Lấp khoảng trống tiếng Anh học thuật trong đào tạo song ngữ

Từng tự tin giao tiếp tiếng Anh nhưng liên tục hụt hơi khi học Toán, Khoa học bằng tiếng Anh, em Phùng Hoàng Nam Anh chỉ lấy lại tự tin khi được "vá" những lỗ hổng nền tảng kéo dài nhiều năm.

Từng học tiểu học tại một trường công ở TP HCM, Phùng Hoàng Nam Anh (học sinh lớp 6, TP HCM) có nền tảng tiếng Anh giao tiếp khá tốt nhờ học thêm từ sớm. Khi chuyển sang môi trường song ngữ ở bậc học tiếp theo, em nhanh chóng hòa nhập, có thể trò chuyện tự nhiên với giáo viên nước ngoài và tham gia thảo luận nhóm trên lớp.

Tuy nhiên, khó khăn bắt đầu khi các môn Toán và Khoa học bắt đầu sử dụng tiếng Anh như ngôn ngữ chính. Trong nhiều bài kiểm tra, Nam Anh hiểu đề ở mức cơ bản nhưng gặp khó khi phải phân tích dữ kiện, giải thích khái niệm hoặc trình bày tư duy theo ngôn ngữ học thuật. Có thời điểm, em dành nhiều thời gian học thuộc thuật ngữ và làm thêm bài tập để theo kịp chương trình, nhưng kết quả vẫn không cải thiện như kỳ vọng.

"Em có thể giao tiếp tiếng Anh khá tốt, nhưng lại cảm thấy 'mất phương hướng' khi học Khoa học và Toán. Các khái niệm trở nên rời rạc. Em nhận ra có một khoảng cách rất lớn giữa việc trò chuyện bằng tiếng Anh với việc thực sự học tập bằng tiếng Anh", Nam Anh nói.

Ông Nam Nguyễn, Nhà sáng lập của hệ thống giáo dục 8A Dạy Kèm, chia sẻ câu chuyện của Nam Anh khá phổ biến với những học sinh tìm đến trung tâm. Khoảng cách các em cảm nhận được gọi là sự chênh lệch giữa tiếng Anh giao tiếp (conversational fluency) và năng lực học thuật (Academic Literacy). Trong khi kỹ năng đầu giúp học sinh dễ dàng hòa nhập môi trường và duy trì hội thoại, kỹ năng sau mới là công cụ cốt lõi để giải mã, xử lý các khái niệm chuyên ngành như "phương trình bậc hai", "quang hợp" hay "lực ma sát" trong ngữ cảnh học thuật.

"Khi thiếu năng lực học thuật, học sinh sẽ gặp rào cản lớn trong việc đọc hiểu yêu cầu đề bài và tiếp thu kiến thức sâu, dù bề ngoài các em vẫn có vẻ theo kịp chương trình", ông khẳng định.

Ông Nam Nguyễn, Nhà sáng lập của hệ thống giáo dục 8A Dạy Kèm. Ảnh: Nhân vật cung cấp

"Cầu thiếu trụ" trong đào tạo song ngữ

Ông Nam Nguyễn, người có hơn 27 năm hoạt động giáo dục ở Australia và Việt Nam, định nghĩa thực trạng này là "bẫy song ngữ" (Bilingual Trap). Đây là trạng thái học sinh có đủ năng ngữ để giao tiếp thông thường nhưng lại thiếu năng lực sử dụng ngôn ngữ cho các nhiệm vụ tư duy bậc cao. Theo nhà sáng lập 8A Dạy Kèm, dù nhiều trường học nhanh chóng áp dụng chương trình quốc tế để đáp ứng nhu cầu thị trường, cách triển khai đôi khi "đẩy học sinh xuống vùng nước sâu trước khi dạy các em cách bơi".

Qua nhiều năm làm việc trực tiếp với học sinh theo học chương trình Cambridge tại Việt Nam, ông chỉ ra ba điểm đứt gãy mang tính hệ thống. Thứ nhất là việc hòa nhập nhưng không có nền tảng. Học sinh bị đưa thẳng vào học các môn Khoa học hoặc Toán bằng tiếng Anh khi chưa làm chủ được tiếng Anh học thuật.

