El Nino đã xuất hiện, vì sao miền Bắc lại mưa nhiều, ít nóng giữa hè?

Ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, cho biết như vậy khi trao đổi với Tuổi Trẻ về diễn biến thời tiết tháng 7 và nhận định thời tiết những tháng cuối năm dưới tác động của El Nino.

Miền Bắc mưa nhiều tháng 7 do các hình thế thời tiết ngắn hạn

* Vì sao tháng 7, giữa mùa hè, miền Bắc lại mưa nhiều và hầu như không xuất hiện các đợt nắng nóng dù El Nino đã hình thành từ tháng 6?

- Đúng là riêng trong tháng 7, nhiều người có cảm giác nắng nóng không gay gắt như năm ngoái và xuất hiện nhiều đợt mưa lớn.

Về mặt khí hậu, El Nino thường làm gia tăng nhiệt độ và khả năng nắng nóng, đồng thời làm lượng mưa mùa có xu hướng giảm so với trung bình nhiều năm ở nhiều khu vực của Việt Nam.

Tuy nhiên, El Nino là tín hiệu khí hậu quy mô lớn, tác động theo mùa và thường có độ trễ khoảng 2 - 3 tháng, nên ảnh hưởng của nó không xuất hiện ngay lập tức và không đồng đều giữa các khu vực.

Thực tế cũng cho thấy trong các năm El Nino điển hình, lượng mưa ở Bắc Bộ không có xu thế cố định.

Ví dụ, năm 1997, El Nino hình thành từ tháng 4 - 6 nhưng lượng mưa tháng 7 - 8 ở nhiều nơi vẫn cao hơn trung bình nhiều năm từ 10-20%.

Ngược lại, năm 2023, El Nino cũng xuất hiện từ tháng 4 - 6 nhưng lượng mưa tháng 7 ở Bắc Bộ lại thấp hơn trung bình nhiều năm từ 20-50%.

Trong tháng 7 vừa qua, các đợt mưa lớn ở miền Bắc chủ yếu chịu tác động của rãnh áp thấp, hoàn lưu suy yếu của bão hoặc áp thấp nhiệt đới và các nhiễu động khí quyển tầng cao. Đây mới là nguyên nhân trực tiếp gây mưa lớn.

Do đó, mưa nhiều ở miền Bắc thời gian qua không phải là dấu hiệu rõ rệt của El Nino, mà chủ yếu do các hình thế thời tiết ngắn hạn. Tác động của El Nino sẽ thể hiện rõ hơn trên quy mô mùa trong thời gian tới.

* Tháng 7 mưa nhiều, ít nắng nóng nhưng trước đó miền Bắc đã trải qua các đợt nắng nóng từ tháng 4 đến tháng 6. Nhìn tổng thể, mùa hè năm nay ở miền Bắc vẫn rất khốc liệt?

- Đúng vậy, từ thực tế và số liệu quan trắc, nếu nhìn toàn bộ giai đoạn từ tháng 3 đến 7-2026 thì bức tranh lại khác.

Trong thời kỳ này, Bắc Bộ đã xảy ra 9 đợt nắng nóng diện rộng, cao hơn cả năm 2025 (8 đợt) và cao hơn trung bình nhiều năm, chỉ khoảng 4 - 6 đợt.

Tổng số ngày nắng nóng trung bình đạt khoảng 35 ngày, nhiều hơn 10 ngày so với cùng kỳ năm 2025 và cao hơn khoảng 15 ngày so với trung bình nhiều năm.

Riêng Hà Nội ghi nhận 40 ngày nắng nóng, cao hơn 9 ngày so với năm 2025 và cao hơn 17 ngày so với trung bình nhiều năm.

Đặc biệt, cuối tháng 5 và đầu tháng 6 đã xảy ra đợt nắng nóng gay gắt đến đặc biệt gay gắt, với nhiệt độ phổ biến 38-40°C, có nơi trên 41°C và nhiều trạm quan trắc ghi nhận giá trị nhiệt độ cao nhất vượt kỷ lục lịch sử.

