1 hour ago
6
Một trong những băn khoăn phổ biến là phần lớn cao tốc tại Việt Nam hiện chỉ có hai làn xe mỗi chiều. Không ít ý kiến lo ngại, nếu làn trái chỉ dành để vượt, các phương tiện sẽ bị dồn vào làn còn lại, qua đó làm giảm năng lực thông hành.
Tuy nhiên, các chuyên gia theo dõi lĩnh vực giao thông cho rằng cần hiểu đúng bản chất đề xuất. "Làn vượt xe" không đồng nghĩa đóng một làn đường hoặc buộc làn này phải luôn để trống. Mục tiêu là thiết lập trật tự sử dụng làn: phương tiện chậm hơn ưu tiên đi bên phải, xe có nhu cầu đi lên chuyển sang trái rồi trở lại khi đủ an toàn.
Không phải "cắt bỏ" một làn cao tốc
Cụ thể, theo nhà báo Đức Thọ - báo Công Luận, việc tổ chức làn vượt không đồng nghĩa sẽ trưng dụng làn trái và cấm phương tiện lưu thông. Xe vẫn được chuyển sang làn sát dải phân cách để vượt phương tiện chạy chậm hơn. Sau khi hoàn tất, nếu làn bên phải có khoảng trống phù hợp, người lái mới phải trở về.
Như vậy, làn trái vẫn được sử dụng, nhưng có chức năng rõ ràng hơn. Trên đường nhiều làn cùng chiều, phương tiện chạy chậm nên chủ động đi về bên phải; xe cần di chuyển nhanh hơn chuyển sang trái, vượt qua rồi trở lại. Nếu các tài xế cùng tuân thủ, tình trạng xe chạy chậm bám làn sát dải phân cách có thể giảm đáng kể.
Chuyên gia cho rằng "làn vượt xe" không đồng nghĩa cắt bỏ một làn cao tốc
ẢNH: CHÍ TÂM
Cũng theo ông Thọ, luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ cũng đã quy định phương tiện có tốc độ thấp hơn phải đi về bên phải theo chiều đi của mình. Tuy nhiên, khó khăn hiện nay nằm ở việc nhận diện, chứng minh và xử lý trường hợp một xe di chuyển chậm hơn dòng phương tiện chung nhưng vẫn cố tình giữ làn trái.
Ở góc độ pháp lý, ông Thành Lê - Quản trị viên Diễn đàn giao thông OtoFun lưu ý, cần làm rõ tên gọi của loại làn này. Trên đường có nhiều làn xe cùng chiều, pháp luật hiện hành không mặc nhiên xem việc một xe đi lên trước phương tiện khác bằng làn riêng là hành vi "vượt xe" theo cách hiểu thông thường.
Do đó, trước khi triển khai, cơ quan quản lý cần định nghĩa chính xác chức năng của làn sát dải phân cách, thời điểm tài xế được sử dụng và điều kiện bắt buộc phải rời làn. Theo ông Lê, có thể tạm hiểu đây là một "làn chạy nhanh", được tổ chức nhằm chuẩn hóa hành vi lái xe và hạn chế tình trạng chiếm dụng làn đường. Việc xác định thuật ngữ không chỉ mang tính câu chữ. Nếu khái niệm không rõ, tài xế sẽ khó biết thế nào là sử dụng đúng làn, trong khi lực lượng chức năng cũng khó xử lý thống nhất.
Cần áp dụng linh hoạt theo từng tuyến
Các chuyên gia cũng cho rằng, đề xuất về "làn vượt xe" không nhất thiết phải áp dụng đồng loạt trên toàn bộ hệ thống cao tốc. Theo ông Thành Lê, đây mới là phương án nghiên cứu nên cần thử nghiệm, đánh giá trước khi mở rộng. Ngoài số lượng làn xe, cơ quan quản lý phải xem xét mật độ lưu thông, cơ cấu phương tiện và điều kiện hạ tầng của từng tuyến.
Một cao tốc có hai làn mỗi chiều nhưng mật độ xe thấp vẫn có thể nghiên cứu áp dụng. Ngược lại, những đoạn thường xuyên quá tải hoặc chưa được đầu tư đầy đủ cần cách tổ chức linh hoạt hơn. Thậm chí, trên cùng một tuyến cao tốc, làn vượt có thể chỉ được bố trí tại một số đoạn đáp ứng điều kiện, thay vì áp dụng xuyên suốt.