"Với các em, trở ngại lớn nhất không nằm ở bản thân môn học, mà là bức tường ngôn ngữ chuyên ngành. Đây là vết nứt để lại hậu quả lâu dài nhất vì khi cấu trúc nền tảng đã rỗng, mọi kiến thức xây lên trên đều không vững chắc, dẫn đến những thất bại tích lũy theo thời gian", ông phân tích.

Thứ hai xuất phát từ chương trình học "tua nhanh". Áp lực phải bám theo lịch trình quốc tế cứng nhắc buộc các trường phải chạy nước rút qua giáo trình, không có thời gian quay lại bù đắp lỗ hổng cho học sinh. "Nếu một học sinh bỏ lỡ một khái niệm cốt lõi ở tuần thứ hai, đến tuần thứ năm gần như em đã hoàn toàn mất phương hướng," ông Nam Nguyễn nhấn mạnh.

Thứ ba nằm ở khoảng cách giữa giáo viên và học sinh. Trong khi giáo viên bản địa hiểu phương pháp sư phạm nhưng gặp khó với phong cách Cambridge hoặc tiếng Anh học thuật, giáo viên nước ngoài giỏi ngôn ngữ lại chưa nắm bắt được các rào cản văn hóa, tâm lý và khó khăn học tập đặc thù của học sinh Việt Nam. Hai thế mạnh này thường tồn tại song song, không bổ trợ được cho nhau nhằm giúp học sinh vượt qua rào cản.

Học sinh 8A Dạy Kèm học cùng giáo viên có chứng nhận từ Hiệp hội Gia sư Australia. Ảnh: 8A Dạy Kèm

Ông Nam Nguyễn ví hành trình học tập của học sinh song ngữ hiện tại như một cây cầu thiếu trụ đỡ bên dưới, một cấu trúc có vẻ hoàn chỉnh nhưng tiềm ẩn nguy cơ đứt gãy khi chịu tải trọng lớn hơn ở các cấp học cao. Từ quan sát đó, 8A Dạy Kèm xác định vai trò của mình là một đơn vị hỗ trợ nền tảng, lấp đầy những lỗ hổng và sửa lại những cấu trúc rỗng hệ thống trường học chưa có điều kiện xử lý triệt để.

Phương pháp chuyên biệt

Để giải bài toán này, trung tâm triển khai phương pháp chuyên biệt qua bốn hướng tiếp cận, bắt đầu bằng việc ưu tiên năng lực học thuật (Academic Literacy). Trước khi tiếp cận kiến thức chuyên môn, học sinh được trang bị khả năng đọc hiểu và xử lý ngôn ngữ của môn học, biến tiếng Anh từ một rào cản thành công cụ tư duy để giải mã khái niệm.

Bước thứ hai tạo nên sự khác biệt là quy trình "Kiểm tra sức khỏe học thuật" (Academic Health Check). Quy trình chẩn đoán này được thiết kế riêng cho học sinh từ tiểu học đến THCS, được thiết kế để tìm kiếm nguyên nhân gốc rễ và xác định tiềm năng phát triển học thuật.

"Nếu một học sinh gặp khó với phương trình lớp 8, chúng tôi thường phát hiện nguyên nhân gốc rễ nằm ở một khái niệm Toán lớp 6 từng được giảng giải chưa đầy đủ nhiều năm trước. Chúng tôi quay lại, sửa 'vết nứt' đó rồi mới tiếp tục tiến lên", ông Nam Nguyễn giải thích.

Mô hình "Người phiên dịch logic" (Translators of Logic) là hướng tiếp cận thứ ba của trung tâm. Thay vì chỉ sử dụng giáo viên bản ngữ thuần túy, 8A Dạy Kèm xây dựng đội ngũ cố vấn song ngữ, song văn hóa. "Họ hiểu tư duy của người Việt nhưng đồng thời làm chủ logic phương Tây. Thầy cô có thể giải thích các khái niệm phức tạp bằng những phép so sánh gần gũi với học sinh Việt Nam, giúp các em chuyển từ cách tư duy bằng tiếng Việt sang tư duy dựa trên logic tiếng Anh," ông mô tả.

