Giới ngân hàng sợ tiền gửi của người dân 'chảy' qua stablecoin

Giới ngân hàng Mỹ lo ngại tiền gửi từ người dân sẽ chảy qua stablecoin - tiền số neo giá với USD và được trả thưởng khi nắm giữ.

Đạo luật Clarity (dự luật của Mỹ nhằm thiết lập khuôn khổ pháp lý toàn diện cho thị trường tài sản số) đã được Hạ viện Mỹ thông qua và gần đây cũng vượt qua Ủy ban Ngân hàng Thượng viện với tỷ lệ ủng hộ áp đảo. Để chính thức trở thành luật, Clarity còn phải vượt qua nhiều vòng phê duyệt tại Thượng viện, Hạ viện và cần chữ ký của Tổng thống Mỹ.

Việc thông qua Đạo luật Clarity được xem là một bước ngoặt tiềm năng cho thị trường tiền số. Từ đó, lĩnh vực này sẽ được thiết lập khung pháp lý toàn diện đầu tiên tại Mỹ, chấm dứt tình trạng "lập lờ" nhiều năm qua.

Theo Joe Vollono, giám đốc thương mại tại công ty cơ sở hạ tầng stablecoin STBL, bước tiến pháp lý cũng làm sâu sắc thêm căng thẳng giữa các ngân hàng truyền thống và ngành công nghiệp tiền số, đặc biệt là về stablecoin và tiền gửi. "Các ngân hàng lo lắng về việc tiền gửi bị tháo chạy", ông nhận định.

Nhân viên một ngân hàng ở Hà Nội đang đếm tiền đôla Mỹ. Ảnh: Giang Huy

Trong báo cáo được phát hành hồi đầu năm, ngân hàng Standard Chartered nêu quan điểm rằng khi stablecoin ngày càng được sử dụng rộng rãi, các nhà băng có nguy cơ bị hút hết tiền gửi sang lĩnh vực tài sản số. Phân tích của Geoff Kendrick, Trưởng bộ phận nghiên cứu tài sản số toàn cầu tại ngân hàng này, chỉ ra rằng việc sử dụng ngày càng nhiều các loại tiền số được thiết kế để bám theo giá trị của một tài sản phổ biến, thường là đồng USD, có thể khiến tới 500 tỷ USD tiền gửi rời khỏi các ngân hàng ở các nước phát triển vào cuối năm 2028.

Ông xem các đạo luật quan trọng về tài sản số là chất xúc tác tiếp theo có khả năng thúc đẩy tăng trưởng cho các công ty crypto như Coinbase, khi họ cạnh tranh trực tiếp với các công ty tài chính truyền thống. Standard Chartered ước tính tiền gửi tại các ngân hàng Mỹ sẽ giảm tương đương một phần ba quy mô vốn hóa của thị trường stablecoin.

Theo dữ liệu từ DeFi Llama, nguồn cung stablecoin đang lưu hành đã tăng khoảng 40% so với một năm trước, lên hơn 300 tỷ USD. Tốc độ này được dự báo sẽ tăng nhanh hơn sau khi Đạo luật Clarity được thông qua.

"Các ngân hàng Mỹ cũng đối mặt với mối đe dọa khi mạng lưới thanh toán và các hoạt động ngân hàng cốt lõi khác chuyển sang stablecoin", Kendrick viết trong báo cáo.

Một điểm bất đồng chính giữa các ngân hàng và sàn giao dịch crypto là liệu người tiêu dùng có được phép nhận các khoản thưởng, tương tự lãi suất, liên quan đến số dư stablecoin của họ hay không. Coinbase hiện trả thưởng 3,5% trên số dư USDC mà khách hàng nắm giữ.

Các quy định được thông qua năm ngoái cấm các tổ chức phát hành stablecoin trực tiếp trả lãi. Tuy nhiên, các sàn giao dịch vẫn có thể gián tiếp cung cấp lãi hoặc phần thưởng cho người nắm giữ stablecoin. Đạo luật Clarity mới sẽ xác định phạm vi những ai có thể trả lãi hoặc phần thưởng trên stablecoin và trong những điều kiện nào.

Một số chủ ngân hàng lo ngại sự cạnh tranh này sẽ hút tiền gửi khỏi hệ thống ngân hàng. Họ e rằng điều đó sẽ làm suy yếu lợi thế tiền gửi của ngân hàng, từ đó làm giảm khả năng cung cấp tín dụng cho nền kinh tế thực. Các nhóm vận động hành lang cũng đang hành động, cố gắng thúc đẩy chính phủ Mỹ hạn chế hoạt động đối với đối thủ cạnh tranh của họ.

"Tôi không chấp nhận điều đó. Tôi nghĩ nó không mang tinh thần Mỹ và gây hại cho người tiêu dùng", Brian Armstrong, CEO Coinbase, nói tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos hồi đầu năm.

