Hơn 50% thí sinh đăng ký ngành STEM: Nhu cầu nhân lực 3-5 năm tới ra sao?

Trước xu hướng lựa chọn ngành nghề này, bà Nguyễn Thị Thanh Thủy, Giám đốc vận hành khối kỹ thuật Manpower VN, chuyên cung cấp giải pháp nhân sự toàn diện, dự báo nhu cầu nhân lực STEM (khoa học - công nghệ - kỹ thuật - toán học) trong 3 - 5 năm tới.

Trong mùa tuyển sinh 2026, số lượng thí sinh đăng ký các ngành thuộc lĩnh vực STEM tăng cao

ẢNH: NHẬT THỊNH

3 ĐỘNG LỰC THÚC ĐẩY NHU CẦU NHÂN LỰC STEM TĂNG CAO

Theo bà Nguyễn Thị Thanh Thủy, việc hơn 50% thí sinh (TS) đăng ký xét tuyển vào các ngành thuộc lĩnh vực STEM năm nay là tín hiệu rất tích cực. Từ góc độ thị trường lao động, bà Thủy cho rằng đây là xu hướng phù hợp với nhu cầu phát triển kinh tế của VN trong giai đoạn tới, khi quốc gia đang đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển công nghiệp công nghệ cao, thu hút đầu tư vào các lĩnh vực điện tử, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Tuy nhiên, điều quan trọng cần lưu ý là nhu cầu của thị trường không chỉ dừng ở số lượng người học STEM mà ngày càng đòi hỏi chất lượng chuyên môn, kỹ năng số và khả năng thích ứng với công nghệ mới. Dữ liệu từ ManpowerGroup cho thấy nhu cầu nhân lực STEM sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao trong ít nhất 3 - 5 năm tới. Theo bà Thủy, nhận định này xuất phát từ 3 động lực lớn.

Thứ nhất là làn sóng ứng dụng AI và chuyển đổi số. Trong khảo sát xu hướng tuyển dụng quý 3/2026 của ManpowerGroup tại VN, lĩnh vực công nghệ và dịch vụ công nghệ thông tin đang dẫn đầu về nhu cầu tuyển dụng với triển vọng tuyển dụng ròng (NEO) đạt 50% - mức cao nhất trong các ngành khảo sát. Đồng thời, 83% doanh nghiệp sẵn sàng trả mức đãi ngộ cao hơn để thu hút nhân sự có kiến thức về AI và 80% sẵn sàng chi trả thêm cho nhân sự sở hữu kỹ năng công nghệ thông tin và dữ liệu.

Song song, gần 3/4 doanh nghiệp VN thừa nhận AI đã cải thiện rõ rệt năng suất lao động của tổ chức trong 12 tháng qua. Điều này cho thấy AI không còn là xu hướng tương lai mà đã trở thành một yêu cầu tuyển dụng thực tế. Đáng chú ý, nhu cầu không chỉ tập trung ở các doanh nghiệp công nghệ mà đang lan rộng sang sản xuất, logistics, tài chính, bán lẻ hay dịch vụ chuyên nghiệp.

Thứ hai là lộ trình công nghiệp hóa theo hướng công nghệ cao. VN đang từng bước chuyển dịch từ nền sản xuất thâm dụng lao động sang các ngành công nghiệp có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao. Trong những năm gần đây, lĩnh vực điện tử, sản xuất thông minh, trung tâm dữ liệu, bán dẫn và công nghệ cao liên tục thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài lớn. Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục là lĩnh vực dẫn đầu về thu hút FDI trong 6 tháng đầu năm 2026, chiếm 61,9% tổng vốn đăng ký cấp mới, cho thấy niềm tin của nhà đầu tư quốc tế vào năng lực sản xuất và chuỗi cung ứng của VN. Cùng với đó, ngày càng nhiều tập đoàn công nghệ và sản xuất toàn cầu lựa chọn VN làm cứ điểm mở rộng hoạt động, đầu tư nhà máy, trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D). Không chỉ doanh nghiệp FDI, mà cả các doanh nghiệp trong nước đang chuyển đổi số và nâng cấp năng lực sản xuất cũng sẽ cạnh tranh mạnh mẽ để thu hút nguồn nhân lực ở các lĩnh vực này, góp phần duy trì sức nóng của thị trường lao động STEM trong giai đoạn tới.

Thứ ba là nhu cầu phát triển hạ tầng giao thông, hạ tầng năng lượng. Báo cáo thị trường lao động kỹ thuật toàn cầu 2026 ManpowerGroup cho thấy thế giới sẽ cần khoảng 4.000 tỉ USD đầu tư mỗi năm trong thập niên tới để phát triển hạ tầng giao thông, năng lượng, hạ tầng số và các công trình thiết yếu khác.

