Cơ sở dữ liệu đất đai có thay thế công chứng trong mua bán nhà đất?

Cần thận trọng khi không bắt buộc công chứng

Hiện nay, nhà nước đang hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai. Theo điều 165 luật Đất đai hiện hành, cơ sở dữ liệu này được xây dựng bao gồm: cơ sở dữ liệu địa chính; cơ sở dữ liệu quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; cơ sở dữ liệu giá đất...

Trong bối cảnh sửa đổi luật Đất đai, có nên duy trì công chứng bắt buộc đối với các giao dịch liên quan đến đất đai hay không đang thu hút sự quan tâm của người dân. Vấn đề đặt ra: Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai có giúp thay thế công chứng và người dân có thể yên tâm trong giao dịch nhà đất mà không qua công chứng?

Người dân đi công chứng về giao dịch đất đai

ẢNH: NGÂN NGA

Thực tế cho thấy việc giao dịch chỉ qua giấy viết tay hoặc trung gian môi giới mà thiếu một thiết chế độc lập kiểm tra tính xác thực sẽ để lại những hệ lụy khổng lồ.

Tại phiên tòa xét xử vụ án Alibaba cuối năm 2022, TAND TP.HCM đã phải thực hiện một tiền lệ chưa từng có: căng rạp ngoài sân tòa, liên thông hai phòng xử lớn nhất để phục vụ con số kỷ lục hơn 4.000 bị hại. Hàng nghìn người khổ sở ngược xuôi khắp nơi nhiều năm chỉ vì những bản hợp đồng "giấy viết tay", giao dịch không qua công chứng.

Trao đổi với Báo Thanh Niên, luật sư Bùi Quang Nghiêm, Phó chủ nhiệm Đoàn luật sư TP.HCM cho biết nếu cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai giúp cho quản lý đất đai minh bạch, đồng bộ và giảm thủ tục hành chính thì rất tốt cho người dân.

Tuy nhiên, theo luật sư Nghiêm, do hiện tại chúng ta vẫn trong giai đoạn hoàn thiện cơ sở dữ liệu nên chưa thể đánh giá toàn diện hiệu quả về việc ngăn ngừa rủi ro trong giao dịch nhà đất cho người dân.

Luật sư Bùi Quang Nghiêm, Phó chủ nhiệm Đoàn luật sư TP.HCM

ẢNH: NGÂN NGA

"Theo tôi, phí công chứng phù hợp với người dân và xưa nay họ cũng chưa xem đây là kênh để đảm bảo rủi ro. Nếu chưa có cơ chế thay thế hiệu quả hơn, việc bãi bỏ công chứng bắt buộc cần được cân nhắc hết sức thận trọng", luật sư Quang Nghiêm chia sẻ.

Bởi theo luật sư, luật Công chứng quy định các tổ chức hành nghề công chứng phải có trách nhiệm mua bảo hiểm nghề nghiệp để khi phát sinh thiệt hại do sai sót trong quá trình công chứng thì phải có trách nhiệm bồi thường cho người dân.

Ngoài ra, Phó chủ nhiệm Đoàn luật sư TP.HCM còn băn khoăn vì hiện nay các cơ quan đăng ký đã quá tải. Nếu gánh thêm trọng trách thẩm định pháp lý, nhà nước có thể sẽ tăng biên chế. Trong khi đó, hệ thống công chứng đang hoạt động theo mô hình xã hội hóa, tự chủ tài chính hoàn toàn nhưng vẫn chịu sự quản lý chặt chẽ của nhà nước.

“Quyền năng” từ sinh trắc học và mống mắt

Theo ông Nguyễn Hồ Phương Vinh, Trưởng phòng Công chứng số 1 TP.HCM, tại Việt Nam, Đề án 06 đang mở ra cơ hội lớn. Khi công chứng viên sử dụng công chứng điện tử và được phép khai thác các dữ liệu quốc gia về dân cư như CCCD, vân tay, sinh trắc học và đặc biệt là mống mắt, mọi thông tin về chủ sở hữu và tài sản sẽ được minh bạch hóa ngay tức khắc.

Ông Nguyễn Hồ Phương Vinh, Trưởng phòng Công chứng số 1 TP.HCM

ẢNH: NVCC

"Khi công chứng viên có dữ liệu chính xác trong tay, kết hợp với nghiệp vụ chuyên môn để kiểm chứng ý chí các bên và kết hợp công chứng điện tử, chúng ta sẽ chặn đứng từ gốc các nguy cơ tranh chấp, tiết kiệm hàng tỉ đồng chi phí xã hội cho việc xử lý hậu quả, thi hành án sau này", ông Vinh chia sẻ.

Luật sư Bùi Quang Nghiêm đề xuất thêm giải pháp như cần nâng cấp chất lượng dịch vụ công chứng hiện nay thông qua công nghệ. Theo đó, cần thiết lập hành lang pháp lý số: sửa đổi luật Công chứng để vận hành mô hình công chứng điện tử, cho phép kết nối thời gian thực với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và đất đai.

Nhà nước có thể chia sẻ dữ liệu có thu phí bằng cách cho phép tổ chức hành nghề công chứng khai thác dữ liệu từ CCCD gắn chip để loại bỏ việc người dân phải mang vác "núi" giấy tờ bản chính đi đối chiếu.

"Theo tôi, một nền công chứng điện tử mạnh mẽ không chỉ bảo vệ túi tiền của mỗi gia đình mà còn là nền tảng cho một thị trường bất động sản bền vững, minh bạch", luật sư Quang Nghiêm nói.