Về mưa, trong giai đoạn tháng 4 - 7, tổng lượng mưa toàn Bắc Bộ nhìn chung xấp xỉ trung bình nhiều năm.

Tuy nhiên mưa có xu hướng tập trung trong thời gian ngắn, cường độ rất lớn và trên phạm vi hẹp. Chính những đợt mưa cực đoan này làm gia tăng nguy cơ lũ quét, sạt lở đất và ngập úng, nên người dân có cảm giác mưa nhiều hơn.

Trung Bộ, Tây Nguyên, Nam Bộ mưa thiếu hụt do El Nino

* Sau khoảng hai tháng El Nino xuất hiện, có thể nhận thấy những thay đổi gì trong diễn biến thời tiết nước ta?

- Trong tháng 6-2026, nhiệt độ trung bình trên hầu khắp cả nước cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5-1,5°C, riêng đồng bằng Bắc Bộ, Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ phổ biến cao hơn trên 1°C.

Số ngày nắng nóng cũng tăng, phổ biến cao hơn trung bình nhiều năm 2 - 5 ngày, riêng khu vực Thanh Hóa - Huế cao hơn khoảng 8 ngày.

Lượng mưa trên phạm vi cả nước phổ biến thiếu hụt từ 15-50%, riêng Thanh Hóa - Đà Nẵng và phía tây từ Quảng Ngãi - Gia Lai thiếu hụt 55-90%.

Sang tháng 7-2026, xu thế nền nhiệt cao vẫn duy trì, rõ nhất ở Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ, với nhiệt độ cao hơn trung bình nhiều năm 0,5-1,5°C, riêng Bắc Bộ cao hơn khoảng 0,2-0,4°C do mưa nhiều.

Lượng mưa tại Trung Bộ và Nam Bộ tiếp tục thiếu hụt 15-50%, trong khi Bắc Bộ nhìn chung xấp xỉ trung bình nhiều năm, riêng khu vực vùng núi cao hơn 10-35%.

Như vậy, trên phạm vi cả nước, hai tín hiệu nổi bật của El Nino trong tháng 6 và 7 vừa qua là nền nhiệt cao hơn trung bình và lượng mưa có xu hướng thiếu hụt, đặc biệt ở Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ.

* El Nino đang phát triển mạnh, khả năng cao đạt cường độ rất mạnh trong giai đoạn cuối năm nay đến đầu năm sau. Với dự báo này, thời tiết nước ta sẽ chịu tác động như thế nào trong thời gian tới?

- Theo cập nhật mới nhất, trong tuần cuối tháng 7-2026, chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển khu vực NINO 3.4 đạt +1,4°C.

Dự báo từ tháng 8 đến 10-2026, El Nino tiếp tục mạnh dần với xác suất đạt mức mạnh đến rất mạnh khoảng 90%, trong đó 42% mạnh và 48% rất mạnh.

Giai đoạn tháng 11-2026 đến 1-2027, xác suất này tăng lên 95%, gồm 20% mạnh và 75% rất mạnh.

Đặc biệt, thời kỳ tháng 10 đến 12-2026, xác suất El Nino đạt cường độ rất mạnh lên tới 81% và nhiều khả năng còn duy trì sang mùa xuân, thậm chí đầu mùa hè năm 2027.

Với kịch bản này, chúng tôi dự báo từ nay đến đầu năm 2027, nền nhiệt tiếp tục cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5-1,5°C, có nơi cao hơn 2°C trong các tháng cuối năm 2026. Mùa đông năm nay có xu hướng ấm hơn, không khí lạnh hoạt động muộn hơn.

Bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông có khả năng ít hơn trung bình nhiều năm, nhưng vẫn cần đề phòng các cơn bão mạnh bất thường.

Trong khi đó, khu vực miền Trung có khả năng thiếu hụt mưa ngay trong các tháng chính của mùa mưa, mùa mưa ở Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ có thể kết thúc sớm, làm gia tăng nguy cơ khô hạn, thiếu nước và xâm nhập mặn trong mùa khô đầu năm 2027.