Các nước giảm giờ làm như thế nào?

Nhật Bản, Hàn Quốc, Pháp, Bỉ không giảm giờ làm cơ học mà thường đi cùng lộ trình kiểm soát làm thêm, tổ chức lại sản xuất, hỗ trợ người lao động và doanh nghiệp.

Góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động, Luật Lưu trữ, Luật Bình đẳng giới và Luật Hoạt động chữ thập đỏ, một số cơ quan kiến nghị xây dựng lộ trình giảm thời gian làm việc của người lao động trong doanh nghiệp xuống 40-44 giờ mỗi tuần để thống nhất với khu vực công.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy mục tiêu của giảm giờ làm không chỉ là để người lao động có thêm thời gian nghỉ ngơi mà còn là cách các nền kinh tế chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào thời gian lao động sang tăng năng suất.

Nhật Bản giảm từ 48 xuống 40 giờ thông qua lộ trình dài hạn

Năm 1987, Nhật Bản sửa Luật Tiêu chuẩn Lao động, bắt đầu quá trình chuyển từ 48 giờ xuống tuần làm việc 40 giờ. Đến năm 1997, tuần làm việc 40 giờ được áp dụng đầy đủ.

Trong Kế hoạch kinh tế mới được Nội các thông qua tháng 12/1995, quốc gia này đặt mục tiêu đạt và duy trì tổng thời gian làm việc khoảng 1.800 giờ mỗi năm. Chính phủ triển khai ba nhóm chính sách đồng thời: phổ biến tuần làm việc năm ngày, khuyến khích người lao động sử dụng đầy đủ ngày nghỉ phép có lương và giảm giờ làm thêm ngoài kế hoạch.

Nếu chỉ giảm giờ làm bình thường nhưng để làm thêm tăng lên, thời gian lao động thực tế sẽ không giảm. Vì vậy, cải cách được thiết kế để tác động đồng thời vào cả thời gian làm việc theo luật, số ngày làm việc, nghỉ phép và làm thêm.

Nhật Bản cũng cho phép doanh nghiệp sử dụng các cơ chế thời giờ làm việc linh hoạt. Theo tài liệu hướng dẫn hiện hành của Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi, ngoài tuần làm việc 40 giờ, doanh nghiệp có thể áp dụng thời giờ linh hoạt theo tháng hoặc năm, miễn thời gian làm việc bình quân trong kỳ tham chiếu không vượt giới hạn luật định. Cách này giúp doanh nghiệp điều chỉnh số giờ theo mùa vụ, nhu cầu sản xuất và đặc thù công việc thay vì phải cắt đồng đều từng ngày.

Đối với những doanh nghiệp nhỏ và ngành dịch vụ khó giảm giờ làm, chính phủ Nhật sử dụng hỗ trợ tài chính. Một số chương trình trợ cấp dành cho cơ sở giảm giờ làm đồng thời đầu tư thiết bị tiết kiệm lao động, tuyển thêm người hoặc sử dụng tư vấn để tổ chức lại hoạt động.

Người lao động làm việc tại một nhà máy tại Nhật Bản. Ảnh: jobsinjapan.com

Hàn Quốc áp dụng 40 giờ làm việc và siết giờ làm thêm

Hàn Quốc từng có chuẩn 44 giờ làm việc mỗi tuần, trước khi chuyển sang tuần 40 giờ. Quá trình chuyển đổi bắt đầu từ năm 2004 với tuần làm việc năm ngày, được triển khai theo từng nhóm doanh nghiệp thay vì áp dụng ngay cho toàn bộ nền kinh tế.

Năm 2018, Luật Tiêu chuẩn Lao động sửa đổi giảm thời gian làm việc tối đa từ 68 xuống 52 giờ mỗi tuần. Hệ thống mới gồm 40 giờ làm việc bình thường và tối đa 12 giờ làm thêm mỗi tuần. Chính phủ cũng áp dụng giới hạn nghỉ ngơi tối thiểu 11 giờ trong một số trường hợp và tăng cường thanh tra những ngành, nơi làm việc có thời gian lao động dài.

Để hỗ trợ doanh nghiệp thay đổi cách tổ chức sản xuất, Chính phủ trợ cấp cho doanh nghiệp giảm giờ làm, cải tổ hệ thống ca kíp, đào tạo người lao động và áp dụng chế độ nghỉ dài ngày. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, cơ quan quản lý phát triển tài liệu về chia sẻ việc làm, tổ chức các buổi tư vấn và cung cấp hỗ trợ để doanh nghiệp thích ứng.

