Kíp tên lửa Iran trong cuộc đối đầu sinh tử với Mỹ - Israel

Tên lửa đạn đạo là trọng tâm trong chiến dịch trả đũa của Iran, khiến các kíp vận hành là mục tiêu săn lùng hàng đầu của Mỹ - Israel.

Ngay khi xe bệ phóng tên lửa đạn đạo Iran rời chỗ ẩn nấp để di chuyển đến vị trí khai hỏa, khoang lái của nó lập tức trở thành một trong những nơi nguy hiểm nhất thế giới. Nếu kíp vận hành không thể cắt đuôi được các hệ thống trinh sát đối phương, toàn bộ khẩu đội sẽ phải hứng đòn tập kích chỉ sau vài phút.

"Đây là công việc nguy hiểm nhất trên Trái Đất hiện nay. Thời gian sống sót của họ có thể tính bằng ngày, thậm chí là bằng giờ", Farzin Nadimi, chuyên gia về chương trình tên lửa Iran tại Viện Washington ở Mỹ, cho biết.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuần trước khẳng định 80% năng lực phóng tên lửa của Iran đã bị xóa sổ, trong khi IDF cũng tuyên bố đã phá hủy hơn 300 bệ phóng tên lửa của đối phương kể từ đầu xung đột.

Tuy nhiên, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vẫn tiến hành những đợt phóng tên lửa đạn đạo hàng ngày nhằm vào lãnh thổ Israel, các căn cứ quân sự của Mỹ và hạ tầng tại nhiều quốc gia ở Trung Đông.

IRGC hôm 15/3 thông báo đã tiến hành đợt tập kích thứ 54, sử dụng nhiều loại tên lửa đạn đạo như dòng Khorramshahr mang đầu đạn nặng hai tấn, Kheibar Shekan, Qadr và Emad, cũng như lần đầu khai hỏa "tên lửa chiến lược sử dụng nhiên liệu rắn Sejjil" kể từ đầu xung đột.

Tên lửa đạn đạo hiện là biện pháp trả đũa uy lực nhất của Tehran, do sở hữu đầu đạn lớn, tốc độ cao và khó bị đánh chặn hơn nhiều so với máy bay không người lái (UAV) và tên lửa hành trình. Vì vậy, bệ phóng tên lửa đạn đạo cũng là thứ mà Iran cần bảo vệ bằng mọi giá để duy trì năng lực tiến công.

"Nếu bệ phóng bị phá hủy, tên lửa sẽ trở nên vô dụng", Mauro Gilli, giáo sư tại đại học Hertie School ở Đức, cho hay.

Cuộc đối đầu sinh tử

Nhận thức rõ điều này, Mỹ - Israel đã tập trung săn lùng các bệ phóng tên lửa đạn đạo Iran ngay từ khi phát động chiến dịch hôm 28/2. Đối với các kíp vận hành Iran, gần hai tuần xung đột là quãng thời gian họ liên tục trải qua cuộc đối đầu sinh tử, khi mọi sai lầm đều đồng nghĩa với cái chết.

"Các tổ vận hành này đang chịu áp lực rất lớn về mặt tinh thần. Toàn bộ năng lực tác chiến của Iran phụ thuộc vào họ", chuyên gia Nadimi nhận định.

Quân nhân vận hành tên lửa đạn đạo thuộc nhóm những người trung thành nhất về mặt tư tưởng trong hàng ngũ IRGC. Họ đóng quân tại các căn cứ ẩn trong lòng núi, được Iran gọi là "thành phố tên lửa", nơi có mạng lưới đường hầm rộng lớn ăn sâu vào lòng đất.

"Những cơ sở này nằm dưới lớp đá cứng dày hàng chục m. Những người ở trong đó rất an toàn", Uzi Rubin, cựu giám đốc chương trình phòng thủ tên lửa Israel, cho hay.

Sam Lair, chuyên gia cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Không phổ biến vũ khí hạt nhân James Martin (CNS) ở Mỹ, cho rằng kíp tên lửa Iran liên tục phải trải qua hai trạng thái tâm lý đối lập, gồm khoảng thời gian dài chờ đợi một cách nhàm chán bên trong hang động và giây phút căng thẳng tột độ khi nhận lệnh rời nơi ẩn nấp để triển khai bệ phóng.

Mỹ và Israel tuyên bố đã chiếm ưu thế trên không phận Iran, cho phép UAV trinh sát thoải mái quần thảo và tìm kiếm các khẩu đội tên lửa đối phương. "Họ có nguy cơ bị phát hiện ngay khi bước ra khỏi đường hầm", Lair cho biết.

Quy trình phóng phức tạp

Trước khi rời căn cứ, quân nhân Iran cần thực hiện một số công đoạn chuẩn bị, quá trình này có thể kéo dài trong khoảng một giờ. Kíp vận hành, được cho là gồm 5-10 người, sẽ lắp tên lửa lên giá phóng và nhập hàng loạt dữ liệu vào quả đạn, từ tọa độ mục tiêu, thông tin về khí tượng, định vị cho đến hình dạng và chuyển động quay của Trái Đất.

