Giáo sư 70 tuổi giành giải 'Nobel máy tính'

Giáo sư Gilles Brassard, Đại học Montréal (Canada) và cộng sự lâu năm Charles Henry Bennett nhận giải Turing 2025 trị giá 1 triệu USD.

Thông tin được Hiệp hội Máy tính (ACM) công bố ngày 18/3. Hai nhà khoa học được vinh danh nhờ đặt nền móng cho khoa học thông tin lượng tử, thay đổi lĩnh vực truyền thông và điện toán an toàn.

Theo ACM, Brassard và Bennett đã giới thiệu giao thức mật mã lượng tử thực tiễn đầu tiên trên thế giới vào năm 1984, mang tên BB84. Đây được coi là cột mốc đặt nền móng cho các hệ thống bảo mật tuyệt đối dựa trên nguyên lý vật lý.

Các khái niệm then chốt trong ngành như viễn tải lượng tử và vướng víu lượng tử cũng do Brassard và cộng sự kiến tạo.

ACM nhận định những nghiên cứu trong suốt 4 thập kỷ của hai nhà khoa học đã xóa nhòa khoảng cách giữa vật lý và khoa học máy tính, ảnh hưởng sâu rộng tới nhiều lĩnh vực cốt lõi như mật mã học, thiết kế thuật toán, độ phức tạp tính toán, lý thuyết học máy và vật lý toán học hiện đại.

Điểm đột phá trong tư duy của họ là không chỉ coi các hiện tượng cơ học lượng tử như những đặc tính thuần túy của vật chất, mà còn biến chúng thành nguồn tài nguyên vô tận để xử lý và truyền tải thông tin. Quan điểm này đã thay đổi hoàn toàn cách con người tiếp cận với công nghệ tính toán, mở đường cho những siêu máy tính có tốc độ xử lý vượt xa mọi giới hạn truyền thống.

Quan trọng hơn, công trình của cả hai đã trở thành "ngòi nổ" thúc đẩy một thế hệ các nhà vật lý và khoa học máy tính mới, xóa bỏ rào cản giữa các chuyên ngành để cùng hợp tác trong những lĩnh vực giao thoa.

Gilles Brassard (trái) và Charles Henry Bennett. Ảnh: UdeMNouvelles, Wikipedia

Gilles Brassard, sinh năm 1955, được công nhận là người đầu tiên đặt chân vào lĩnh vực nghiên cứu sơ khai của khoa học thông tin lượng tử.

Ông tốt nghiệp cử nhân và thạc sĩ tại Đại học Montréal trước khi nhận bằng tiến sĩ ngành khoa học máy tính lý thuyết tại Đại học Cornell (Mỹ) năm 1979. Tại đây, ông là học trò của John E. Hopcroft, chủ nhân giải Turing năm 1986.

Ngay sau khi lấy bằng tiến sĩ, Brassard trở lại giảng dạy tại Đại học Montréal và giữ vị trí Chủ tịch Hội đồng nghiên cứu Canada về Khoa học thông tin lượng tử trong suốt hai thập kỷ (2001–2021).

Trong sự nghiệp, ông đã nhận loạt huân chương và giải thưởng khoa học cao quý của thế giới, bao gồm giải thưởng Wolf về Vật lý, giải thưởng Micius Quantum, giải thưởng Đột phá (Breakthrough Prize) trong lĩnh vực Vật lý cơ bản, Huân chương Canada và Huân chương Québec.

Hiện, ông là thành viên Viên khoa học Hoàng gia (Anh) và Viện Hàn lâm khoa học quốc gia Mỹ.

Cộng sự của ông - Charles Henry Bennett, sinh năm 1943. Nhà vật lý người Mỹ được đánh giá có những đóng góp mang tính nền tảng cho khoa học thông tin, mật mã học và viễn tải lượng tử. Ông tốt nghiệp tiến sĩ tại Đại học Harvard và làm việc tại trung tâm nghiên cứu của tập đoàn công nghệ IBM từ năm 1973 tới nay.

Giải Turing, được đặt theo tên của Alan M. Turing, nhà toán học lỗi lạc người Anh. Ông là người đặt ra những nền tảng toán học và giới hạn của ngành điện toán, đồng thời là nhân vật then chốt giúp phe Đồng minh giải mã hệ thống mật mã Enigma trong Thế chiến thứ II.

Đây là giải thưởng danh giá, được ví như "Nobel" trong khoa học máy tính. Kể từ khi ra đời vào năm 1966, giải thưởng này đã vinh danh 81 nhà khoa học máy tính và kỹ sư xuất sắc, những người tạo ra các hệ thống và nền tảng lý thuyết cốt lõi, thúc đẩy sự phát triển bùng nổ của ngành công nghệ thông tin toàn cầu. Người nhận giải được trao phần thưởng 1 triệu USD do Google tài trợ.

Khánh Linh