Cách nào chặn nạn 'chặt chém' mùa cao điểm du lịch

Các chuyên gia nhận định tình trạng thiếu minh bạch giá và phân mảnh trong quản lý khiến nạn ''chặt chém'' giá, trục lợi du khách vẫn tồn tại mỗi mùa cao điểm du lịch.

"Tôi bất ngờ khi thanh toán hóa đơn được giảm 30% với lý do mừng đại lễ, xưa nay đi du lịch ngày lễ chỉ lo chặt chém", chị Bích Lan, sống tại Hà Nội, kể về chuyến du lịch đến TP HCM dịp 30/4.

Trái với trải nghiệm của chị Lan, nhiều vụ ''chặt chém'' vẫn xảy ra ở các điểm du lịch nổi tiếng mỗi mùa cao điểm. Gần đây nhất là vụ đoàn khách tố khách sạn thu phụ phí dịch vụ quá cao, không minh bạch giá ở phường Sông Cầu, Đăk Lăk.

Sau khi cơ quan chức năng vào cuộc kiểm tra, cơ sở lưu trú bị kết luận vi phạm quy định về minh bạch giá tại Luật Giá năm 2023 và vi phạm quy định tại Nghị định số 87 ngày 12/7/2024 của Chính phủ. Mức phạt dự kiến là 1,5 triệu đồng cho lỗi không niêm yết giá dịch vụ theo quy định.

Hóa đơn thanh toán bị nhóm khách tố khách sạn "chặt chém" phí dịch vụ. Ảnh: NVCC

Ông Trần Tường Huy, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Du lịch Xã hội, nhận định văn hóa du lịch hiện chưa theo kịp tốc độ phát triển của ngành, khiến tình trạng "chặt chém" trở thành vấn đề hệ thống.

Theo ông Huy, đặc thù mùa vụ khiến người bán nảy sinh tâm lý "tranh thủ", trong khi du khách thường dễ dàng chấp nhận vì sự khan hiếm dịch vụ dịp cao điểm.

Thực tế tại Việt Nam, các kỳ nghỉ lễ thường tập trung vào một số thời điểm ngắn, tạo áp lực quá tải cục bộ. Theo dữ liệu từ Cục Du lịch, lượng khách nội địa trong các kỳ nghỉ lễ thường tăng 30-50% so với ngày thường, tạo cơ hội cho các hộ kinh doanh nhỏ lẻ thực hiện tư duy "ăn xổi".

Khách đông nghịt ở Bãi Sau, Vũng Tàu dịp 30/4-1/5. Ảnh: Đăng Khoa

Sự thiếu hụt của một nền văn hóa phục vụ chuyên nghiệp và việc buông lỏng giám sát tại địa phương cũng là nguyên nhân chính.

Nhiều nơi chưa chú trọng việc niêm yết giá hoặc thiếu lực lượng thanh tra giám sát, chế tài đủ mạnh để răn đe. Việc ứng dụng công nghệ để tiếp nhận phản ánh còn chậm, khiến du khách khó bảo vệ quyền lợi. Ông Huy nhấn mạnh vấn nạn này chỉ được giải quyết khi có sự phân bổ dòng khách hợp lý và áp dụng bộ quy tắc ứng xử văn minh đến từng hộ kinh doanh.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Tiến Đạt, Tổng giám đốc AZA Travel, cho rằng ranh giới giữa việc tăng giá hợp lý và "chặt chém" nằm ở tính minh bạch. Theo ông Đạt, chi phí nhân công và nguyên liệu ngày lễ có thể khiến giá tăng 12-20%, nhưng nếu tăng gấp đôi là dấu hiệu trục lợi. "Khách cần được thông tin đầy đủ về giá cả và chất lượng tương xứng trước khi sử dụng dịch vụ", ông Đạt nói.

