Đà Nẵng báo cáo thông tin liên quan 17 hài cốt nghi liệt sĩ do người dân cất bốc, chăm sóc

Theo báo cáo ngày 5-8, Chi khu Quận lỵ Hiệp Đức (nay thuộc xã Hiệp Đức, TP Đà Nẵng) được chính quyền cũ xây dựng với mục đích quân sự - hành chính, giữ vai trò quan trọng trên tuyến hành lang chiến lược miền núi tây Quảng Nam những năm chiến tranh.

Khu vực phát hiện 17 hài cốt liệt sĩ từng là chiến trường ác liệt

Trong hệ thống phòng thủ này, Đồi Thị (khu vực phát hiện 17 hài cốt) là điểm cao khống chế toàn bộ thung lũng Hiệp Đức và trung tâm quận lỵ, được bố trí lực lượng đồn trú, công sự, hầm hào, vật cản nhiều lớp và có pháo binh yểm trợ.

Báo cáo cũng điểm lại các trận đánh lớn diễn ra tại khu vực Hiệp Đức giai đoạn 1965 - 1972. Đêm 16 rạng sáng 17-11-1965, Trung đoàn 1 - Sư đoàn Bộ binh 2 cùng bộ đội địa phương và du kích tiến công Chi khu Quận lỵ Hiệp Đức làm chủ hoàn toàn quận lỵ.

Sau đó đối phương phản kích chiếm lại các điểm cao. Ngày 26-11-1965, lực lượng ta tiếp tục tiến công khu vực Cao Lao - Việt An, buộc đối phương tổ chức cuộc hành quân giải vây "Liên kết 118". Theo báo cáo, lực lượng giải vây bị đánh thiệt hại nặng tại Đồng Dương.

Đến Tết Mậu Thân 1968, lực lượng du kích địa phương và Huyện đội Hiệp Đức dẫn đường cho các đơn vị chủ lực tiến công quận lỵ Hiệp Đức và các đồn bốt ngoại vi, phá hủy nhiều kho tàng, phương tiện thông tin liên lạc của đối phương.

Tháng 6-1971, đơn vị D45 tập kích chốt điểm Đồi Thị. Theo báo cáo, trận đánh kết thúc với việc tiêu diệt hoàn toàn chốt điểm, loại khỏi vòng chiến đấu một trung đội địa phương quân, thu nhiều vũ khí và phương tiện quân sự.

Đến Chiến dịch Xuân - Hè năm 1972, đêm 29 rạng sáng 30-4-1972, các đơn vị chủ lực đồng loạt tiến công hệ thống phòng thủ quanh quận lỵ Hiệp Đức.

Đến 9h ngày 30-4-1972, Trung đoàn 38 cùng D45 và lực lượng du kích địa phương hoàn toàn làm chủ quận lỵ Hiệp Đức. Cùng ngày, toàn bộ khu vực quận lỵ Hiệp Đức và các xã dọc đường 16 được giải phóng.

Về kết quả xác minh khu mộ 17 hài cốt nghi là của liệt sĩ, Ban Chỉ huy Quân sự xã Hiệp Đức cho biết trong các ngày 12 và 13-7 đã gặp bà Trần Thị Thanh Hải - cán bộ hưu trí và ông Trần Ngọc Châu - nguyên Trưởng Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Hiệp Đức (cũ), để thu thập thông tin.

Nhân chứng cung cấp nhiều thông tin trùng khớp

Theo các nhân chứng, năm 1994, trong quá trình san ủi mặt bằng xây dựng Nhà Văn hóa huyện Hiệp Đức (cũ), lực lượng thi công phát hiện một hố chôn tập trung chứa nhiều hài cốt cùng các di vật như quần áo, dép cao su, giày, súng AK, súng M79 và một số vật dụng quân sự khác.

Sau khi phát hiện, vụ việc được báo cáo Ban Chỉ huy Quân sự huyện Hiệp Đức (cũ) để kiểm tra, xác minh.

Do thời điểm đó chưa có đủ căn cứ xác định là hài cốt liệt sĩ nên chưa tổ chức quy tập vào nghĩa trang liệt sĩ.

Theo lời kể của các nhân chứng, số hài cốt sau đó được di dời về chân đồi Tranh, thôn An Đông, xã Hiệp Đức để chôn cất; đến năm 2019 tiếp tục được cải táng về khu vực Gò Cao (nay thuộc xã Thu Bồn, TP Đà Nẵng) để xây dựng mộ và thờ cúng.

Gia đình hiện vẫn hương khói vào dịp Ngày Thương binh - Liệt sĩ hằng năm.

Theo Ban Chỉ huy Quân sự xã Hiệp Đức, các nhân chứng thống nhất tương đối cao về thời gian, địa điểm phát hiện, quá trình di dời hài cốt và các di vật tại hiện trường.

Tuy nhiên đến nay chưa có tài liệu hoặc kết luận của cơ quan có thẩm quyền xác định số hài cốt trên là hài cốt liệt sĩ.

Đơn vị cho rằng cần tiếp tục tổ chức hội thảo để làm rõ nguồn gốc khu mộ, tạo cơ sở khoa học, lịch sử và pháp lý cho các bước khảo sát, xác minh, tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt theo quy định.