'Đà Nẵng cần bỏ kè cứng, trả lại không gian cho sông Hàn'

Chuyên gia cho rằng TP Đà Nẵng cần thay thế hệ thống kè bêtông bằng hạ tầng mềm, phục hồi không gian ven sông và kiên trì lộ trình dài hạn để hướng tới đô thị sinh thái.

Tại hội thảo "Thúc đẩy chuyển đổi xanh hướng tới thành phố sinh thái và thông minh" ngày 21/4, KTS Phạm Anh Tuấn, Đại học Xây dựng Hà Nội, Chủ tịch Chi hội Kiến trúc sư cảnh quan Việt Nam, cho rằng phát triển đô thị sinh thái không chỉ là trồng thêm cây xanh mà phải là sự tích hợp giữa phát triển kinh tế và bảo vệ hệ sinh thái thông qua "hạ tầng mềm". Thay vì phụ thuộc vào hạ tầng kỹ thuật cứng như bêtông hóa, các đô thị hiện đại cần tiếp cận bằng hạ tầng cảnh quan như một phương pháp đa năng, giúp tái tạo thiên nhiên, mở rộng các tham số về môi trường, lịch sử và văn hóa, từ đó nâng cao hiệu suất không gian sống.

Dẫn kinh nghiệm quốc tế, ông Tuấn chỉ ra ba mô hình có thể tham khảo. Thứ nhất là "đô thị bọt biển" của Trung Quốc, sử dụng giải pháp thay đổi cao độ nền, không dùng kè cứng để tạo không gian chứa nước tự nhiên tạm thời, tăng khả năng thẩm thấu và cải thiện vi khí hậu. Tiếp đến là mô hình "trả lại không gian cho dòng sông" tại Hà Lan, cho phép linh hoạt chuyển đổi công năng vùng ven sông theo mùa để chủ động ứng phó mưa lũ. Và cuối cùng là hệ thống hành lang xanh tại Mỹ và Tây Ban Nha, hình thành các vành đai thực vật hấp thụ CO2 và giảm chi phí năng lượng cho đô thị.

TS. KTS Phạm Anh Tuấn phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Nguyễn Đông

Đánh giá thực trạng Đà Nẵng, ông cho rằng thành phố đang đối mặt nguy cơ ngập lụt gia tăng do bêtông hóa quá mức và hệ thống kè cứng bao quanh sông Hàn. Dù có lợi thế sông và biển, hạ tầng sinh thái và quy hoạch thoát nước tự nhiên chưa được chú trọng tương xứng, khiến khả năng điều tiết nước và thích ứng với biến đổi khí hậu còn hạn chế.

Từ đó, chuyên gia đề xuất chuyển đổi sông Hàn thành "công viên tuyến tính", từng bước thay thế các kênh mương bêtông hóa bằng hệ thống kè mềm. Các không gian ven sông sẽ đóng vai trò như hồ điều tiết tự nhiên, vừa giảm áp lực cho hệ thống thoát nước mặt, vừa tạo môi trường sinh thái cho sinh vật. Song song, thành phố cần tăng diện tích bề mặt thẩm thấu, hạn chế tối đa bêtông hóa tại những khu vực có thể trồng thực vật, ưu tiên sử dụng vật liệu thẩm thấu cao để lọc nước trước khi quay trở lại hệ thống nước ngầm.

Ông Tuấn nhấn mạnh quá trình chuyển đổi sinh thái cần tầm nhìn dài hạn, có thể kéo dài 30 năm theo quy luật diễn thế tự nhiên. "Đà Nẵng cần một chiến lược bài bản, liên tục và sự đồng hành của nhiều thế hệ lãnh đạo để hướng tới lợi ích bền vững", ông nói.

Một góc đô thị ven sông Hàn, tháng 4/2026. Ảnh: Nguyễn Đông

Phản hồi đề xuất, Phó chủ tịch UBND TP Đà Nẵng Trần Nam Hưng đánh giá cao cách tiếp cận hạ tầng mềm khi gắn trực tiếp với bài toán ngập lụt và quy hoạch mà thành phố đang đối mặt. Ông cho biết trong bối cảnh biến đổi khí hậu, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc, với định hướng phát triển lấy con người làm trung tâm, môi trường làm nền tảng và công nghệ làm động lực.

Từ năm 2008, Đà Nẵng đã triển khai đề án "Xây dựng Đà Nẵng - thành phố môi trường" và sau gần hai thập kỷ đã trở thành địa phương đi đầu cả nước về bảo vệ môi trường, thường xuyên dẫn đầu chỉ số bảo vệ môi trường. Các mục tiêu xanh hiện được tích hợp vào quy hoạch giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.

"Chuyển đổi xanh ở Đà Nẵng không dừng ở việc làm một vài mô hình, mà hướng tới xây dựng cả một hệ sinh thái. Xanh sẽ trở thành một thương hiệu phát triển mới: không phát triển bằng mọi giá, mà phát triển có chọn lọc, có bản sắc", ông Trần Nam Hưng khẳng định.

Lãnh đạo thành phố cho biết chuyển đổi xanh cũng mở ra cơ hội thu hút đầu tư vào công nghệ cao, năng lượng tái tạo và du lịch xanh. Đà Nẵng đang hướng tới mục tiêu Net Zero, bảo tồn đa dạng sinh học tại bán đảo Sơn Trà và mở rộng giao thông đường sông để giảm phát thải.

Một dự án lấn sông Hàn sắp triển khai xây dựng. Sông Hàn dài hơn 8km, chảy qua lòng thành phố Đà Nẵng. Ảnh: Nguyễn Đông

Chia sẻ kinh nghiệm, ông Nguyễn Đình Đức, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Huế, cho biết địa phương này cũng xem chuyển đổi xanh là con đường tất yếu. Huế định hướng phát triển đô thị sinh thái lấy sông Hương làm trung tâm, đồng thời tăng cường liên kết với Đà Nẵng để hình thành chuỗi du lịch xanh ven biển miền Trung.

Các chuyên gia tại hội thảo thống nhất rằng thành công của chuyển đổi xanh phụ thuộc vào "kiềng ba chân": Chính quyền - Doanh nghiệp - Người dân. Vấn đề của các địa phương hiện nay không phải là có làm xanh hay không, mà là làm sớm hay muộn, làm bài bản hay đối phó.

Hội thảo "Thúc đẩy chuyển đổi xanh, hướng tới thành phố sinh thái và thông minh" do Báo Tiền Phong phối hợp cùng UBND TP Đà Nẵng tổ chức. Các đại biểu tập trung thảo luận các chính sách đưa Đà Nẵng trở thành đô thị kiểu mẫu về kinh tế xanh và thay đổi tư duy tiêu dùng của cộng đồng.

Nguyễn Đông