Đến năm 2021, Bộ Việc làm và Lao động Hàn Quốc tiếp tục đánh giá mức độ chấp nhận của xã hội đối với hệ thống 52 giờ. Kết quả khảo sát cho thấy 71% người được hỏi đánh giá chính sách là tích cực; tỷ lệ này ở nhóm lao động hưởng lương là 77,8%. Có 88% người lao động cho biết nơi làm việc của họ tuân thủ đầy đủ hoặc tương đối đầy đủ quy định.

Tuy nhiên, các nhà làm luật cũng ghi nhận bộ phận người lao động bị giảm thu nhập khi làm thêm ít đi. Doanh nghiệp cũng phải tổ chức lại ca kíp, tuyển thêm người hoặc nâng hiệu quả quy trình. Vì vậy, chính phủ Hàn Quốc tiếp tục sử dụng các biện pháp hỗ trợ như trợ cấp cân bằng công việc - cuộc sống, hỗ trợ chi phí lao động và tư vấn cho doanh nghiệp.

Pháp dùng luật để tạo việc làm, sau đó tổ chức lại thời gian lao động

Ban đầu, động lực của chính sách giảm giờ làm xuống 35 giờ của Pháp không chỉ là cải thiện đời sống. Chính phủ Pháp khi đó đặt nặng mục tiêu tạo việc làm. Tổng số giờ làm của một người giảm, doanh nghiệp có thể cần tuyển thêm lao động để duy trì sản lượng, qua đó chia sẻ việc làm cho nhiều người hơn. Đến nay, thời gian làm việc pháp lý của người lao động vẫn được xác định ở mức 35 giờ mỗi tuần hoặc 1.607 giờ mỗi năm.

Tuy nhiên, Pháp không yêu cầu doanh nghiệp phải biến 35 giờ thành một công thức cứng 7 giờ mỗi ngày trong mọi trường hợp. Một trong những công cụ quan trọng là tổ chức lại thời gian làm việc theo chu kỳ. Người lao động có thể làm nhiều hơn 35 giờ trong một số tuần và được nghỉ bù vào thời điểm khác, miễn thời gian làm việc bình quân đáp ứng quy định. Điều này tạo dư địa cho doanh nghiệp điều chỉnh sản xuất theo nhu cầu, những thời điểm cao điểm có thể bố trí nhiều giờ hơn, sau đó bù lại bằng thời gian nghỉ.

Người lao động Pháp làm việc tại văn phòng ở Veauche, Loire. Ảnh: commisceo-global.com

Bỉ áp dụng 38 giờ mỗi tuần theo cách linh hoạt

Từ ngày 1/1/2003, Bỉ áp dụng thời gian làm việc tối đa theo luật xuống 38 giờ mỗi tuần, để hài hòa chất lượng cuộc sống. Doanh nghiệp có thể thực hiện 38 giờ bằng cách giảm trực tiếp thời gian làm việc hoặc giữ lịch làm việc 40 giờ nhưng cấp ngày nghỉ bù, để thời gian bình quân mỗi ngày trong năm tương đương 38 giờ. Như vậy, người lao động vẫn có tổng thời gian nghỉ tăng lên mà doanh nghiệp không phải cắt ngay hai giờ hoạt động trong tất cả tuần.

Theo cơ quan quản lý lao động Bỉ, giảm giờ làm có thể thực hiện bằng nhiều phương thức: rút ngắn thời gian mỗi ngày, rút ngắn trực tiếp số giờ mỗi tuần hoặc cấp ngày nghỉ bù. Các doanh nghiệp thậm chí có thể kết hợp nhiều phương thức.

Đồng thời, hệ thống cho phép các ngành và doanh nghiệp điều chỉnh theo đặc thù. Khi số giờ thực tế vẫn có thể lên 40 trong một tuần nhưng được bù bằng thời gian nghỉ, doanh nghiệp có thể duy trì hoạt động trong giai đoạn cần nhiều lao động và trả lại thời gian nghỉ cho người lao động ở giai đoạn phù hợp. Đây cũng là một trong những cách để giảm giờ làm mà không tạo cú sốc quá lớn đối với doanh nghiệp.

Điểm chung của các mô hình là năng suất được đặt ở trung tâm. Không có nước nào có thể duy trì tăng trưởng lâu dài chỉ bằng cách để người lao động làm ngày càng nhiều giờ. Khi giờ làm giảm, doanh nghiệp phải tìm cách tạo ra cùng lượng giá trị trong thời gian ngắn hơn thông qua công nghệ, tổ chức lao động, đào tạo, cải tiến quy trình và sử dụng nhân lực hiệu quả hơn.

Sơn Hà tổng hợp