Phương án cần được áp dụng linh hoạt theo hạ tầng và mật độ từng tuyến
ẢNH: BÁ HÙNG
Trong khi đó, ông Nguyễn Quốc Bình - Quản trị viên Diễn đàn giao thông OFFB cho rằng, quy mô hai làn không phải lý do để phủ nhận hoàn toàn mô hình này. Nhiều cao tốc, xa lộ tại châu Âu cũng chỉ có hai làn chính và một làn khẩn cấp, nhưng các phương tiện vẫn chủ yếu lưu thông bên phải, chỉ chuyển sang làn trái khi cần vượt.
Ngoài ra, theo ông Bình, nếu không duy trì một làn đủ thông thoáng để phương tiện đi lên, các xe chạy trong cùng một dải tốc độ dễ đi song song. Khi đó, xe phía sau không còn khoảng trống vượt, khiến tốc độ trung bình của cả tuyến bị kéo xuống.
Qua những chuyến xuyên Việt, ông Bình nhận thấy một số tài xế container đã chủ động chuyển sang làn trái để vượt, sau đó trở về bên phải. Những người thường xuyên lái xe tải nặng hiểu rằng nếu phương tiện phía trước dàn hàng ngang, chính họ cũng gặp khó khi cần tăng tốc vượt xe chậm hơn.
Trong khi đó, theo nhà báo Đức Thọ, việc tổ chức lại làn đường còn có thể tạo ra tác động kinh tế. Bởi tốc độ giao thông liên quan trực tiếp đến thời gian vận chuyển, chi phí logistics và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Nếu mỗi chuyến hàng giữa nhà máy, kho hàng và cảng biển được rút ngắn, chi phí vận hành có thể giảm. Ngược lại, tốc độ lưu thông thấp và thời gian hành trình kéo dài sẽ làm tăng chi phí.
Phải làm rõ hành vi vi phạm
Đáng chú ý, theo các chuyên gia, thách thức lớn nếu hiện thực hóa đề xuất bố trí "làn vượt xe" không chỉ nằm ở hạ tầng, mà còn liên quan đến ý thức và kỹ năng của người lái.
Ông Thành Lê nhận định, một bộ phận tài xế hiện vẫn có thói quen giữ làn trái dù chỉ chạy ở tốc độ thấp hoặc vừa đạt tốc độ tối thiểu. Một số người còn thiếu kỹ năng quan sát, tăng tốc, chuyển làn để vượt rồi trở lại làn cũ an toàn. Do vậy, nếu áp dụng phương án mới, quy định phải làm rõ thế nào là "chạy liên tục" trong làn trái. Trên thực tế, có trường hợp phương tiện phải vượt nhiều xe liên tiếp hoặc chưa thể chuyển về bên phải do khoảng cách không bảo đảm an toàn. Nếu không quy định cụ thể, việc chấp hành và xử phạt dễ phát sinh tranh cãi.
Quy định rõ ràng, camera giám sát và ý thức tài xế là những yếu tố quyết định hiệu quả
ẢNH: CHÍ TÂM, ĐỒ HỌA: ĐÌNH TUYÊN
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Quốc Bình cho rằng cơ quan quản lý cần phổ biến để tài xế hiểu đây là nguyên tắc bắt buộc, không phải khuyến nghị tùy nghi. Quan niệm "tôi đang chạy đúng tốc độ nên không cần nhường làn" cũng cần thay đổi. Một phương tiện có thể không vượt tốc độ tối đa nhưng vẫn gây cản trở nếu cố tình giữ làn trái, trong khi bên phải đủ điều kiện lưu thông. Việc trở về làn phải sau khi vượt cần dần trở thành phản xạ và văn hóa của người lái.
Để việc xử lý có căn cứ rõ ràng, nhà báo Đức Thọ cho rằng, cơ quan chức năng nên xây dựng tiêu chí cụ thể để xác định hành vi chiếm dụng làn trái. Chẳng hạn, một phương tiện vẫn giữ làn sát dải phân cách dù phía trước thông thoáng, làn bên phải đủ khoảng trống và nhiều xe khác phải vượt lên từ bên phải có thể được xem là dấu hiệu vi phạm.
Theo ông Thọ, khi tiêu chí được quy định rõ, hệ thống camera mới có thể hỗ trợ theo dõi và phát hiện phương tiện cố tình bám làn trái. Tuy nhiên, để áp dụng hiệu quả, quy định pháp lý, biển báo, vạch kẻ đường và hệ thống giám sát cần được triển khai đồng bộ.