Ông Đạt cũng chỉ ra kẽ hở trong phân cấp trách nhiệm quản lý. Hiện nay, khách sạn, nhà hàng thuộc Ban quản lý khu du lịch, nhưng niêm yết giá lại do Quản lý thị trường thuộc Sở Công thương phụ trách, còn vận tải du lịch như taxi, xe ôm lại thuộc thẩm quyền Sở Xây dựng. Sự phân mảnh này dẫn đến tâm lý đùn đẩy khi có sự cố xảy ra. Để khắc phục, nhiều quốc gia du lịch phát triển như Thái Lan đã thành lập Cảnh sát Du lịch - lực lượng chuyên trách có thẩm quyền xử lý nhanh các vi phạm về giá và an ninh tại các khu vực trọng điểm du lịch.

Tại TP HCM, chính quyền đang bám sát việc phân cấp và đa dạng hóa kênh phản ánh. Ông Lê Trương Hiền Hòa, Phó giám đốc Sở Du lịch TP HCM, cho biết thành phố vận hành hệ thống đa kênh gồm tổng đài, chatbot, ứng dụng VNeID. Thông tin từ các kênh này sẽ được chuyển ngay đến chính quyền địa phương để thống nhất phương án xử lý nhanh nhất. Trước mỗi dịp lễ, Sở Du lịch đều gửi văn bản tuyên truyền, giám sát giá đến từng xã, phường, đặc khu.

Dưới góc độ doanh nghiệp, ông Vũ Chu Đình Trung, đại diện tiệm Phở 2000 ở TP HCM, cho biết quán thường xuyên đón những đoàn khách MICE hàng trăm người nhưng luôn bán đúng mức giá niêm yết và không phụ thu.

Thời gian cao điểm đón khách, tiệm chủ động làm việc với các đơn vị lữ hành trước nhiều tháng để chuẩn bị nhân sự và thực phẩm, tránh quá tải hay phát sinh chi phí. Theo ông Trung, hành vi "chặt chém" giá có thể xảy ra ở các cơ sở nhỏ lẻ nhưng sẽ tác động lớn đến cả chuỗi cung ứng dịch vụ trong khu vực.

Khách xếp hàng dài chờ mua đồ ăn uống ở Hội An dịp 30/4-1/5. Ảnh: Nguyễn Xuân Anh

Để xóa bỏ vấn nạn này, ông Nguyễn Tiến Đạt đề xuất cần nâng mức chế tài, phạt gấp nhiều lần số tiền trục lợi, đình chỉ hoạt động 1-6 tháng hoặc rút giấy phép kinh doanh để đủ sức răn đe.

Các biển báo đường dây nóng cần hiển thị bằng nhiều ngôn ngữ tại vị trí dễ quan sát để hỗ trợ khách quốc tế. Theo thống kê của tổ chức du lịch quốc tế, chỉ khoảng 10% du khách gặp sự cố thực hiện phản ánh qua hotline do quy trình phức tạp. Việc đơn giản hóa thủ tục tố giác trực tuyến sẽ giúp cơ quan chức năng có dữ liệu để xử lý triệt để hơn.

Ông Trần Tường Huy cảnh báo sự mất cân bằng giữa giá cả và chất lượng gây thiệt hại lớn cho thương hiệu điểm đến. Khi du khách trả giá cao nhưng nhận lại dịch vụ kém, họ sẽ không quay lại.

"Trong thời đại mạng xã hội, một hình ảnh tiêu cực lan truyền nhanh chóng sẽ phá hủy công sức gầy dựng hình ảnh của địa phương", ông Huy nhận định.

Để tránh rủi ro, du khách được khuyến cáo nên tìm hiểu thông tin trước, ưu tiên các cơ sở uy tín và yêu cầu làm rõ giá dịch vụ trước khi sử dụng. Các địa phương cần xây dựng danh sách "điểm đến tin cậy" được cập nhật thường xuyên trên website chính thức để hỗ trợ du khách chọn lọc dịch vụ.

Bích Phương