Iran thi gan với Mỹ về năng lực trữ dầu

Mỹ kỳ vọng lệnh phong tỏa sẽ khiến Iran hết chỗ chứa dầu và phải nhượng bộ trong đàm phán, nhưng Tehran đến nay vẫn còn khả năng cầm cự.

Lệnh phong tỏa cảng biển kéo dài 5 tuần qua của Mỹ đã giảm lượng xuất khẩu dầu bằng đường biển của Iran từ mức trung bình trước chiến tranh là 1,8 triệu thùng mỗi ngày xuống gần như bằng 0, khiến nước này phải tích trữ phần lớn lượng dầu khai thác được bằng mọi cơ sở, phương tiện sẵn có.

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 26/4 cảnh báo cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Iran có thể "phát nổ" trong ba ngày tới do các sự cố kỹ thuật trầm trọng bởi lệnh phong tỏa của Mỹ.

"Khi trữ lượng dầu khổng lồ bị dồn nén trong hệ thống mà không có tàu bè hay bể chứa để tiêu thụ do lệnh phong tỏa, áp suất sẽ khiến đường ống phát nổ từ bên trong, thậm chí nổ tung từ dưới lòng đất. Một khi điều đó xảy ra, Iran sẽ không bao giờ có thể khôi phục lại hạ tầng như cũ", ông Trump nói.

Mỹ dường như tin rằng khi cạn nơi tích trữ dầu, Iran sẽ phải đối mặt với việc đóng các giếng dầu, lựa chọn tốn kém và đầy rủi ro với một quốc gia vốn phụ thuộc vào doanh thu xuất khẩu dầu. Để tránh kịch bản đó, Tehran sẽ phải nhượng bộ trong các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân và xung đột hiện tại với Mỹ.

Một tàu chở dầu đang neo đậu tại eo biển Hormuz ngoài khơi đảo Qeshm của Iran ngày 18/4. Ảnh: AP

Tuy nhiên, những gì mà ông Trump cảnh báo đã không xảy ra. Hệ thống dầu khí Iran chưa có dấu hiệu "phát nổ" hay xảy ra tình trạng "tràn bể", thuật ngữ chỉ tình trạng hết chỗ chứa, và Tehran cũng không có dấu hiệu sẽ sớm nhượng bộ trên bàn đàm phán.

Trong khi tổ chức phân tích dữ liệu Kpler cho rằng hệ thống kho chứa dầu trên đất liền của Iran đã được lấp đầy 97%, đồng nghĩa nước này chỉ còn cầm cự được thêm vài ngày, cơ quan phân tích năng lượng S&P Global Energy tin rằng Tehran vẫn còn khoảng 43% năng lực trữ dầu, giúp họ có thể "thi gan" thêm nhiều tuần.

Dựa trên ảnh vệ tinh, các chuyên gia theo dõi độ nâng hạ của mái bồn chứa nổi, dựa trên kích thước bóng đổ để ước tính mức độ trữ dầu của chúng. Tuy nhiên, các bồn chứa có mái cố định, các cơ sở lưu trữ tư nhân và cơ sở hạ tầng bị hư hại lại khó đánh giá hơn. Một số ước tính không bao gồm lượng dự trữ tại các nhà máy lọc dầu nội địa.

Điều này giải thích lý do các ước tính về năng lực trữ dầu của Iran có sự chênh lệch lớn như vậy, theo Georgi Kantchev, nhà bình luận của WSJ.

Tuy nhiên, những dự báo đó đều có chung một kết luận là dù Iran chưa hết chỗ chứa, họ đang ngày càng gặp khó khăn hơn trong việc tìm kiếm không gian lưu trữ dầu.

Do không thể phá vỡ lệnh phong tỏa của Mỹ, Tehran đang chất dầu thô lên tàu và sử dụng chúng làm kho chứa nổi tạm thời. Theo S&P Global Energy, 14 tàu rỗng từng vận chuyển dầu thô của Iran hiện thả neo bên trong khu vực phong tỏa.

Công ty phân tích vận tải biển TankerTrackers cuối tuần trước cho biết ba tàu chở dầu rỗng gần đây đã lọt qua vòng phong tỏa của Mỹ để tiến vào vịnh Ba Tư. Tổng cộng, chúng có thể giúp Iran chứa thêm 1,9 triệu thùng dầu.

Trong khi đó, Tehran cũng đang từ từ giảm sản lượng tại các giếng dầu. Thay vì phải cắt giảm toàn bộ cùng một lúc, họ đang giảm dần khai thác theo từng giai đoạn, hy vọng tránh được bước tốn kém hơn là đóng cửa hoàn toàn các mỏ dầu để rồi sau đó phải mất hàng tuần hoặc hàng tháng mới khôi phục lại được.

"Việc giảm dần sản lượng khai thác và tận dụng tàu rỗng làm kho chứa nổi đang giúp Iran kéo dài thời gian", Rebecca Feng, nhà bình luận của WSJ, cho hay.

Iran cũng đang tích cực tăng sản lượng lọc dầu và tìm cách xuất khẩu dầu bằng đường bộ. Họ vẫn có thể xuất khẩu một lượng khiêm tốn khoảng 200.000 thùng mỗi ngày bằng tàu hỏa, xe tải và tàu dầu qua biển Caspian, theo ước tính của Eurasia’s Brew.

Một đơn vị thuộc mỏ khí đốt South Pars tại cảng biển Assaluyeh của Iran ở phía bắc vịnh Ba Tư năm 2015. Ảnh: Reuters

Đây không phải lần đầu tiên Tehran phải giảm bớt hoạt động ngành năng lượng để "thi gan" với Washington. Điều này đặt ra câu hỏi về tính hiệu quả của chiến lược gây áp lực mà Mỹ đang sử dụng lần này, theo Kantchev.

Trong hơn ba năm sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump áp đặt các lệnh trừng phạt lên Tehran năm 2019, xuất khẩu dầu của Iran đã lao dốc. Sản lượng cũng bị ảnh hưởng, giảm xuống dưới 2 triệu thùng mỗi ngày. Tuy nhiên, sản lượng đã tăng mạnh trở lại vào năm 2022 và đạt mức cao kỷ lục vào đầu năm nay.

Kim Fustier, nhà phân tích dầu khí tại HSBC, cho biết lịch sử đó cho thấy những gián đoạn kéo dài của ngành dầu khí chỉ gây ra tổn thất hạn chế và Tehran có đủ khả năng để chơi ván bài lâu dài.

"Có lẽ cần điều chỉnh lại các kỳ vọng. Rất khó hình dung một cuộc phong tỏa kéo dài vài tuần lại có thể tạo ra kết quả khác với hơn 3,5 năm Iran bị bóp nghẹt xuất khẩu dầu", Fustier nói.

Thanh Tâm (Theo WSJ, AFP, Reuters)