thân giàu có mà không cần tài sản thế chấp.

Ngoài ra, các thông tin "mật" như biến động giá, hàng tồn xả kho hay những kẻ lừa đảo đều được rỉ tai nhau trên bàn trà, trong quán ăn hay các nhóm chat. Đây là lợi thế cạnh tranh mà một người sinh ra trong gia đình Triều Châu nghiễm nhiên có được, trong khi người ngoài phải mất nhiều năm mới gây dựng nổi.

Chợ Thế giới Điện tử Hoa Cường tại Thâm Quyến ngày 28/5. Ảnh: VCG

Chuyển mình

Cộng đồng người Triều Châu đã làm thay đổi diện mạo văn hóa của Thâm Quyến. Những ngôi làng nông thôn trước đây ở Thâm Quyến giờ trở thành "làng Triều Châu" thu nhỏ, nơi có vô số nhà hàng phục vụ ẩm thực đặc trưng của từng địa phương ở Triều Châu.

Xét cho cùng, đây chính là phiên bản hiện đại của hành trình "đi về vùng biển phía nam" thời trước. Vẫn cậy nhờ mạng lưới người thân và bà con đi trước, nhưng thay vì chọn Bangkok hay Singapore, giới trẻ Triều Châu thời nay chọn Thâm Quyến.

Quầy bán đồ ăn Triều Châu gần Hoa Cường Bắc. Ảnh: Sixth Tone

Hoa Cường Bắc giờ đã hạ nhiệt. Sự bùng nổ của mua sắm online cùng áp lực kẹt xe khiến khu chợ này vắng khách hơn hẳn. Không chịu đứng yên, các thương nhân Triều Châu nhanh chóng nhảy sang làm thương mại điện tử quốc tế như mở gian hàng Amazon và mở rộng sang bán mỹ phẩm, thực phẩm ngoại.

Dù thị trường biến chuyển ra sao, người Triều Châu trong mạng lưới ấy vẫn đang chuyển mình sang các ngành nghề mới, giữ vững truyền thống kinh doanh nhạy bén ở bất kỳ nơi nào.

Hồng Hạnh (Theo Sixth Tone, Guangdong News)