Đạo diễn Xuân Phượng ra hồi ký 'Chân cứng đá mềm'

Đạo diễn Xuân Phượng ra mắt hồi ký "Chân cứng đá mềm" ở tuổi 97, kể lại hơn nửa thế kỷ gắn bó điện ảnh.

Tác phẩm là dòng hồi tưởng của bà về chặng đường bắt đầu làm phim ở tuổi 37 sau khi chuyển nghề từ làm bác sĩ sang đạo diễn. Những ngày đầu, bà trải qua nhiều sóng gió, va vấp, nhờ đó có cơ hội sống trọn vẹn với đam mê.

Câu chuyện bắt đầu từ một chuyến đi tạo nên bước ngoặt quan trọng trong đời bà. Tháng 6/1967, bà cùng đội ngũ bác sĩ được phân công chăm sức khỏe, đồng thời làm phiên dịch cho năm nhà quay phim Việt Nam và hai đạo diễn Pháp - Marceline Loridan và Joris Ivens. Tác phẩm tài liệu có tên Vĩ tuyến 17 - Chiến tranh nhân dân, xoay quanh bối cảnh chiến tranh khắc nghiệt cùng mất mát của người dân. Sau đó, dự án đóng máy, đoàn làm phim rời đi.

Bìa sách "Chân cứng đá mềm". Sách do Nhà xuất bản Tổng hợp TP HCM phát hành, dịp 51 năm ngày thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2026). Ảnh: NXB Tổng hợp TP HCM

Trước khi về Paris, đạo diễn Joris Ivens nhắn nhủ bà Xuân Phượng: "Giữa năm 1967 này, các bạn đang rất cần những phiên dịch, những bác sĩ. Nhưng cần gấp hơn nữa là một đội ngũ những người phóng viên chiến trường để ghi lại tại chỗ những tội ác mà kẻ thù đã giáng xuống đất nước các bạn, sức chiến đấu ngoan cường bảo vệ từng tấc đất của dân tộc Việt Nam". Ông động viên bà dấn thân vào một nghề nguy hiểm, vì "đất nước đang rất cần những phóng viên chiến trường".

Lời nói đó là động lực để bà Xuân Phượng quyết định chuyển sang lĩnh vực mới - làm phim tài liệu, ghi lại những thước phim hiện thực từ chiến tranh.

Bà cho biết việc viết lại nửa thế kỷ làm phim không dễ, do độ lùi của thời gian quá xa. Vì vậy, bà chỉ kể những chuyến ghi hình để lại ấn tượng khó quên. Trong đó, vào thời khắc lịch sử 30/4/1975, bà cùng theo chân đoàn quân tiến vào Sài Gòn, trở thành một trong những phóng viên đầu tiên chứng kiến chính quyền Sài Gòn tuyên bố đầu hàng. Từ những ngày ghi hình đó, năm 1976, bộ phim Khi tiếng súng vừa tắt đoạt giải tại Liên hoan phim quốc tế Leipzig của Đức - một trong những liên hoan phim tài liệu lâu đời nhất thế giới.

Trong sách, bà Xuân Phượng còn hồi tưởng con đường theo kháng chiến. Năm 16 tuổi, bà rời gia đình tham gia phong trào Học sinh cứu quốc, "từ bỏ đôi sandals rồi đi bằng chân không để xuôi theo dòng người". Trong thời gian hoạt động cách mạng, bà trải qua nhiều vị trí công tác, từ kỹ thuật viên thuốc nổ, y sĩ, bác sĩ, thông dịch viên đến phóng viên - đạo diễn phim chiến trường.

Bìa sách là bức tranh Ước mơ của họa sĩ Trương Đình Hào, vẽ lại hình ảnh của những đứa trẻ thả diều lên trời cao, tượng trưng cho tự do, khát vọng, là lời nhắn dành cho những người không ngừng mơ ước. "Chính vì không ngừng theo đuổi giấc mơ, ở tuổi này, tôi vẫn cố gắng viết cuốn hồi ký, chia sẻ với độc giả quãng đời của mình", bà nói.

Nhà văn Xuân Phượng. Ảnh: Nhân vật cung cấp

Bà Xuân Phượng sinh năm 1929, theo kháng chiến chống Pháp từ năm 16 tuổi. Ngoài viết văn, bà từng thực hiện hàng loạt phim tài liệu mang tính thời sự, phản ánh những sự kiện chiến sự tại chiến trường Campuchia, biên giới phía Bắc. Những bộ phim bà thực hiện gồm: Việt Nam và chiếc xe đạp (1974), Tôi viết bài ca hồi sinh (1979), Khi tiếng súng vừa tắt (1975), Khi những nụ cười trở lại (1976), Hai tiếng quê hương (1978).

Năm 2021, hồi ký Gánh gánh gồng gồng, ghi lại quãng đời thăng trầm của bà Xuân Phượng, đoạt giải Văn học TP HCM. Theo hội đồng chuyên môn, những trang viết của bà Xuân Phượng làm sống dậy gần trọn một thế kỷ đau thương và bi hùng của đất nước. Nhà văn Bích Ngân - Chủ tịch Hội Nhà văn TP HCM - đánh giá các trang sách của bà mở ra câu chuyện quảng bá văn hóa Việt đến thế giới. Năm 2024, BBC bình chọn bà là một trong 100 gương mặt phụ nữ truyền cảm hứng nhất năm.

Mai Nhật