Cuối cùng là triết lý vận hành "Chậm là nhanh" (Slower is Faster), tập trung hoàn toàn vào sự tinh thông kiến thức. Học sinh chỉ chuyển sang chủ đề mới khi đã thực sự làm chủ và có thể tự giải thích lại nội dung hiện tại. Ông Nam Nguyễn lý giải, việc tiến nhanh một cách hời hợt qua giáo trình chỉ che giấu những "vết nứt" tiềm ẩn. Khi học sinh tiến lên với sự hiểu biết vững chắc, các em không cần phải quay lại khắc phục về sau.

Học sinh học từ những khái niệm cơ bản, cốt lõi để xây dựng nền tảng. Ảnh: 8A Dạy Kèm

Về mặt tiêu chuẩn và chất lượng vận hành, 8A Dạy Kèm hiện là tại Việt Nam được Hiệp hội Gia sư Australia (Australian Tutoring Association) cấp chứng chỉ chất lượng. Trung tâm hiện sở hữu ngân hàng dữ liệu gồm 80.000 câu hỏi, bài tập được xây dựng theo chuẩn Cambridge và chuẩn Mỹ. Để đảm bảo tính cá nhân hóa tối đa cho lộ trình học tập của từng học viên, mỗi lớp học tại đây luôn giới hạn quy mô tối đa 8 học sinh.

Chị Dy Đỗ, có con là Thiên Phúc đang theo học tại 8A Dạy Kèm, chia sẻ khi mới tới trung tâm, bà ấn tượng với bài "Kiểm tra sức khỏe học thuật" (Academic Health Check) tại đây. Chị khẳng định đó là một trải nghiệm rất đáng giá và mở mang góc nhìn. Thay vì chỉ là một bài kiểm tra đầu vào thông thường, đánh giá này giúp xác định chính xác những "vết nứt nền tảng" và điểm mù kiến thức. Theo chị Dy Đỗ, buổi đánh giá cũng giúp phụ huynh hiểu rõ năng lực hiện tại, tiềm năng phát triển học thuật và những kỹ năng con cần cải thiện để theo kịp chương trình học.

"Điểm số của con cải thiện rõ rệt, thái độ học tập của con cũng thay đổi. Con tự tin hơn vì thực sự hiểu được logic vấn đề thay vì chỉ học thuộc kiến thức hay từ vựng", chị nói thêm.

Đối với triết lý học chậm từng gây lo ngại ban đầu do áp lực từ tiến độ nhanh ở trường chính khóa, vị phụ huynh này cho biết thêm, ban đầu bản thân khá lo con sẽ bị chậm hơn so với tiến độ trên trường vì chương trình học ở trường diễn ra rất nhanh và con vẫn phải bám theo lịch học chính khóa.

"Thế nhưng khi thấy con đạt được khả năng làm chủ kiến thức và ngày càng tự tin hơn, tôi nhận ra rằng một nền tảng vững chắc luôn tốt hơn việc học vội vàng", chị nhấn mạnh.

Tương tự Thiên Phúc, sau một thời gian được bù đắp các lỗ hổng kiến thức từ những năm học trước, Nam Anh cho biết tư duy học tập của em thay đổi đáng kể. Nếu trước đây tiếng Anh từng là rào cản khiến em mất tự tin trong các môn học thuật, hiện tại em đã có thể chủ động đọc hiểu tài liệu và tự nghiên cứu.

"Em cảm thấy mình đã có năng lực học thuật tốt hơn nhiều. Tiếng Anh không còn là trở ngại mà trở thành công cụ giúp em hiểu bài và tự học", Nam Anh chia sẻ.

8A Dạy Kèm hợp tác với SatraFoods để học sinh dễ tiếp cận chương trình học hơn. Ảnh: 8A Dạy Kèm

Một điểm chạm thực tế khác của 8A Dạy Kèm là vị trí các cơ sở học tập được bố trí phía trên chuỗi cửa hàng tiện lợi Circle K. Mô hình này nhận được nhiều đánh giá tích cực từ các gia đình nhờ giải quyết tốt bài toán di chuyển và sinh hoạt hằng ngày cho học sinh.

"Tôi thấy rất thuận tiện vì gần nhà và gần trường. Việc đưa đón trở nên dễ dàng hơn, đồng thời đây cũng là môi trường quen thuộc, an toàn và dễ tiếp cận với học sinh. Khu vực này lúc nào cũng có nhiều học sinh qua lại", chị Dy Đỗ cho biết thêm.

Nhật Lệ