Tại VN, hàng loạt dự án quy mô lớn đang được triển khai như Sân bay quốc tế Long Thành, hệ thống đường cao tốc Bắc - Nam, các tuyến vành đai tại Hà Nội và TP.HCM, cùng các dự án đường sắt chiến lược. Song song đó, VN cũng đang thúc đẩy chuyển dịch năng lượng, với mục tiêu nâng tỷ trọng năng lượng tái tạo trong cơ cấu nguồn điện và hướng tới cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Bên cạnh hạ tầng vật lý, mục tiêu trở thành trung tâm công nghệ và AI của khu vực cũng đang thúc đẩy làn sóng đầu tư vào trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và hạ tầng số. Những xu hướng này sẽ làm gia tăng nhu cầu đối với kỹ sư xây dựng, kỹ sư điện, kỹ sư năng lượng, kỹ sư hạ tầng số cũng như các chuyên gia công nghệ liên quan đến vận hành trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và AI.

Nhu cầu của thị trường không chỉ dừng ở số lượng người học STEM mà ngày càng đòi hỏi chất lượng chuyên môn, kỹ năng số và khả năng thích ứng với công nghệ mới

ảnh: Nhật Thịnh

THÁCH THỨC THIẾU HỤT NHÂN LỰC STEM CHẤT LƯỢNG CAO

Tuy nhiên, dù số lượng người theo học STEM đang gia tăng nhưng tình trạng thiếu hụt nhân lực STEM chất lượng cao vẫn là thách thức lớn trên phạm vi toàn cầu và tại VN. Theo khảo sát của ManpowerGroup, có tới 73% doanh nghiệp trong lĩnh vực kỹ thuật hiện gặp khó khăn khi tìm kiếm nhân sự phù hợp. Thực tế từ hoạt động tuyển dụng của Manpower VN cũng cho thấy doanh nghiệp đang gặp nhiều thách thức trong việc tìm kiếm nguồn nhân lực kỹ thuật và công nghệ có chuyên môn sâu, kinh nghiệm thực tiễn và kỹ năng đáp ứng yêu cầu công việc.

Điều này cho thấy khoảng cách về kỹ năng đang trở thành vấn đề lớn hơn khoảng cách về số lượng. Theo Báo cáo thị trường lao động kỹ thuật toàn cầu 2026 của ManpowerGroup, riêng khu vực châu Á - Thái Bình Dương được dự báo sẽ thiếu hơn 200.000 kỹ sư bán dẫn trong những năm tới. Tuy nhiên, thách thức của doanh nghiệp hiện nay không đơn thuần là tìm kiếm ứng viên được đào tạo trong các ngành STEM, mà là tìm được những nhân sự sở hữu kỹ năng mềm và kỹ năng thích ứng để có thể làm việc hiệu quả trong môi trường công nghệ thay đổi nhanh chóng. Nói cách khác, STEM đang dần trở thành điều kiện cần, còn các kỹ năng mềm và kỹ năng làm việc trong môi trường số mới là điều kiện đủ nếu muốn được trọng dụng trong thị trường lao động.

Khảo sát xu hướng tuyển dụng cũng cho thấy các kỹ năng được doanh nghiệp tại VN đánh giá cao nhất là năng lực số (85%), khả năng thích ứng và học hỏi (85%), cùng tư duy phản biện và giải quyết vấn đề (82%). Đây sẽ là những năng lực cốt lõi quyết định khả năng thành công của nguồn nhân lực STEM trong tương lai.

Chính vì vậy, theo bà Thanh Thủy, thị trường có thể sẽ không thiếu người học STEM mà thiếu nhân lực STEM có kỹ năng đáp ứng yêu cầu thực tiễn của doanh nghiệp. Vì vậy, cùng với việc mở rộng quy mô đào tạo, điều quan trọng là tăng cường kết nối giữa nhà trường và doanh nghiệp, cập nhật chương trình đào tạo theo nhu cầu thị trường và trang bị cho người học các năng lực mới như AI, bên cạnh các kỹ năng mềm cần thiết.

Bà Thủy cũng cho rằng bên cạnh nâng cao chất lượng đào tạo, việc mở rộng và đa dạng hóa nguồn nhân lực STEM cũng cần được xem là một phần của lời giải. Trong bối cảnh nhiều kỹ sư giàu kinh nghiệm đang dần nghỉ hưu và nhu cầu nhân lực công nghệ tiếp tục tăng, các tổ chức cần thúc đẩy các chiến lược đa dạng, công bằng và hòa nhập (DEIB) để khai thác hiệu quả hơn các nhóm nhân tài còn chưa được tận dụng đầy đủ.

Về dài hạn, theo bà Thủy, giải quyết bài toán nhân lực STEM không chỉ là đào tạo thêm kỹ sư hay chuyên gia công nghệ, mà còn là xây dựng một hệ sinh thái nhân tài đa dạng và hòa nhập hơn. Đây sẽ là yếu tố quan trọng giúp VN tận dụng cơ hội từ làn sóng đầu tư vào AI, bán dẫn, công nghệ cao và sản xuất thông minh trong những năm tới.