Các yếu tố làm tăng nguy cơ sỏi thận

Uống ít nước, ăn nhiều muối, thừa cân, mắc một số bệnh lý và tiền sử gia đình có thể làm tăng nguy cơ hình thành sỏi thận.

Sỏi thận hình thành khi các chất khoáng và muối trong nước tiểu như canxi, oxalat hoặc acid uric tăng quá cao và kết tinh thành tinh thể. Ban đầu, các tinh thể có thể rất nhỏ nhưng theo thời gian có thể kết tụ thành sỏi, gây đau hoặc cản trở dòng nước tiểu nếu phát triển lớn.

Theo bác sĩ Trương Bảo Thắng, khoa Tiết niệu - Nam học, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, không phải chỉ uống ít nước mới làm tăng nguy cơ sỏi thận. Chế độ ăn, cân nặng, bệnh lý chuyển hóa, tiền sử từng mắc sỏi và yếu tố gia đình đều có thể tác động đến thành phần nước tiểu và khả năng hình thành sỏi.

Uống không đủ nước

Khi cơ thể thiếu nước, lượng nước tiểu giảm và trở nên cô đặc, khiến các chất có khả năng tạo sỏi dễ kết tinh hơn. Người thường xuyên làm việc ngoài trời, vận động nhiều, ra nhiều mồ hôi hoặc sống trong môi trường nóng nhưng không bù đủ nước có nguy cơ cao hơn. Duy trì lượng nước phù hợp giúp nước tiểu loãng hơn và hỗ trợ hạn chế sự kết tinh của các chất tạo sỏi.

Bác sĩ Thắng tư vấn cho người bệnh qua ảnh phim. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh

Ăn mặn

Chế độ ăn nhiều natri có thể làm tăng lượng canxi bài tiết qua nước tiểu, tạo điều kiện hình thành sỏi canxi. Thói quen ăn mặn thường đi kèm việc sử dụng nhiều thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhanh hoặc các món nhiều gia vị. Giảm lượng muối trong khẩu phần không chỉ có lợi cho huyết áp mà còn góp phần giảm nguy cơ sỏi ở một số người.

Chế độ dinh dưỡng mất cân đối

Bác sĩ Thắng cho hay một số chế độ ăn chứa quá nhiều đạm động vật có thể làm thay đổi thành phần nước tiểu, tăng bài tiết acid uric và làm tăng nguy cơ một số loại sỏi. Thực phẩm giàu oxalat cũng góp phần hình thành sỏi canxi oxalat ở người có cơ địa phù hợp. Tuy nhiên, không nên tự ý loại bỏ hoàn toàn các nhóm thực phẩm này mà cần điều chỉnh chế độ ăn dựa trên loại sỏi và tình trạng sức khỏe.

Thừa cân, béo phì

Thừa cân và béo phì có liên quan đến nguy cơ sỏi thận cao hơn, do có thể dẫn tới thay đổi về chuyển hóa và thành phần nước tiểu. Các tình trạng như tăng huyết áp, đái tháo đường và hội chứng chuyển hóa cũng được ghi nhận có liên quan đến nguy cơ sỏi. Kiểm soát cân nặng, tăng vận động phù hợp và duy trì chế độ ăn cân bằng có thể giúp hạn chế nhiều yếu tố nguy cơ cùng lúc.

Từng mắc sỏi thận

Người từng mắc sỏi có nguy cơ tái phát cao hơn. Sau khi sỏi được đào thải hoặc loại bỏ, nếu các yếu tố thúc đẩy hình thành sỏi vẫn tồn tại, tinh thể mới có thể tiếp tục xuất hiện. Vì vậy, người có tiền sử sỏi cần chú ý lượng nước uống, chế độ ăn và kiểm soát các bệnh lý liên quan thay vì chỉ điều trị khi sỏi gây đau.

Tiền sử gia đình

Một số yếu tố di truyền liên quan đến cách cơ thể chuyển hóa hoặc bài tiết các chất tạo sỏi khiến một số người có nguy cơ cao hơn. Người có cha mẹ hoặc anh chị em từng mắc sỏi thận nên chủ động duy trì lối sống lành mạnh và lưu ý các yếu tố nguy cơ khác.

Bệnh lý

Một số bệnh như gout, cường tuyến cận giáp hoặc các bệnh đường tiêu hóa gây rối loạn hấp thu có thể làm thay đổi thành phần nước tiểu và thúc đẩy hình thành sỏi. Một số thuốc cũng có thể liên quan đến nguy cơ sỏi trong những trường hợp nhất định. Người đang điều trị bệnh mạn tính không nên tự ý ngừng thuốc mà cần trao đổi với bác sĩ nếu lo ngại nguy cơ tạo sỏi.

Bác sĩ Thắng khuyến cáo người có nhiều yếu tố nguy cơ nên duy trì đủ nước, hạn chế muối, kiểm soát cân nặng và điều trị tốt các bệnh lý nền. Trường hợp từng mắc sỏi cần được đánh giá nguy cơ tái phát, đặc biệt nếu sỏi xuất hiện nhiều lần. Khi có đau vùng hông lưng, tiểu buốt, tiểu máu hoặc bất thường khi đi tiểu, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân và xử trí phù hợp.

Thu Giang