Điểm nóng xung đột ngày 23-3: "Canh bạc" của Mỹ ở eo biển Hormuz

Khủng hoảng bùng lên sau khi hoạt động thương mại qua eo biển Hormuz gần như tê liệt kể từ khi Mỹ và Israel mở chiến dịch nhằm vào Iran ngày 28-2. Tehran tuyên bố sẽ tấn công bất kỳ tàu nào có liên hệ với 2 nước này hoặc các đối tác của họ.

Khoảng 20% nguồn cung năng lượng thế giới phải đi qua eo biển Hormuz nên khi nơi này bị phong tỏa đã khiến giá năng lượng tăng vọt.

Tàu hàng và tàu chở dầu xếp hàng dài ở eo biển Hormuz hôm 11-3. Ảnh. AP

Hộ tống tàu hàng: Cực khó!

Để giảm sức ép kinh tế, chính quyền Tổng thống Donald Trump cho biết đang lên kế hoạch để Hải quân Mỹ hộ tống tàu thương mại qua eo biển Hormuz.

Washington đã kêu gọi Nhật Bản, Hàn Quốc, các nước thuộc NATO, thậm chí cả Trung Quốc, tham gia nhiệm vụ này. Dù vậy, đến nay vẫn chưa có cam kết cụ thể nào được đưa ra. Theo giới chuyên gia, chính sự dè dặt đó phần nào phản ánh mức độ nguy hiểm của nhiệm vụ.

Hộ tống trên biển không chỉ là đưa tàu chiến đi kèm tàu hàng mà đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng trên biển và trên không để bảo vệ cả tàu chở dầu, tàu hàng lẫn chính các chiến hạm hộ tống.

Thách thức đầu tiên là không gian tác chiến khi nơi hẹp nhất tại eo biển Hormuz chỉ khoảng 16 km. Phần luồng hàng hải thực sự có thể đi lại còn nhỏ hơn, đặc biệt với những siêu tàu chở dầu lớn bằng 3 sân bóng đá.

"Đây là bài toán cực khó. Các tàu chiến, tàu khu trục cần đủ không gian để cơ động quanh những tàu chở dầu khổng lồ nhằm xác định chính xác hướng bắn vào các mục tiêu đang lao tới như máy bay không người lái (UAV), xuồng không người lái hay tên lửa" - bà Jennifer Parker, chuyên gia nghiên cứu hải quân tại ĐH New South Wales (UNSW) và cựu sĩ quan hải quân Úc, nhận định – "Bản thân tàu chở dầu có thể tạo ra những ‘điểm mù’ cho tàu hộ tống. Thời gian phản ứng của tàu hộ tống sẽ rất hạn chế bởi vũ khí Iran nằm quá gần bờ". 

Trong khi đó, cựu đại tá Hải quân Mỹ Carl Schuster nhấn mạnh nhiệm vụ hộ tống không thể chỉ dựa vào tàu khu trục. Theo ông, trực thăng hoặc máy chiến đấu buộc phải gần khu vực để xử lý các mối đe dọa trên không và mặt biển.

"Máy bay cảnh báo sớm và kiểm soát trên không cùng các UAV trinh sát cũng phải hoạt động sâu hơn vào đất liền Iran để phát hiện sớm các vụ phóng tên lửa"- ông phân tích.

Bài toán lực lượng

Mối nguy còn nằm ở chỗ lực lượng Iran có thể phân tán và cơ động cao. Chuyên gia Collin Koh từ Trường Nghiên cứu quốc tế S. Rajaratnam tại Singapore lưu ý rằng tên lửa, UAV hay thủy lôi có thể được triển khai từ xe tải, thuyền đánh cá nhỏ, thuyền buồm truyền thống hoặc thậm chí tàu dân sự.

"Liệu có thể phá hủy hết số phương tiện đó để loại bỏ các mối đe dọa hay không?" – chuyên gia Collin Koh đặt câu hỏi và trả lời - "Theo tôi, điều đó không thực sự khả thi".

Bài toán lực lượng cũng đặc biệt nan giải nếu Mỹ điều tàu quân sự hộ tống tàu hàng qua eo biển Hormuz.

Tàu Mayuree Naree của Thái Lan đã bị trúng hoả lực khi qua eo biển Hormuz. Ảnh: Hải quân Hoàng gia Thái Lan

Chuyên gia Parker cho rằng 1 tàu khu trục Mỹ có thể chỉ hộ tống được 1 hoặc 2 tàu chở dầu trong mỗi lượt qua eo biển.

"Ước tính cứ mỗi chuyến hộ tống cơ bản cần từ 8 đến 10 tàu khu trục để bảo vệ đoàn từ 5 đến 10 tàu thương mại. Ngay cả khi vận hành trơn tru, chiến dịch cũng có thể chỉ khôi phục được khoảng 10% lưu lượng qua Hormuz so với trước chiến sự" – chuyên gia Richard Meade tại Lloyd’s List Intelligence, đơn vị chuyên phân tích và cung cấp dữ liệu hàng hải, nhấn mạnh.

Hải quân Mỹ hiện có 73 tàu khu trục lớp Arleigh Burke đang hoạt động. Tuy nhiên, chỉ khoảng 68% tàu mặt nước ở trạng thái sẵn sàng chiến đấu tại cùng thời điểm.

"Áp lực sẽ đè nặng lên khí tài, hậu cần và cả thủy thủ đoàn khiến Mỹ khó thực hiện chiến dịch với cường độ cao" – chuyên gia Koh nói.

Nguy cơ thủy lôi

Ngoài ra, nguy cơ thủy lôi cũng khiến tình hình thêm phức tạp. Mỹ đã cho ngừng hoạt động 4 tàu quét mìn chuyên dụng từng đóng tại Vịnh Ba Tư. Thay thế là 4 tàu tác chiến ven bờ có thể chống thủy lôi nhưng trước xung đột chỉ có 3 chiếc hiện diện trong khu vực.

"Lý tưởng nhất là phải có 1 hoặc 2 tàu quét mìn đi trước đoàn tàu" - ông Schuster nhận định".

Các chuyên gia cho rằng Nhật Bản và Hàn Quốc có thể hỗ trợ bằng tàu quét mìn nhưng ngay cả điều đó cũng chưa phải lời giải trọn vẹn.

"Các tàu quét mìn hỏa lực yếu hơn nhiều so với tàu khu trục, nên nếu được triển khai, chúng vẫn cần thêm một lớp bảo vệ khác" – ông Koh lưu ý - "Bạn không thể chỉ đưa lực lượng chống thủy lôi đi mà còn phải đưa cả lực lượng bảo vệ đi cùng".