Theo tính toán của Standard Chartered, biên lãi thuần (NIM) là thước đo chính xác nhất về rủi ro rút tiền gửi đối với các ngân hàng, bởi tiền gửi là yếu tố tạo ra NIM. "Mức độ chịu ảnh hưởng thực tế của từng ngân hàng trước sự suy giảm thu nhập NIM do stablecoin thúc đẩy sẽ phụ thuộc phần lớn vào cách ngân hàng đó phản ứng với mối đe dọa này", báo cáo ghi.

Nhà băng này cũng lưu ý rằng hai nhà phát hành stablecoin lớn nhất là Tether và Circle chỉ nắm giữ lần lượt 0,02% và 14,5% tài sản dự trữ bảo chứng cho token của họ dưới dạng tiền gửi ngân hàng. Đồng thời, nhóm phân tích cũng cho biết "rất ít hoạt động gửi tiền trở lại hệ thống ngân hàng đang diễn ra".

Đồng xu biểu trưng của Tether (USDT), một trong những stablecoin neo giá theo USD phổ biến nhất thế giới. Ảnh: CNBC

Tuy nhiên, Joe Vollono cho rằng nỗi lo của giới ngân hàng cũng "đang bị phóng đại". Theo ông, thay vì sợ bị cạnh tranh hay đánh mất thị phần, các nhà băng có thể phát hành stablecoin của riêng họ theo khuôn khổ Đạo luật Clarity, qua đó mở ra cánh cửa cho các mô hình kinh doanh hoàn toàn mới.

"Những người thông minh sẽ tìm ra cách để cạnh tranh", chuyên gia tiền số này nhận định.

Tương tự, theo Wenxin Du, giáo sư tài chính tại Trường Kinh doanh Harvard, nói mối đe dọa từ stablecoin đối với các ngân hàng có thể nhỏ hơn mức họ lo sợ. Lợi suất chưa đủ để kéo các hộ gia đình rời khỏi tiền gửi ngân hàng.

Ông cho rằng việc kiếm lãi từ tiền nhàn rỗi bên ngoài ngân hàng không phải là việc gì mới mẻ. Những người gửi tiền quan tâm đến lợi suất đã có thể tiếp cận các quỹ thị trường tiền tệ (Money Market Fund - MMF) từ thập niên 1970. Tại Mỹ, quy mô của các quỹ thị trường tiền tệ đã tăng lên 7.500 tỷ USD, gần tương đương với quy mô 7.800 tỷ USD của tổng số dư tài khoản thanh toán. Bất chấp nhiều thập kỷ tăng trưởng của quỹ thị trường tiền tệ, tiền gửi tại các ngân hàng thương mại Mỹ vẫn ở khoảng 18.000 tỷ USD.

Để giành được các khoản tiền gửi dùng cho giao dịch mà các quỹ thị trường tiền tệ chưa thu hút được, stablecoin sẽ phải cạnh tranh nhiều hơn về sự tiện lợi thay vì lãi suất. Các quỹ thị trường tiền tệ dành cho tổ chức hiện thu phí thấp chỉ khoảng 0,07 điểm phần trăm. Do đó, giáo sư Wenxin cho rằng hệ sinh thái stablecoin khó có thể vượt qua ngưỡng đó.

Phần lớn tài khoản ngân hàng không mang lại nhiều lợi suất, nhưng chúng đi kèm sự tiện lợi trong giao dịch và được tích hợp với lương cũng như thẻ thanh toán. Chứng chỉ quỹ thị trường tiền tệ không tạo ra được những tiện ích này và hiện tại stablecoin cũng vậy. Stablecoin khi cần có thể được chi tiêu thuận tiện tại điểm bán hàng thì người gửi tiền cá nhân mới chuyển đổi trên quy mô lớn.

Nếu đặt các trường hợp sử dụng thuần crypto sang một bên, người gửi tiền ở Mỹ hiện không có lý do rõ ràng để giữ tiền bằng stablecoin. "Điều này có nghĩa rủi ro stablecoin tăng trưởng gây ra đối với lợi thế tiền gửi của ngân hàng Mỹ là có thật về mặt lý thuyết, nhưng khó thành hiện thực trên thực tế", giáo sư này nhận định.

Dù vậy, khác với các quỹ thị trường tiền tệ trước đây, stablecoin được thiết kế như công cụ thanh toán và có khả năng lập trình, tức có thể nhúng mã để tự động thực hiện các hành động, chẳng hạn giải ngân khi đáp ứng các điều kiện cụ thể như hàng hóa được giao. Có một kịch bản hợp lý trong đó stablecoin trở thành một lớp hạ tầng thanh toán quan trọng và trong tương lai sẽ tạo ra mối đe dọa cạnh tranh lớn hơn đối với ngân hàng.

"Đạo luật Clarity sẽ đóng vai trò trong việc định hình tương lai đó sẽ phát triển xa đến đâu và nhanh đến mức nào", Wenxin nói.

Tiểu Gu (theo CoinDesk, Bloomberg, Financial Times)