Gánh nặng vô hình của người vợ 'việc gì cũng giỏi'

8h30 sáng, Hương vừa ngồi xuống bàn làm việc thì điện thoại reo. Cô giáo mầm non báo con gái sốt cao, nôn trớ khiến người phụ nữ 34 tuổi phải xin lỗi sếp, quay xe về trường.

Đứa bé ba tuổi thấy mẹ liền quàng chặt cổ, òa khóc. Hương một tay ôm con, một tay gọi điện hủy lịch làm việc buổi sáng. Bác sĩ kết luận viêm họng cấp. Cô mua suất cháo dỗ con, tranh thủ mở lại bản thuyết trình cho cuộc họp chiều. Đưa con về trường xong, cô phóng xe trở lại công ty, áo sơ mi thấm mồ hôi. 13h, cô mở laptop họp trực tuyến, như thể chưa từng có gần 4 tiếng chạy giữa trường học, phòng khám và hiệu thuốc.

Hương là trưởng phòng kinh doanh một công ty ở Hà Nội, thu nhập khoảng 50 triệu đồng mỗi tháng - cao hơn hẳn phần chồng đóng góp, khi anh làm thiết kế tự do và dự án thưa dần. Nhưng thứ bào mòn cô không phải tiền. Là ca làm thứ hai, bắt đầu đúng lúc ca thứ nhất kết thúc.

Đón con về, cô vo gạo, nhặt rau, ướp thịt, nấu ăn, dọn dẹp, tắm cho con, kiểm tra bài tập đứa lớn. Đứa nhỏ đang ốm, quấy khóc, bám chân mẹ. Điện thoại công việc liên tục báo tin nhắn. Chồng cô có vào bếp, nhưng món không hợp khẩu vị nên con không chịu ăn. Con út chỉ ngủ khi mẹ ôm. Hương phải đợi đến 22 giờ, khi con ngủ say, mới ngồi vào giải quyết nốt việc cơ quan. Lịch tiêm của con, đồ dùng trong nhà, cân đối chi tiêu lớn nhỏ, một tay cô nhớ. Chồng áy náy nhưng bất lực.

Ảnh minh họa: Thechinaproject

Nhiều tháng nay cô ngủ chập chờn ba đến bốn tiếng mỗi đêm. Đầu tiên là mệt, rồi cáu gắt vô cớ, đau đầu, mất ngủ kéo dài. Cô đi khám tại Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, và nhận chẩn đoán stress, rối loạn giấc ngủ.

Chị Mai, 44 tuổi, ở TP HCM, đi qua đúng lộ trình đó. Chiều tan làm, chị vội vàng qua hai trường đón con, tạt siêu thị, về nhà đầu tắt mặt tối, xong bữa cơm lại ngồi vào bàn dạy con học. Chồng chị vẫn phụ việc nhà, nhưng hay buông những câu quen thuộc: "Con thích ăn cơm em nấu", "Con chỉ bện mẹ", "Phụ nữ phải đảm đang nội trợ để làm gương cho con".

Nghe như lời khen, thực chất là một sự sang tay. Mọi việc, dù nhỏ đến đâu, cuối cùng đều nằm trong đầu Mai. Gần đây chị nhớ nhớ quên quên, mất ngủ, đôi lúc đầu óc trống rỗng, không còn hứng thú với việc gì, hay gắt với chồng con. Đầu tháng 7, bác sĩ kết luận stress kéo dài kèm rối loạn giấc ngủ do áp lực tích tụ.

Điểm chung của Hương và Mai là thứ khoa học tâm lý gọi là gánh nặng tinh thần vô hình. "Không phải khối lượng việc tay, mà việc phải nhớ, phải sắp, phải chịu trách nhiệm cuối cùng cho mọi thứ", thạc sĩ tâm lý Nguyễn Thị Hương Lan, Trưởng phòng Tâm lý, Viện Đào tạo BHIU, nói.

Theo bà Hương, phụ nữ thường đảm nhiệm cùng lúc 4 vai người lao động, người vợ, người mẹ và người quản lý hậu phương. Sự chồng lấn dẫn đến quá tải vai trò (role overload) và gánh nặng tinh thần (mental load), kéo theo nguy cơ stress, kiệt sức, trầm cảm.

"Áp lực kép khiến não bộ không có khoảng nghỉ để phục hồi, cortisol luôn ở mức cao", bà nói. Kéo dài đủ lâu, cơ thể chuyển từ stress cấp tính sang mạn tính.

Đằng sau đó là một bộ tiêu chuẩn gần như bất khả thi như đi làm giỏi, thu nhập tốt, con ngoan, chồng được chăm, nhà sạch, bản thân vẫn phải giữ dáng. Không đạt được tất cả cùng lúc, nhiều người quay sang tự trách "mình chưa đủ tốt", và chính lời tự trách ấy nuôi thêm lo âu. Cảm giác "làm bao nhiêu cũng không đủ", "nếu mình ngừng lại thì cả nhà rối loạn" trở nên quen thuộc.

Bà Lan cảnh báo về kiệt sức cảm xúc (emotional burnout) khi người phụ nữ dần mất khả năng cảm nhận niềm vui, nguội lạnh với công việc từng yêu thích, dễ nổi nóng. Không được giải tỏa, tình trạng có thể trượt sang trầm cảm. Nhiều người vẫn đi làm đều đặn, hoàn thành mọi việc, nhưng bên trong gồng mình mỗi ngày - trạng thái đôi khi được gọi là "trầm cảm chức năng cao" (high-functioning depression).

Tương tự, TS.BS Bùi Phạm Minh Mẫn, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM Cơ sở 3, chỉ ra sự chồng lấn của ba vai quản lý tài chính, chăm con và cha mẹ già, quán xuyến sinh hoạt khiến thời gian nghỉ ngơi co lại gần như bằng không. Ngủ muộn, ăn uống thất thường, ít vận động, thiếu không gian riêng, nếp sống mất cân bằng ấy kéo dài nhiều năm.

"Nhiều phụ nữ cố hoàn thành mọi việc thay vì thừa nhận mình đang quá tải, khiến kiệt sức diễn ra âm thầm và khó nhận diện", ông nói.

Lối ra, theo các chuyên gia, bắt đầu từ việc buông hình mẫu hoàn hảo. Nhà có thể bừa một chút. Hôm nay có thể gọi đồ ăn sẵn. Con không cần lúc nào cũng chỉn chu. Nghỉ ngơi nên được coi như một nhiệm vụ bắt buộc trong ngày, dù chỉ 30 phút đi bộ, đọc sách, tập yoga hay uống cà phê với bạn. Việc nhà cần chia lại rành mạch như người nấu thì người rửa, người đưa con đi học thì người kia đón. Cả nhà lập lịch sinh hoạt chung và cùng quản lý tài chính.

Bên cạnh đó, gốc rễ cũng nằm ở người bạn đời. "Điều phụ nữ thực sự cần là một người cùng chịu trách nhiệm", bà Lan nhấn mạnh, không phải một người "giúp việc nhà" theo yêu cầu.

Người chồng cần nhận ra sớm các dấu hiệu ở vợ như mất ngủ kéo dài, cáu gắt, hay khóc, ít cười, giảm hứng thú để quan tâm, chia sẻ. Nếu stress kéo dài vài tuần và bắt đầu ảnh hưởng đến giấc ngủ, công việc hay các mối quan hệ, nên tìm đến chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ tâm thần.

Thúy Quỳnh