Fabian Hoffmann, chuyên gia về công nghệ tên lửa tại Đại học Oslo ở Na Uy, nhận định binh sĩ Iran thường nạp dữ liệu qua dây cáp. "Không ai muốn làm điều đó ngoài trời, vì cứ mỗi phút lộ diện thì khả năng bị Mỹ hay Israel tập kích lại tăng theo cấp số nhân", ông cho hay.

Quy trình Iran khai hỏa tên lửa đạn đạo. Đồ họa: FT

Kíp vận hành Iran được đào tạo để triển khai bệ phóng và khai hỏa nhanh nhất có thể. Quá trình này tốn ít nhất là 10 phút nếu diễn ra tại bãi phóng đã được chuẩn bị và luyện tập từ trước. Bãi phóng lý tưởng cần có nền đất ổn định và cho phép bệ phóng hướng thẳng về phía mục tiêu ngay khi tiến vào vị trí.

Dù vậy, tình hình hiện nay buộc kíp tên lửa Iran triển khai bệ phóng ở trận địa dã chiến, cũng như các cánh đồng hoặc lề đường trống trải. Điều này khiến quá trình chuẩn bị trước khi phóng có thể kéo dài thêm tới 30 phút, do mất thêm thời gian cố định bệ bằng chân chống thủy lực và tính toán bổ sung.

"Trong trường hợp xấu nhất, kíp vận hành phải dùng phương pháp thủ công để tính tọa độ mục tiêu thay vì trông chờ những hệ thống điện tử hiện đại", tiến sĩ Markus Schiller, chuyên gia hàng không vũ trụ chuyên giảng dạy về tên lửa tại Đại học Lực lượng vũ trang Đức ở Munich, cho hay.

Kíp vận hành cũng phải nhanh chóng tính lại các tọa độ quan trọng khi di chuyển, nếu điểm phóng dự kiến được xác định là không còn đủ an toàn. Hệ thống định vị vệ tinh đang bị gây nhiễu trên khắp Iran, nên quân nhân cần được trang bị bản đồ thật chi tiết.

"Họ có thể định vị bằng cách quan sát các vì sao hoặc dùng kính lục phân", Schiller cho hay.

Tại Mỹ, sĩ quan pháo binh vẫn được đào tạo để sử dụng công cụ định vị dựa theo vị trí các ngôi sao, do đây là phương pháp không thể bị gây nhiễu.

Hiểm họa bủa vây sau khi khai hỏa

Khi hoàn tất triển khai và di chuyển đến vị trí an toàn, quân nhân Iran sẽ bấm nút khai hỏa để tên lửa phóng đi sau khoảng 15-20 giây.

Đây cũng là thời điểm mà kíp vận hành chắc chắn bị lộ vị trí, do các hệ thống trinh sát có thể nhanh chóng phát hiện tên lửa đang tăng độ cao, cũng như tín hiệu nhiệt tỏa ra ở địa điểm phóng. Tọa độ sẽ nhanh chóng được chuyển cho UAV vũ trang hoặc tiêm kích đang hoạt động trên không phận Iran, cũng như các tổ vận hành tên lửa tại căn cứ có lực lượng Mỹ ở Trung Đông.

Điều đó buộc kíp tên lửa Iran gấp rút thu hồi bệ phóng và sơ tán khỏi trận địa để tránh nguy cơ bị tập kích.

Bệ phóng tên lửa đạn đạo trưng bày tại Tehran, Iran hồi tháng 2. Ảnh: AFP

Để bảo vệ lực lượng tên lửa, Iran đang phân tán bệ phóng ra khắp vùng nông thôn và cất giấu bên trong những khu vực khó dự đoán.

Chuyên gia Nadimi cho biết kíp tên lửa Iran được huấn luyện để có khả năng độc lập tác chiến ở mức độ cao. Trong trường hợp không có thiết bị chuyên dụng để lắp tên lửa lên bệ phóng, họ có thể trưng dụng cần cẩu dân sự để thực hiện nhiệm vụ.

Theo các cuộc họp kín giữa quan chức quốc phòng với quốc hội Mỹ tuần trước, Iran có thể còn tới 50% kho tên lửa và bệ phóng được cất giấu trong các hầm ngầm. Tuy nhiên, giới chuyên gia phương Tây cho rằng chiến thuật của Iran hiện nay chỉ phát huy hiệu quả ở mức độ nhất định. Kíp vận hành vẫn cần được tiếp đạn bằng xe tải và hoạt động vận chuyển khiến họ dễ bị lộ vị trí.

"Iran có khả năng phải phụ thuộc nhiều hơn vào các vũ khí hạng nhẹ, dễ che giấu và triển khai như tên lửa hành trình cùng UAV tự sát. Dù vậy, họ không thể chiến thắng chỉ bằng UAV", ông nói.

Phạm Giang (Theo Financial Times, New York Times, Times of Israel)